Dịch Ebola vượt kiểm soát, Tổng Giám đốc WHO lên đường tới Congo

Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết ông “vô cùng lo ngại về quy mô và tốc độ” lây lan của dịch bệnh Ebola hiện tại. Ảnh: AFP

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đang phát đi những cảnh báo nghiêm trọng về tốc độ lây lan của dịch Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo, khi số ca tử vong gia tăng nhanh, các cơ sở y tế liên tiếp bị tấn công và nguy cơ dịch lan sang các quốc gia láng giềng ngày càng hiện hữu. Trong bối cảnh hệ thống y tế vốn mong manh bị đặt dưới áp lực lớn, WHO thừa nhận nỗ lực ứng phó đang bị “vượt mặt” bởi tốc độ bùng phát của dịch bệnh.

Phát biểu tại cuộc họp trực tuyến của Liên minh châu Phi, Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết tổ chức này đang khẩn trương mở rộng hoạt động ứng phó, song tình hình thực tế đang diễn biến nhanh hơn khả năng kiểm soát hiện nay.

“Chúng tôi đang tăng tốc triển khai các biện pháp ứng phó, nhưng ở thời điểm này, dịch bệnh đang lan nhanh hơn các nỗ lực của chúng ta”, ông Tedros nhấn mạnh, đồng thời kêu gọi các quốc gia láng giềng của CHDC Congo lập tức kích hoạt các cơ chế phòng ngừa khẩn cấp nhằm ngăn chặn nguy cơ lây lan xuyên biên giới.

Theo WHO, đợt bùng phát Ebola đến nay đã khiến khoảng 220 người tử vong, gần 1000 ca mắc. Đầu tháng 5, WHO đã tuyên bố đây là “tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế” sau khi ghi nhận hơn 300 ca nghi nhiễm tại CHDC Congo và các trường hợp tử vong đầu tiên xuất hiện ở Uganda.

Ngày 25/5, Uganda tiếp tục thông báo thêm hai ca nhiễm mới, nâng tổng số ca xác nhận tại nước này lên bảy. Đáng chú ý, hai trường hợp mới đều là nhân viên y tế làm việc tại một cơ sở y tế tư nhân ở thủ đô Kampala, cho thấy nguy cơ lây nhiễm trong môi trường bệnh viện đang gia tăng.

Trước tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp, ông Tedros cho biết sẽ trực tiếp tới CHDC Congo hôm nay, 26/5, để đánh giá tình hình và thúc đẩy phối hợp quốc tế trong ứng phó dịch bệnh.

Các cơ sở y tế trở thành mục tiêu tấn công

Không chỉ đối mặt với dịch bệnh, lực lượng chống dịch tại CHDC Congo còn phải xử lý tình trạng bất ổn xã hội và bạo lực nhằm vào các cơ sở y tế.

Các lều điều trị Ebola bị người dân đốt cháy sau khi nhà chức trách từ chối trao trả thi thể bệnh nhân. Ảnh: Reuters

Tại tỉnh Ituri - tâm điểm của đợt bùng phát hiện nay, các bệnh viện và trung tâm điều trị Ebola liên tiếp bị người dân tấn công vì bất đồng liên quan đến quy trình cách ly và mai táng nạn nhân.

Tiến sĩ Richard Lokodu, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Mongbwalu cho biết, hàng chục bệnh nhân mắc Ebola đã bỏ trốn sau khi các đối tượng quá khích phóng hỏa khu lều cách ly.

Theo ông Lokodu, bệnh viện tại Mongbwalu bị tấn công nhiều đợt liên tiếp trong hai ngày cuối tuần. Những người tham gia chủ yếu là thanh niên được huy động bởi người thân của một lãnh đạo tôn giáo tử vong vì Ebola. Họ yêu cầu chính quyền bàn giao thi thể để gia đình tự tổ chức tang lễ theo phong tục địa phương.

Trong một vụ việc khác, đám đông cũng đã phóng hỏa một trung tâm điều trị Ebola sau khi nhà chức trách từ chối trao trả thi thể bệnh nhân.

WHO cho biết đây là thách thức đặc biệt nguy hiểm bởi việc mai táng theo nghi thức truyền thống - bao gồm tắm rửa và tiếp xúc trực tiếp với thi thể - từng là nguyên nhân chính thúc đẩy Ebola lây lan trong các đợt dịch trước đây. Do virus vẫn có khả năng lây nhiễm mạnh sau khi bệnh nhân tử vong, công tác mai táng hiện được lực lượng y tế thực hiện theo quy trình kiểm soát nghiêm ngặt.

Nguy cơ lan rộng trong khu vực

Đợt bùng phát hiện nay do chủng Bundibugyo gây ra - một biến thể hiếm gặp hiện chưa có vaccine hoặc thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt.

Các điểm nóng dịch bệnh tập trung tại tỉnh Ituri ở đông bắc CHDC Congo. Đây là khu vực giàu tài nguyên vàng, đồng thời là trung tâm giao thương và di cư quan trọng. Tuy nhiên, khu vực này cũng chìm trong xung đột kéo dài giữa các nhóm vũ trang suốt nhiều thập niên qua.

Theo các tổ chức nhân đạo quốc tế, tình trạng bạo lực kéo dài khiến hệ thống y tế địa phương suy yếu nghiêm trọng, trong khi việc tiếp cận các vùng dịch gặp nhiều khó khăn do bất ổn an ninh.

Ccác nhân viên y tế vận chuyển thi thể một bệnh nhân mắc Ebola tới nơi chôn cất tại tỉnh Ituri, Cộng hòa Dân chủ Congo. Ảnh: EPA

WHO cảnh báo sự kết hợp giữa xung đột vũ trang, di chuyển dân cư quy mô lớn và việc thiếu vaccine đang khiến nguy cơ Ebola lan rộng tại khu vực Trung Phi trở nên đặc biệt đáng lo ngại. Giới chuyên gia cũng nhận định việc kiểm soát đợt bùng phát lần này sẽ rất khó khăn nếu tình trạng mất an ninh và sự thiếu hợp tác của cộng đồng địa phương tiếp tục kéo dài.

Trong bối cảnh Ebola một lần nữa đe dọa hệ thống y tế châu Phi, WHO kêu gọi cộng đồng quốc tế tăng cường hỗ trợ tài chính, nhân lực và thiết bị y tế cho CHDC Congo nhằm ngăn chặn nguy cơ dịch bệnh vượt ra ngoài tầm kiểm soát khu vực.