Điểm mới về quản lý phát triển xã hội bền vững trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV

Trên cơ sở tổng kết sâu sắc thực tiễn gần 40 năm đổi mới và thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã có nhiều điểm mới, bổ sung, phát triển quan trọng về tư duy, mục tiêu, quan điểm và giải pháp quản lý phát triển xã hội trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ, thách thức đan xen.

Công trình "Ngõ phố hạnh phúc" ở quận Đống Đa. Ảnh: Bảo Lâm

Quản lý phát triển xã hội bền vững

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, con người luôn được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc, tự do thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì”. Quan điểm đó trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong quá trình lãnh đạo của Đảng, đặc biệt trong hoạch định đường lối phát triển xã hội.

Sau 40 năm đổi mới, cùng với những thành tựu to lớn về phát triển kinh tế, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong lĩnh vực xã hội: Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân không ngừng được cải thiện; tỷ lệ nghèo đa chiều giảm mạnh; hệ thống an sinh xã hội ngày càng mở rộng; các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, nhà ở, việc làm có bước phát triển đáng kể.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra nhiều vấn đề mới: Chênh lệch giàu - nghèo, bất bình đẳng vùng miền; già hóa dân số; biến đổi cấu trúc xã hội; áp lực đô thị hóa; tác động xã hội của chuyển đổi số và kinh tế thị trường.

Trong bối cảnh đó, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã bổ sung, phát triển quan điểm và giải pháp về quản lý phát triển xã hội bền vững; bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội và chăm lo đời sống nhân dân theo hướng toàn diện, sâu sắc và thực chất hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Khái quát sự phát triển tư duy của Đảng về quản lý phát triển xã hội

Từ Đại hội VI (1986), cùng với đổi mới kinh tế, Đảng ta từng bước đổi mới tư duy về phát triển xã hội, chuyển từ mô hình bao cấp, bình quân sang phát triển xã hội gắn với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Các Đại hội VII, VIII nhấn mạnh giải quyết các vấn đề xã hội trong từng bước và từng chính sách phát triển.

Đại hội IX và X đặt rõ yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội. Đại hội XI, XII phát triển tư duy quản lý phát triển xã hội, coi an sinh xã hội là trụ cột của ổn định và phát triển bền vững. Đại hội XIII đánh dấu bước tiến quan trọng khi xác định phát triển nhanh và bền vững phải gắn chặt với phát triển con người, bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống nhân dân.

Trên nền tảng đó, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục nâng tầm tư duy về quản lý phát triển xã hội, coi đây là lĩnh vực trọng yếu, thường xuyên, có ý nghĩa quyết định đối với ổn định chính trị - xã hội và sự phát triển bền vững của đất nước.

Những điểm mới, sự bổ sung, phát triển về quản lý phát triển xã hội bền vững trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV

Một là,phát triển nhận thức về phát triển xã hội bền vững gắn với phát triển con người toàn diện.

Một điểm mới nổi bật trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV là làm rõ hơn nội hàm phát triển xã hội bền vững, đặt con người ở vị trí trung tâm, chủ thể và mục tiêu của mọi chính sách phát triển. Phát triển xã hội không chỉ nhằm giải quyết các vấn đề trước mắt mà hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm cơ hội phát triển công bằng cho mọi người dân.

So với các Văn kiện trước, tư duy này mang tính bao trùm và nhân văn hơn, nhấn mạnh sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội, bảo vệ môi trường và phát triển con người.

Hai là,bổ sung, phát triển quan điểm quản lý phát triển xã hội chủ động, hiện đại.

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV bổ sung mạnh mẽ tư duy quản lý phát triển xã hội chủ động, chuyển từ xử lý tình huống sang phòng ngừa, dự báo và kiểm soát rủi ro xã hội. Quản lý xã hội không chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính mà kết hợp hài hòa giữa nhà nước, thị trường và xã hội; phát huy vai trò của cộng đồng, tổ chức xã hội và người dân.

Đây là sự phát triển quan trọng, phù hợp với bối cảnh xã hội ngày càng đa dạng, phức tạp, đòi hỏi phương thức quản lý hiện đại, linh hoạt và hiệu quả hơn.

Ba là,phát triển quan điểm bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội trong từng chính sách phát triển.

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục khẳng định nhất quán quan điểm thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước, từng chính sách phát triển, nhưng được bổ sung nội hàm sâu sắc hơn. Công bằng xã hội không chỉ là phân phối lại thu nhập mà còn là bảo đảm cơ hội tiếp cận công bằng các dịch vụ cơ bản như giáo dục, y tế, việc làm, nhà ở, thông tin và phúc lợi xã hội.

Điểm mới là nhấn mạnh thu hẹp chênh lệch phát triển giữa các vùng, miền, nhóm xã hội; quan tâm nhiều hơn đến các đối tượng yếu thế, dễ bị tổn thương trong quá trình phát triển và chuyển đổi.

Bốn là,bổ sung, phát triển mạnh mẽ chính sách an sinh xã hội và chăm lo đời sống nhân dân.

Một nội dung phát triển nổi bật trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV là nhấn mạnh xây dựng hệ thống an sinh xã hội toàn diện, bao trùm và bền vững, coi đây là nền tảng của ổn định xã hội và phát triển lâu dài. Dự thảo chú trọng mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; nâng cao chất lượng các dịch vụ xã hội cơ bản; bảo đảm mức sống tối thiểu và từng bước nâng cao đời sống nhân dân.

So với các Văn kiện trước, cách tiếp cận an sinh xã hội trong Dự thảo Đại hội XIV mang tính chủ động, dài hạn hơn, gắn với phát triển nguồn nhân lực và chất lượng dân số.

Năm là, phát triển tư duy gắn quản lý xã hội với chuyển đổi số và hiện đại hóa quản trị quốc gia.

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV bổ sung rõ nét nội dung ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý phát triển xã hội. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu xã hội, quản lý dân cư, an sinh xã hội, y tế, giáo dục trên nền tảng số được coi là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, tính minh bạch và khả năng phục vụ người dân.

Đây là điểm mới có ý nghĩa chiến lược, góp phần hiện đại hóa quản trị xã hội, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân và thích ứng với bối cảnh phát triển của xã hội số.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của những điểm mới, bổ sung

Về lý luận, những bổ sung, phát triển trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã làm sâu sắc hơn nhận thức của Đảng về quản lý phát triển xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế; khẳng định rõ hơn bản chất nhân văn, vì con người của đường lối phát triển.

Về thực tiễn, các quan điểm mới tạo cơ sở chính trị - tư tưởng quan trọng để hoàn thiện hệ thống chính sách xã hội, nâng cao hiệu quả quản lý xã hội, giải quyết hài hòa các vấn đề xã hội nảy sinh; qua đó củng cố niềm tin của nhân dân, giữ vững ổn định chính trị - xã hội và tạo động lực cho phát triển bền vững.

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã thể hiện bước phát triển mới, sâu sắc và toàn diện trong tư duy và đường lối về quản lý phát triển xã hội bền vững; bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội và chăm lo đời sống nhân dân. Những điểm mới, sự bổ sung và phát triển này không chỉ có giá trị lý luận quan trọng mà còn mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng đất nước phát triển nhanh, bền vững, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, vì hạnh phúc của nhân dân.

Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Văn Sáu - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam