Điểm nóng trên 'bản đồ an ninh' của Mỹ

Lực lượng an ninh Somalia được triển khai tại Thủ đô Mogadishu. Ảnh (tư liệu): THX/TTXVN

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang áp dụng cách tiếp cận chủ động hơn trong chiến lược chống khủng bố khi tăng cường phối hợp trực tiếp với các đối tác ở khu vực này nhằm bảo vệ lợi ích của Mỹ trước các nguy cơ tiềm tàng.

Cảnh báo của Tướng Anderson được đưa ra khi các nhóm vũ trang cực đoan đang gia tăng sức ép tại nhiều khu vực chiến lược, đe dọa trực tiếp an ninh của các thủ đô ở các nước trong khu vực Tây Phi và mở rộng hoạt động sang các quốc gia lân cận. Khu vực này đang phải đối mặt các thách thức nghiêm trọng như bất ổn an ninh ở vùng Sahel và các quốc gia ven biển, chủ nghĩa khủng bố, bất ổn chính trị, hoạt động buôn bán vũ khí bất hợp pháp, tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.

Khu vực “tam giác biên giới” giữa Niger, Burkina Faso và Mali là địa bàn thường xuyên chứng kiến các vụ bạo lực do các nhóm có liên quan al-Qaeda và IS tiến hành, trở thành điểm nóng hoạt động của các nhóm thánh chiến. Theo tổ chức giám sát xung đột ACLED, Tillaberi là khu vực chết chóc nhất ở khu vực trung tâm vùng Sahel năm 2025, với hơn 1.200 người thiệt mạng, chủ yếu là dân thường. Chỉ riêng trong năm 2025, bạo lực do các nhóm thánh chiến gây ra đã khiến gần 2.000 người chết trên toàn Niger. Niger, Burkina Faso và Mali đã thành lập Liên minh các quốc gia vùng Sahel (AES) nhằm xây dựng lực lượng quân sự chung gồm khoảng 5.000 binh sĩ để phối hợp chống các nhóm thánh chiến.

Cộng đồng quốc tế quan ngại sâu sắc về tình trạng gia tăng các vụ khủng bố ở Tây Phi và khu vực Sahel, đồng thời cho rằng tâm điểm của chủ nghĩa khủng bố toàn cầu đã chuyển từ Trung Đông sang khu vực này, nơi hiện chiếm ít nhất 47-59% tổng số vụ khủng bố toàn cầu. Số liệu thống kê gần đây cho thấy, Tây Phi và Sahel ghi nhận trung bình 44 người thiệt mạng mỗi ngày do các vụ tấn công khủng bố. Bạo lực tấn công khủng bố đã tăng gần 12,7 lần trong 15 năm qua, với số người thiệt mạng tăng 28,60 lần. Cùng với chủ nghĩa khủng bố, vấn đề cướp biển ở Vịnh Guinea và nạn buôn người cũng góp phần làm suy yếu khả năng phục hồi của các cộng đồng. Các mối đe dọa hiện nay không chỉ giới hạn ở các cuộc tấn công vũ trang, mà còn bao gồm buôn lậu vũ khí, hỗ trợ các nhóm khủng bố như Al-Shabaab, gây mất an toàn trên các tuyến hàng hải trọng yếu tại Vịnh Aden và Biển Đỏ.

Một trong những nguyên nhân khiến khu vực Tây Phi trở thành “mảnh đất màu mỡ” cho các tổ chức cực đoan gia tăng hoạt động là tình trạng bất ổn chính trị, mâu thuẫn, xung đột ở một số nước đã tạo ra những “khoảng trống an ninh”. Trong thập kỷ qua, gần một nửa các nước thành viên ban đầu của Cộng đồng Kinh tế Tây Phi (ECOWAS) đã xảy ra đảo chính hoặc âm mưu đảo chính, gây căng thẳng giữa các nước láng giềng. Các nhóm cực đoan đang tận dụng mối quan hệ rạn nứt giữa các quốc gia trong khu vực, mở rộng ảnh hưởng ở vùng Sahel và hồ Chad. Sự chia rẽ, nghi ngờ và hạn chế trong việc chia sẻ thông tin đã ngăn cản khả năng chung của khu vực trong việc cùng nhau giải quyết các vấn đề nhức nhối. Trước nguy cơ bất ổn an ninh lan rộng ở Tây Phi, Mỹ tìm cách tăng cường hợp tác với các đối tác ở khu vực này để nâng cao năng lực giám sát, bảo vệ biên giới cũng như bảo đảm an ninh hàng hải. AFRICOM cho biết sẽ tiếp tục phối hợp những quốc gia tự nguyện và có năng lực để đối phó các mối đe dọa chung, bởi thực tế cho thấy sự kết hợp giữa năng lực của các nước với sự hỗ trợ của Mỹ đã mang những kết quả tích cực thời gian qua.

Trong chiến lược mở rộng hợp tác của Washington với các lực lượng quân sự tại châu Phi nhằm đối phó các nhóm vũ trang liên quan IS, quân đội Mỹ tăng cường cung cấp trang thiết bị quân sự và chia sẻ thông tin tình báo với Nigeria. Mỹ cũng đã nới lỏng một số hạn chế trong việc cung cấp khí tài và năng lực quân sự, giúp các nước đối tác nâng cao hiệu quả tác chiến trên thực địa. Đáng chú ý, ngoài khía cạnh an ninh, AFRICOM cũng nhìn nhận tiềm năng hợp tác kinh tế và đầu tư như một yếu tố góp phần trực tiếp củng cố ổn định và an ninh tại châu Phi.

Chủ nghĩa khủng bố và bạo lực cực đoan không chỉ tồn tại mà còn gia tăng và mở rộng phạm vi hoạt động với mức độ tinh vi đáng báo động. Trước tình hình an ninh đang ngày càng xấu đi, mức độ rủi ro trung bình của toàn khu vực hiện ở ngưỡng nguy cơ cao, ECOWAS đã kêu gọi các nước trong khu vực phối hợp chặt chẽ và phản ứng khẩn trương để đối phó các mối đe dọa khủng bố và tội phạm xuyên biên giới. Trong khi đó, dù không tăng cường triển khai lực lượng tác chiến trực tiếp, song cách tiếp cận mới của Mỹ trong chiến lược chống khủng bố mà Washington đang đẩy mạnh phối hợp với các đối tác cho thấy châu Phi luôn chiếm một vị trí quan trọng trên “bản đồ an ninh” của Mỹ và an ninh khu vực này luôn gắn liền với lợi ích của nước Mỹ.

ANH THƯ