Điểm tựa của ký ức cộng đồng

Đình, miếu không chỉ là không gian tín ngưỡng mà còn là điểm tựa tinh thần của cộng đồng. Ảnh: TRÂM ANH

Nơi những thế hệ cùng tìm về

Lễ giỗ tổ nghề gốm Thanh Hà năm nay tổ chức vào mùng 10 tháng 7 âm lịch, trong khi lễ rước kiệu và lễ cầu an đầu năm vẫn được người dân duy trì qua nhiều năm.

“Dù quy mô mỗi năm có thể khác nhau, cứ đến dịp lễ, bà con từ già đến trẻ lại tề tựu đông đủ. Những người đi làm ăn xa cũng thường thu xếp trở về quê, thắp hương, gặp gỡ người thân và bà con”, ông Nguyễn Phúc, Ban khánh tiết miếu Nam Diêu (phường Hội An Tây) cho biết.

Ông Bùi Văn Dũng, Chủ tịch UBND phường Hội An Tây cho rằng, “linh hồn” để giữ một ngôi đình, ngôi miếu không chỉ nằm ở việc tu bổ, tôn tạo mà còn ở những sinh hoạt cộng đồng và sự gắn kết của người dân.

“Đình, miếu không chỉ là không gian thờ cúng mà phải là nơi để mọi người thể hiện tình cảm, tình làng nghĩa xóm, sự gắn bó mật thiết với nhau trong đời sống”, ông Bùi Văn Dũng nói.

Đình, miếu vừa là nơi thực hành tín ngưỡng vừa là dịp để các thế hệ gặp gỡ, cùng nhắc nhớ về tiền nhân và những truyền thống đã được gìn giữ qua nhiều năm. Qua mỗi lần trở về, mối gắn bó với quê hương cũng được nối dài.

Câu chuyện đình Cẩm Chánh (phường Hòa Xuân) cho thấy điều đó ở một cộng đồng từng trải qua nhiều lần dịch chuyển nơi ở.

Ông Ngô Văn Xếp, Trưởng ban Quản lý đình làng Cẩm Chánh cho biết, người dân khu vực này trước đây là cộng đồng gắn với sông nước. Qua nhiều biến động, đình làng từng theo bà con chuyển qua nhiều vị trí khác nhau. Khi khu dân cư mới hình thành, mái đình được dựng lại tại đường Trần Lê (phường Hòa Xuân) từ sự chung tay, góp sức của người dân. Dù đổi chỗ, những sinh hoạt quanh đình vẫn được nối tiếp.

Các hoạt động văn hóa tại đình Hội An tạo thêm cách tiếp cận những giá trị về con người, nghề truyền thống và nếp sống phố Hội. Ảnh: TRÂM ANH

Theo ông Xếp, đây là nơi người dân gửi gắm đời sống tinh thần, tâm linh, tưởng nhớ tiền nhân và gặp gỡ nhau trong các dịp lễ hằng năm. Cùng với người gốc Cẩm Chánh, nhiều cư dân đến sinh sống tại khu vực mới cũng dần hòa vào đời sống chung, cùng dự lễ, góp công, góp của và gắn bó với mái đình.

Ông Nguyễn Đức Phong, Trưởng ban Công tác Mặt trận tổ dân phố Cẩm Chánh cho biết, qua nhiều thế hệ, người dân vẫn gìn giữ các nghi lễ, văn bản cúng tế và những sinh hoạt mang dấu ấn của vùng sông nước. Năm 2023, lễ nghinh thủy của đình làng Cẩm Chánh được phục dựng; đua thuyền truyền thống cũng tiếp tục được duy trì.

Mỗi dịp lễ, con cháu dù đang sống gần hay xa lại thu xếp trở về, có dịp hơn 500 người cùng hội tụ dưới mái đình. Những lần sum họp ấy, theo ông Phong, là dịp để người lớn kể lại chuyện xưa, con cháu hiểu thêm về nguồn cội và sự gắn bó với quê hương.

Mái đình kể chuyện hôm nay

Bên cạnh những sinh hoạt lễ nghi vốn có, đình làng còn cho thấy sự gặp gỡ giữa những giá trị truyền thống và cách kể văn hóa của hôm nay, khi các hoạt động đương đại được tổ chức ngay trong không gian tín ngưỡng lâu đời.

Giữa tháng 8, sự kiện “Hồn phố trăm năm - Mạch ngầm thuần hậu” diễn ra tại đình Hội An (phường Hội An) đã thu hút người dân và du khách trong, ngoài nước. Việc chọn công trình được khởi dựng từ thế kỷ 18 làm không gian tổ chức cũng gửi gắm câu chuyện về sự kế thừa, giao thoa của một đô thị di sản qua nhiều thế hệ.

Người dân, du khách tìm hiểu các giá trị văn hóa tại đình Hội An. Ảnh: TRÂM ANH

Trong khuôn khổ sự kiện, triển lãm văn hóa và tọa đàm di sản tập trung tôn vinh những giá trị gắn với chính con người, tác phẩm và nghề truyền thống của Hội An.

Ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Quản lý bảo tồn di sản văn hóa Hội An cho biết, đình làng Hội An là di tích tín ngưỡng quan trọng, thờ các vị tiền hiền có công khai sáng, lập nên làng Hội An. Vì vậy, việc tổ chức hoạt động văn hóa tại đây không chỉ để công chúng thưởng lãm các tác phẩm, mà còn mở thêm cơ hội để hiểu sâu hơn về chính không gian mình đang hiện diện.

“Chúng tôi mong muốn ngoài việc tham quan, thưởng lãm các giá trị văn hóa trong sự kiện, người dân cũng hiểu thêm về giá trị kiến trúc, thờ cúng và tín ngưỡng của ngôi đình”, ông Ngọc nói.

Theo ông Ngọc, sức hấp dẫn của Hội An không chỉ nằm ở những ngôi nhà cổ, di tích kiến trúc mà còn được bồi đắp từ các giá trị văn hóa phi vật thể và đời sống tín ngưỡng của cộng đồng. Tuy nhiên, khi du lịch phát triển mạnh và số cư dân sinh sống trong khu phố cổ ngày càng ít đi, những sinh hoạt tinh thần vốn gắn với cộng đồng cũng đứng trước nhiều tác động.

Bởi vậy, việc gìn giữ văn hóa cần có sự tham gia, hưởng ứng mạnh mẽ của cộng đồng. Điều đáng ghi nhận là những người không phải cư dân gốc Hội An nhưng chọn nơi đây làm nơi sinh sống và chủ động tham gia gìn giữ các giá trị văn hóa địa phương.

“Đó cũng là một phần quan trọng để những giá trị của Hội An tiếp tục được gìn giữ trong đời sống cộng đồng”, ông Ngọc nói.