"Điểm tựa tài chính" tiếp sức cho các HTX đổi mới sáng tạo và bứt phá

Đóng gói, hoàn thiện tem nhãn các sản phẩm OCOP tại HTX Sản xuất và Tiêu thụ dược liệu Yên Sơn.

Hiệu quả từ dòng vốn ưu đãi

Trong tiến trình cơ cấu lại ngành nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn, khu vực kinh tế tập thể, nòng cốt là các HTX, giữ vai trò cầu nối chiến lược gắn nông dân với nền sản xuất hàng hóa lớn. Tuy nhiên, bài toán vốn đầu tư để mua sắm máy móc, mở rộng sản xuất từ trước đến nay luôn là "nút thắt" nan giải kìm hãm sự phát triển của các đơn vị. Do đặc thù hoạt động, phần lớn các HTX thiếu tài sản có giá trị cao để thế chấp; đất đai chủ yếu là đất thuê hoặc giao khoán ngắn hạn; báo cáo tài chính nội bộ lại giản đơn nên rất khó chạm tới dòng vốn vay thương mại từ hệ thống ngân hàng.

Chính trong điểm nghẽn ấy, Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX đã khẳng định rõ vai trò là công cụ tài chính công đắc lực. Khác biệt căn bản với các tổ chức tín dụng thương mại vốn vận hành thuần túy nhằm tối đa hóa lợi nhuận kinh doanh, Quỹ hoạt động hoàn toàn không vì mục tiêu lợi nhuận, thực hiện nguyên tắc tự chủ tài chính, bảo toàn vốn và lấy hiệu quả hỗ trợ kinh tế hợp tác làm thước đo hàng đầu.

Nhờ tiếp cận nguồn vốn ưu đãi nhiều HTX đầu tư hệ thống chế biến hiện đại cho ra sản phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng cao. (Trong ảnh: Sấy hoa cúc chi tại Hợp tác xã RiTi)

Tính ưu việt vượt trội của Quỹ so với vốn thương mại nằm ở cơ chế tiếp cận. Thay vì "hàng rào" khắt khe về bất động sản bảo đảm hay lịch sử sao kê dòng tiền phức tạp, Quỹ xem xét cho vay dựa trên tính khả thi của phương án sản xuất, uy tín liên kết và tài sản hình thành từ vốn vay. Mức lãi suất thấp chỉ nhằm bù đắp chi phí quản lý vận hành tối thiểu và phòng ngừa rủi ro. Không dừng lại ở việc cấp tín dụng, Quỹ cùng Liên minh HTX tỉnh còn trực tiếp đồng hành, tư vấn công nghệ, hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ OCOP, xúc tiến thương mại và đưa sản phẩm lên sàn giao dịch số điều mà các ngân hàng thương mại không thể bao quát. Thực tiễn hoạt động thời gian qua chứng minh, nguồn vốn hỗ trợ ưu đãi của Quỹ đã đi đúng hướng, trúng đích và trở thành "phao cứu sinh" tháo gỡ điểm nghẽn cho nhiều HTX.

Nhờ hoạt động chế biến tiêu thụ khởi sắc, các vùng dược liệu tập trung trên địa bàn tỉnh ngày càng được mở rộng. (Trong ảnh: Vùng trồng dược liệu tại xâ Phú Sơn).

Tiêu biểu như: HTX sản xuất và tiêu thụ dược liệu Yên Sơn (phường Yên Sơn). Thành lập năm 2020 với 11 thành viên, bước ngoặt lớn đến với đơn vị vào năm 2024 khi được tiếp cận gói vay gần 2 tỷ đồng từ Quỹ hỗ trợ phát triển HTX. Có vốn, HTX lập tức đầu tư hệ thống máy sấy lạnh công nghệ Nhật Bản và dây chuyền nghiền công suất lớn, vận hành chu trình sản xuất khép kín. Đến nay, đơn vị đã sở hữu 6 sản phẩm OCOP đạt chuẩn 3, 4 sao, bao tiêu toàn bộ đầu ra cho 50 hộ dân liên kết với mức thu nhập bình quân xã viên đạt 8 triệu đồng/tháng.

Ông Lê Ngọc Trinh, Giám đốc HTX bộc bạch: “Nếu tiếp cận vốn vay thương mại, với quy mô một HTX non trẻ, chúng tôi khó có đủ tài sản bảo đảm để vay gần 2 tỷ đồng. Nhờ nguồn vốn ưu đãi của Quỹ, đơn vị đã trang bị được máy nghiền công suất 14 kVA, mỗi ngày chế biến tới 3 tấn nguyên liệu tinh bột nghệ. Tới đây chúng tôi tiếp tục đầu tư công nghệ nano chiết xuất sâu tinh chất curcumin từ củ nghệ đỏ, gia tăng tối đa giá trị nông sản”.

Tại xã Nho Quan, dấu ấn từ nguồn vốn của Quỹ đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện sản xuất của HTX Nông sản và Dược liệu Yên Quang. Khởi đầu với cách làm thủ công, sản lượng manh mún, sự tiếp sức kịp thời từ nguồn vốn Quỹ và các dự án phát triển chuỗi giá trị đã giúp HTX mở rộng vùng trồng nguyên liệu lên tới gần 300 ha. Chỉ tính riêng từ đầu năm đến nay, sản lượng tinh dầu cung ứng ra thị trường đạt 1,2 tấn, doanh thu tăng gấp 3 lần so với cùng kỳ. Bà Lê Thị Quyên, thành viên HTX, phấn khởi: “Nhờ HTX mở rộng vùng trồng thảo dược và bao tiêu nguyên liệu, chị em chúng tôi tận dụng đất bãi trồng thêm mỗi nhà mấy sào, lại có việc làm chế biến thường xuyên nên thu nhập gia đình tăng lên rất nhiều”.

Cũng từ điểm tựa dòng vốn ưu đãi, HTX Nông nghiệp Đồng Phong (xã Nho Quan) đã đưa giống ổi chất lượng cao phủ kín gần 7 ha đất ruộng, đạt chứng nhận OCOP và liên kết tiêu thụ với các tour du lịch sinh thái, cho mức lãi hơn 300 triệu đồng/ha mỗi năm. Tương tự, tại xã Phú Sơn, HTX Dược liệu Alpharco Ninh Bình nhờ tiếp cận nguồn vốn đã chủ động mở rộng vùng nguyên liệu hữu cơ 3,5 ha, đưa dây chuyền sản xuất trà giảo cổ lam, cà gai leo khép kín vào vận hành và giải quyết việc làm ổn định cho 25 lao động địa phương.

Thu hoạch rau màu tại HTX dịch vụ nông nghiệp Nho Quan.

Đến nay, trên địa bàn tỉnh đã có 63 dự án HTX và thành viên được tiếp cận vay vốn với tổng dư nợ đạt trên 32,6 tỷ đồng; các dự án giải ngân đều phát huy tác dụng rõ nét, trả gốc lãi đúng kỳ hạn. Nhận định về hiệu quả dòng vốn, ông Tô Quốc Việt, Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh, Chủ tịch Quỹ khẳng định: “Trên cơ sở nắm bắt sát đối tượng, thẩm định chặt chẽ phương án sản xuất và thực hiện đúng quy trình pháp luật quy định, các nguồn vốn do tỉnh giao đã được chuyển kịp thời đến các đơn vị, đáp ứng trúng nhu cầu mua sắm tư liệu sản xuất và thực tế đã mang lại hiệu quả rõ nét trong quá trình sử dụng”.

Tuy vậy, hoạt động của Quỹ trước đây cũng bộc lộ những rào cản nhất định. Thời hạn cho vay bị khống chế tối đa không quá 3 năm, mức vay chưa đủ rộng để đáp ứng các dự án quy mô lớn, khiến các HTX chăn nuôi, trồng cây ăn quả dài ngày hay nuôi trồng thủy sản gặp áp lực trả nợ lớn. Thực tế đó đòi hỏi phải có một bước ngoặt cơ cấu lại Quỹ một cách bài bản, đồng bộ.

Hợp nhất nguồn lực, đáp ứng kỳ vọng phát triển của HTX

Bước vào giai đoạn phát triển mới, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, địa bàn hoạt động được mở rộng với diện tích gần 4.000 km² và dân số hơn 4,4 triệu người. Không gian kinh tế rộng lớn kéo theo số lượng HTX, tổ hợp tác gia tăng, mở ra tiềm năng trù phú về phát triển nông nghiệp sinh thái, tiểu thủ công nghiệp và chuỗi giá trị. Trong bối cảnh Liên minh Hợp tác xã tỉnh đã hợp nhất hoàn chỉnh, việc duy trì song song hai quỹ hỗ trợ cũ tại Hà Nam và Ninh Bình làm phân tán nguồn lực, gây chồng chéo trong quản lý và giám sát tín dụng.

Trước đòi hỏi cấp thiết từ thực tiễn, việc xây dựng Đề án tổ chức lại Quỹ và việc HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết số 63/NQ-HĐND ngày 10/9/2026 chấp thuận tổ chức lại hai quỹ cũ thành Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX tỉnh Ninh Bình mới đã mở ra một trang mới cho dòng tín dụng ưu đãi.

Đề án xác định Quỹ mới hoạt động theo mô hình Công ty TNHH một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, tự chủ tài chính, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, bảo toàn và phát triển vốn. Bước chuyển mình rõ nét nhất từ Đề án chính là sự hội tụ, khơi thông các nguồn lực để tạo nên một trợ lực tài chính đủ mạnh cho khu vực kinh tế tập thể.

Nông dân Nho Quan thu hoạch tôm càng xanh.

Trước hết, việc hợp nhất đã chấm dứt hoàn toàn tình trạng nguồn vốn bị chia cắt, hình thành nên một quỹ tài chính tập trung với tổng quy mô ban đầu đạt trên 47,1 tỷ đồng (riêng vốn điều lệ ngân sách cấp là 44,55 tỷ đồng), tạo nền tảng để tỉnh tiếp tục xem xét, cấp bổ sung thêm nguồn vốn ngân sách trong giai đoạn 2026 - 2030. Đi đôi với quy mô vốn được gia tăng, chính sách tín dụng có bước đột phá mang tính "cởi trói" khi thời hạn cho vay được nâng tối đa lên đến 5 năm (thay vì giới hạn 3 năm như trước), giải tỏa áp lực quay vòng vốn cho các phương án nông nghiệp dài hạn. Hạn mức vay thông thường cho mỗi HTX và thành viên được nâng lên từ 200 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng, áp dụng cơ chế phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro chuyên nghiệp theo mô hình tổ chức tài chính vi mô.

Cơ chế mới tiếp tục được củng cố bằng một bộ máy điều hành tinh gọn gồm 21 vị trí việc làm chuyên nghiệp, bố trí thành 3 Phòng Tín dụng và khách hàng bám sát từng địa bàn Ninh Bình, Nam Định, Hà Nam để trực tiếp rà soát, đồng hành và hỗ trợ cơ sở. Tất cả các quy trình nghiệp vụ ấy được đặt trên nền tảng số hóa đồng bộ và quy trình điện tử hóa, vừa cắt giảm thời gian thẩm định, vừa bảo đảm dòng vốn ưu đãi đến tay các hợp tác xã một cách công khai, minh bạch và nhanh chóng nhất.

Sự ra đời của Nghị quyết số 63 và Đề án tổ chức lại Quỹ đã nhận được sự đón nhận, kỳ vọng lớn lao từ cộng đồng các HTX. Tại các vùng trũng đang chuyển dịch cơ cấu cây trồng vật nuôi, anh Lê Như Quỳnh, Giám đốc HTX Thủy sản Nho Quan, đơn vị đang cùng bà con nuôi thả gần 500 ha tôm càng xanh chia sẻ: “Khác với nuôi cá truyền thống, nuôi tôm càng xanh đòi hỏi công nghệ sục khí, thức ăn chuyên dụng và con giống chuẩn. Ngân hàng thương mại thẩm định rất ngặt nghèo về đất đai nên chúng tôi trông chờ rất nhiều vào Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX. Đề án mới kéo dài thời gian vay lên 5 năm và mức vay cao hơn đúng là điều các HTX mong mỏi, giúp chúng tôi tự tin đầu tư hệ sinh thái máy móc nuôi thả quy mô lớn”.

Trồng hoa cúc tại HTX Hoa và Cây cảnh (phường Thiên Trường).

Chung niềm tin tưởng, ông Nguyễn Trọng Đại, Giám đốc HTX Hoa và Cây cảnh (phường Thiên Trường) cho biết đơn vị đang vận hành gần 3 ha hoa cao cấp, đạt lợi nhuận 1,8 tỷ đồng mỗi năm. Ông Đại bày tỏ: “Để tránh rủi ro thời tiết cực đoan, HTX đang ấp ủ dự án đầu tư nhà lưới thông minh, nhà màng trồng hoa ly, hoa hồng phục vụ thị trường cao cấp. Tiếp cận vốn ưu đãi từ Quỹ sau khi tổ chức lại với cơ chế linh hoạt, sâu sát cơ sở chính là điều kiện tiên quyết để chúng tôi đưa dự án vào thực tiễn”.

Tổ chức lại Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX không chỉ là sự hợp nhất về tổ chức hay nguồn vốn, mà là bước hoàn thiện thể chế nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước đối với kinh tế tập thể. Với định hướng vận hành chuyên nghiệp, cơ chế cởi mở và sự đồng thuận cao từ cơ sở, Quỹ sau khi tổ chức lại chắc chắn sẽ tiếp tục là điểm tựa tài chính tin cậy, tiếp sức cho các HTX đổi mới sáng tạo, bứt phá năng lực cạnh tranh và đóng góp tích cực vào sự phát triển của tỉnh.