Điện ảnh Mỹ và những gợi mở cho công nghiệp điện ảnh Việt Nam

Bill Mechanic giao lưu cùng khán giả. Ảnh: BTC DANAFF

Có một thông điệp xuyên suốt rằng sức mạnh bền vững của điện ảnh vẫn bắt đầu từ nghệ thuật kể chuyện và khả năng chuyển hóa những câu chuyện địa phương thành trải nghiệm có sức đồng cảm toàn cầu.

Nhìn từ mô hình điện ảnh Mỹ

Theo Ban tổ chức, hội thảo quy tụ đông đảo các học giả, nhà quản lý, nhà sản xuất và đạo diễn đến từ Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Serbia và Việt Nam. Chương trình không chỉ tập trung vào việc giới thiệu những mô hình sản xuất thành công của Hollywood mà còn hướng tới câu hỏi lớn hơn: làm thế nào để những kinh nghiệm ấy có thể trở thành nguồn tham khảo cho sự phát triển của điện ảnh Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Các chủ đề trải rộng từ mô hình đào tạo điện ảnh Mỹ, hợp tác sản xuất quốc tế, âm nhạc điện ảnh Hollywood đến ngôn ngữ điện ảnh và nghệ thuật kể chuyện. Để thấy, điện ảnh không chỉ là câu chuyện của công nghệ hay thị trường, mà trước hết là câu chuyện của tư duy sáng tạo và khả năng kể những câu chuyện có sức sống lâu dài.

Khi nhắc đến Hollywood, người ta thường nghĩ ngay đến những trường quay quy mô lớn, kỹ xảo điện ảnh, trí tuệ nhân tạo hay hệ thống phát hành toàn cầu. Sức mạnh của nền công nghiệp điện ảnh Mỹ không chỉ được tạo nên bởi công nghệ hay nguồn lực tài chính, mà còn bởi một hệ sinh thái sáng tạo, nơi nghệ thuật kể chuyện, đào tạo nhân lực và tư duy sản xuất được phát triển đồng bộ.

Giáo sư Nguyễn Thị Liên Hằng cho rằng, nhìn lại “thế kỷ toàn cầu của Hollywood” như một quá trình không ngừng đổi mới để duy trì sức ảnh hưởng, đồng thời nhấn mạnh rằng Việt Nam cần tiếp cận những kinh nghiệm ấy bằng tinh thần chọn lọc và sáng tạo, thay vì sao chép mô hình có sẵn.

Lớp học chuyên sâu (Masterclass) về sản xuất điện ảnh được tổ chức trong khuôn khổ DANAFF IV. Ảnh: BTC DANAFF IV

Ở một góc độ khác, theo đạo diễn Phan Gia Nhật Linh, storytelling được xem là năng lực nền tảng của người làm phim, được rèn luyện bài bản từ biên kịch đến đạo diễn.

Cấu trúc tự sự cũng được xem là yếu tố cốt lõi tạo khả năng lan tỏa của điện ảnh Hollywood. Các chuyên gia cho rằng, sức sống của Hollywood không nằm ở việc lặp lại một công thức kể chuyện, mà ở khả năng chuyển hóa linh hoạt những cấu trúc tự sự cổ điển thành những hành trình cảm xúc phù hợp với con người đương đại.

Và điều làm nên sức sống của Hollywood không phải là việc sở hữu những công nghệ tiên tiến nhất, mà là khả năng chuyển hóa những câu chuyện mang bản sắc thành trải nghiệm có sức đồng cảm rộng lớn, để mỗi bộ phim không chỉ là sản phẩm giải trí mà là hành trình cảm xúc có thể vượt qua mọi biên giới văn hóa.

Từ Hollywood đến câu chuyện điện ảnh Việt Nam

Nếu nhìn về Hollywood như một mô hình tham chiếu, thì thông điệp được nhiều diễn giả cùng chia sẻ lại không phải là lời kêu gọi “làm phim như Hollywood”. Điều đáng học không nằm ở việc tái tạo những công thức đã thành công, mà ở cách Hollywood xây dựng hệ sinh thái sáng tạo, trong đó nghệ thuật kể chuyện (storytelling) được xem là hạt nhân của mọi quá trình – từ đào tạo, phát triển kịch bản đến sản xuất và kết nối với khán giả.

Chính khả năng không ngừng làm mới cách kể, trong khi vẫn chạm đến những cảm xúc phổ quát của con người, đã tạo nên sức sống bền bỉ của điện ảnh Mỹ suốt nhiều thập niên.

Nhìn từ góc độ ấy, điện ảnh Việt Nam chưa bao giờ thiếu những câu chuyện để kể. Mỗi vùng đất, mỗi lát cắt của lịch sử, mỗi số phận con người đều chứa đựng những chất liệu điện ảnh giàu sức gợi.

Đó là ký ức chiến tranh còn vang vọng qua nhiều thế hệ; là kho tàng truyền thuyết, cổ tích và văn hóa dân gian; là những biến chuyển của đô thị hiện đại; là hành trình mưu sinh, di cư, đoàn tụ và chia ly; là những con người bình dị đang đi tìm vị trí của mình giữa những đổi thay của xã hội.

Điều còn thiếu, có lẽ không phải là câu chuyện, mà là cách chuyển hóa những trải nghiệm rất Việt Nam ấy thành hành trình cảm xúc có thể chạm đến trái tim của khán giả ở bất kỳ đâu.

Thực tế, điện ảnh Việt Nam trong gần 40 năm đổi mới đã chứng kiến nhiều nỗ lực tìm kiếm ngôn ngữ kể chuyện mang bản sắc, đồng thời có khả năng đối thoại với khán giả quốc tế. Những tác phẩm được giới thiệu và tôn vinh tại DANAFF qua các mùa liên hoan phần nào cho thấy hành trình ấy.

Mùa ổi (Đặng Nhật Minh) là cuộc trở về đầy ám ảnh với ký ức và thời gian đã mất; Đời cát (Nguyễn Thanh Vân) đặt những thân phận hậu chiến vào hành trình kiếm tìm hạnh phúc giữa những vết thương lịch sử; Chuyện của Pao (Ngô Quang Hải) mở ra hành trình nhận diện cội nguồn và căn tính trong không gian văn hóa miền núi phía Bắc; Tro tàn rực rỡ (Bùi Thạc Chuyên) kể về những con người bình dị đi qua mất mát để đối diện với khát vọng yêu thương và tha thứ; còn Bên trong vỏ kén vàng (Phạm Thiên Ân) là hành trình trở về để truy tìm ký ức, đức tin và bản thể giữa những biến động của đời sống hiện đại.

Điều đáng chú ý, mỗi bộ phim lựa chọn một phong cách điện ảnh khác nhau – từ hiện thực, thơ, nghệ thuật đến tối giản, nhưng đều được xây dựng trên hành trình biến đổi của nhân vật.

Không còn là những người hùng theo nghĩa truyền thống, các nhân vật ấy chủ yếu là những con người bình thường, mang trong mình tổn thương, mất mát hoặc khủng hoảng hiện sinh. Họ không đi tìm chiến thắng, mà đi tìm lời giải cho những câu hỏi về ký ức, gia đình, tình yêu, niềm tin vào chính bản thân mình.

Khán giả Việt giao ưu cùng các nghệ sĩ tại các hoạt động của DANAFF IV. Ảnh: BTC DANAFF IV

Chính sự chuyển dịch từ hành trình chinh phục sang hành trình nhận thức và chữa lành đã tạo nên điểm gặp gỡ giữa nhiều tác phẩm điện ảnh Việt Nam đương đại với những mô hình kể chuyện phổ quát của điện ảnh thế giới.

Trong thời đại trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách tạo dựng hình ảnh và công nghệ điện ảnh phát triển với tốc độ chưa từng có, điều khiến một bộ phim ở lại lâu dài trong ký ức người xem vẫn không phải là những khung hình choáng ngợp hay hiệu ứng ngoạn mục, mà là câu chuyện đủ sức khiến khán giả muốn bước đi cùng nhân vật từ những phút đầu tiên cho đến khi màn ảnh khép lại.

Công nghệ có thể làm thay đổi diện mạo của điện ảnh, nhưng chính nghệ thuật kể chuyện mới tạo nên linh hồn của bộ phim.

Những cuộc đối thoại tại DANAFF IV vì thế không chỉ dừng lại ở việc chia sẻ kinh nghiệm từ Hollywood, mà còn mở ra dịp để điện ảnh Việt Nam nhìn lại chính mình. Mỗi nền điện ảnh đều có con đường phát triển riêng, được hình thành từ lịch sử, văn hóa và con người của dân tộc mình.

Điều quan trọng không phải là trở thành một “Hollywood khác”, mà là tìm được cách kể những câu chuyện rất Việt Nam bằng một ngôn ngữ điện ảnh có khả năng chạm tới những cảm xúc phổ quát của nhân loại. Khi những ký ức, những thân phận và những khát vọng của con người Việt Nam được kể bằng một cấu trúc tự sự giàu sức lay động, đó cũng là lúc những câu chuyện của chúng ta có cơ hội vượt qua biên giới, đối thoại với thế giới và thực sự đi xa.

Dấu ấn điện ảnh Mỹ tại DANAFF IV

DANAFF IV đánh dấu bước phát triển mới trong quá trình hội nhập quốc tế khi lần đầu tiên dành một không gian chuyên biệt cho điện ảnh Hoa Kỳ. Chuỗi hoạt động không chỉ giới thiệu những giá trị đặc sắc của Hollywood mà còn mở ra cơ hội trao đổi kinh nghiệm phát triển công nghiệp điện ảnh giữa Việt Nam và Mỹ.

Chương trình “Tiêu điểm Điện ảnh Mỹ”, giới thiệu 13 tác phẩm tiêu biểu của Hollywood nhân dịp Hoa Kỳ kỷ niệm 250 năm lập quốc. Nhiều bộ phim kinh điển được trình chiếu, trong đó có Somewhere in Time (1980) với sự tham dự và giao lưu của nữ minh tinh Hollywood Jane Seymour.

Cùng với đó, là lễ trao giải Thành tựu Điện ảnh DANAFF IV cho Bill Mechanic - nhà sản xuất và điều hành điện ảnh từng đứng sau nhiều tác phẩm nổi tiếng như Titanic, Braveheart, Fight Club và Independence Day. Sự hiện diện của ông được xem là dấu mốc quan trọng, khẳng định sức hút ngày càng lớn của DANAFF đối với các tên tuổi hàng đầu của điện ảnh thế giới.

Cùng hội thảo “Công nghiệp điện ảnh Mỹ - Một số mô hình sản xuất thành công và ứng dụng cho Việt Nam”, tổ chức sáng 3/7, chương trình DANAFF Talents năm nay còn có sự đồng hành của các chuyên gia đến từ Đại học Columbia (Hoa Kỳ) trong hoạt động đào tạo, phát triển kịch bản và dự án phim. Sự kết nối này giúp các nhà làm phim trẻ Việt Nam tiếp cận phương pháp đào tạo hiện đại và mở rộng mạng lưới hợp tác quốc tế.