Điện ảnh sinh thái tại Việt Nam: Khi thiên nhiên không còn là 'phông nền'
Sáng 20/5, tại Hà Nội, đã diễn ra tọa đàm 'Từ phê bình sinh thái đến điện ảnh sinh thái tại Việt Nam: Những tiếp cận xuyên ngành' trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học xã hội và Nhân văn.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và khủng hoảng môi trường ngày càng nghiêm trọng, văn học và điện ảnh không thể chỉ kể chuyện về con người như trước, mà nhìn rộng hơn tới mối quan hệ giữa con người với tự nhiên.
PGS. TS. Nguyễn Thu Hiền, Trưởng khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn cho rằng, khoa học xã hội và nhân văn hôm nay không thể chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu văn bản theo nghĩa truyền thống mà cần bước ra đối thoại với các khủng hoảng và thách thức của đời sống đương đại.
Chính vì vậy, việc kết nối từ phê bình sinh thái đến điện ảnh sinh thái không chỉ là sự lựa chọn học thuật mới mẻ, mà còn thể hiện tinh thần trách nhiệm xã hội của người nghiên cứu văn học - nghệ thuật trước các vấn đề môi trường, phát triển bền vững và tương lai văn hóa của cộng đồng.

Quang cảnh tọa đàm
Tọa đàm quy tụ nhiều học giả, nhà nghiên cứu và nhà thực hành đến từ các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu khác nhau. Các tham luận trải rộng trên nhiều đối tượng nghiên cứu - từ văn học Việt Nam, đến văn học Đông Á; điện ảnh Việt Nam, điện ảnh Hollywood, điện ảnh Nhật Bản.
Bên cạnh đó, các nghiên cứu vận dụng nhiều hệ hình lý thuyết mới như phê bình sinh thái, nữ quyền sinh thái, mỹ học sinh thái, nghiên cứu liên loài, nghiên cứu ký ức và nghiên cứu văn hóa thị giác…
Điều đó cho thấy tính chất xuyên ngành ngày càng rõ nét của nghiên cứu nhân văn hiện nay. Đồng thời, nó cũng phản ánh sự vận động tích cực của giới nghiên cứu trẻ trong việc đưa khoa học nhân văn Việt Nam hội nhập với các xu hướng nghiên cứu quốc tế đương đại.
Tại tọa đàm, các chuyên gia cho rằng, các vấn đề môi trường hiện diện ngày càng rõ trong văn học và điện ảnh Việt Nam, không chỉ như một chủ đề thời sự mà còn như một “điểm bùng phát tự sự” của nghệ thuật đương đại.
Trong bối cảnh tài nguyên suy kiệt, khí hậu biến đổi và đứt gãy sinh thái ngày càng hiện hữu, nghệ thuật đang tìm cách kể lại câu chuyện về con người trong mối quan hệ với thế giới tự nhiên. Nhiều tác phẩm điện ảnh Việt Nam hôm nay không còn dừng ở việc phản ánh hiện thực môi trường, mà đang từng bước kiến tạo một cảm quan mới về tự nhiên và đời sống sinh thái.
Một số chuyên gia nhận định điện ảnh Việt Nam sở hữu nguồn chất liệu sinh thái rất phong phú nhưng vẫn thiếu một hệ thống phê bình sinh thái mang tính bản địa. Phê bình sinh thái không chỉ dừng ở lời cảnh báo về môi trường, mà còn là hành trình nhìn lại vị trí của con người trong thế giới tự nhiên. Qua văn học và điện ảnh, những vấn đề sinh thái được tiếp cận bằng ký ức, cảm xúc và trải nghiệm, để từ đó khơi gợi một cách sống hài hòa hơn với tự nhiên…
Các trao đổi học thuật trong buổi tọa đàm mở ra thêm nhiều hướng tiếp cận mới cho nghiên cứu văn học và điện ảnh tại Việt Nam; đồng thời góp phần khẳng định vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong việc kiến tạo nhận thức xã hội, nuôi dưỡng ý thức sinh thái và phát triển văn hóa bền vững trong bối cảnh đương đại.











