Điện ảnh trước bước ngoặt AI và bài toán bảo vệ bản quyền

Trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV), hội thảo với chủ đề "Trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và bảo vệ tài sản trí tuệ trong điện ảnh" quy tụ nhiều nhà quản lý, chuyên gia công nghệ, luật gia, nhà nghiên cứu, nhà làm phim và đại diện doanh nghiệp trong nước, quốc tế nhằm trao đổi về những chuyển biến của ngành điện ảnh trong kỷ nguyên số cũng như tìm lời giải cho bài toán bảo vệ bản quyền và phát triển bền vững.

Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi tại hội thảo

Chia sẻ tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi cho rằng AI đang mở ra những cơ hội chưa từng có cho hoạt động sáng tạo, sản xuất và phát hành phim. Tuy nhiên, tốc độ phát triển của công nghệ cũng kéo theo nhiều thách thức mới, đặc biệt trong quản lý tài sản số và bảo vệ quyền tác giả.

Theo đại diện lãnh đạo TP Đà Nẵng, đây là thời điểm cần sự chung tay của cơ quan quản lý, giới chuyên môn và doanh nghiệp để cùng thảo luận, đề xuất các giải pháp phù hợp cho những vấn đề cấp thiết của ngành điện ảnh, từ việc xác định vai trò của AI trong sáng tạo, quản trị dữ liệu điện ảnh đến hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm xây dựng hệ sinh thái điện ảnh hiện đại và minh bạch.

TS Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam, Giám đốc DANAFF 2026

Ở góc độ đơn vị tổ chức, TS Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam, Giám đốc DANAFF nhận định trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong toàn bộ chuỗi giá trị của ngành điện ảnh, từ sáng tạo, sản xuất đến phát hành và phổ biến tác phẩm. Đối với những nền điện ảnh đang phát triển như Việt Nam, AI không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn mở ra cơ hội rút ngắn khoảng cách phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường điện ảnh toàn cầu.

Tuy nhiên, theo TS Ngô Phương Lan, sự phát triển của công nghệ cũng kéo theo nhiều thách thức mới. Trong môi trường số, các tác phẩm có thể bị sao chép, cắt ghép và phát tán trái phép chỉ trong thời gian ngắn. Cùng với đó, AI có khả năng tạo ra nội dung dựa trên dữ liệu thu thập từ hàng triệu tác phẩm, khiến ranh giới giữa sáng tạo của con người và nội dung do máy móc hỗ trợ ngày càng trở nên khó xác định. Trong bối cảnh đó, bảo vệ quyền tác giả và tài sản trí tuệ không chỉ là yêu cầu về mặt pháp lý mà còn là điều kiện tiên quyết để bảo đảm sự phát triển bền vững của ngành điện ảnh. Bà bày tỏ kỳ vọng những trao đổi tại hội thảo sẽ góp phần gợi mở các chính sách và mô hình phát triển phù hợp, giúp điện ảnh Việt Nam không chỉ bắt kịp xu thế công nghệ của thế giới mà còn biết khai thác công nghệ như một động lực mới cho đổi mới sáng tạo, tăng trưởng và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Trong khuôn khổ hội thảo, nhiều tham luận đã tập trung phân tích tác động của AI đối với điện ảnh ở nhiều khía cạnh khác nhau

Cũng tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Nguyễn Huy Dũng nhìn nhận AI đang tạo ra những thay đổi căn bản trong cách thức sáng tạo, sản xuất và phân phối tác phẩm điện ảnh, đồng thời khiến các hành vi xâm phạm bản quyền trở nên đa dạng và phức tạp hơn. Nếu trước đây, vi phạm chủ yếu là sao chép phim thì hiện nay có thể diễn ra dưới nhiều hình thức như cắt ghép nội dung, tạo video tóm tắt, sử dụng tác phẩm để huấn luyện mô hình AI hay tạo bản sao số của diễn viên, khai thác hình ảnh và giọng nói khi chưa được cho phép.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng, ngành điện ảnh đang bước vào giai đoạn mà công cụ sáng tạo trở nên phổ biến hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, công nghệ tự thân không tạo ra lợi thế cạnh tranh nếu không được sử dụng để giải quyết những vấn đề thực tiễn. Điều quan trọng là xác định đúng nhu cầu của ngành, xây dựng nguồn dữ liệu chất lượng, quy trình phù hợp và cơ chế đánh giá hiệu quả. AI cần được ứng dụng để tháo gỡ các điểm nghẽn như chi phí sản xuất cao, thời gian làm phim kéo dài, thiếu dữ liệu về thị trường và khán giả, tình trạng vi phạm bản quyền, hạn chế trong phát hành quốc tế hay khai thác kho di sản điện ảnh. Đồng thời, ngành cũng cần chuẩn bị nguồn nhân lực có khả năng kết nối giữa nghệ thuật, công nghệ và pháp lý.

Trong khuôn khổ hội thảo, nhiều tham luận đã tập trung phân tích tác động của AI đối với điện ảnh ở nhiều khía cạnh khác nhau. Các chuyên gia trao đổi về xu hướng ứng dụng AI trong sản xuất, hậu kỳ và phát hành phim; vai trò của công nghệ trong phát triển công nghiệp nội dung; kinh nghiệm của Hàn Quốc trong xây dựng hệ sinh thái điện ảnh ứng dụng AI; cũng như ý nghĩa của hạ tầng số và công nghệ kết nối đối với tương lai của ngành điện ảnh Việt Nam.

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm là vấn đề pháp lý khi AI tham gia ngày càng sâu vào quá trình sáng tạo. Các diễn giả phân tích những thay đổi của hệ thống pháp luật Việt Nam liên quan đến bảo hộ quyền tác giả, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và đặt ra câu hỏi về chủ thể sở hữu bản quyền đối với những tác phẩm có sự tham gia của AI. Bên cạnh đó là những trao đổi về mối quan hệ giữa đổi mới công nghệ và cơ chế bảo vệ tài sản trí tuệ, nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của người sáng tạo trong môi trường số.

Không chỉ dừng lại ở khía cạnh pháp lý, các tham luận còn tiếp cận AI từ góc nhìn nghệ thuật và thực tiễn sản xuất. Đại diện các đơn vị làm phim cho rằng việc ứng dụng AI cần được đặt trong mô hình lấy con người làm trung tâm, tận dụng sức mạnh của công nghệ nhưng vẫn bảo đảm vai trò quyết định của nhà sáng tạo. Trong khi đó, giới nghiên cứu đặt ra những vấn đề về sự thay đổi của ngôn ngữ điện ảnh, tư duy thẩm mỹ và giá trị nghệ thuật khi các công cụ AI ngày càng tham gia trực tiếp vào quá trình sáng tác.

Khép lại chương trình là phiên tọa đàm với sự tham gia của các chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ, sở hữu trí tuệ và sản xuất nội dung. Từ nhiều góc nhìn khác nhau, các diễn giả cùng phân tích những cơ hội và thách thức mà AI mang đến cho điện ảnh đương đại, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh, bảo đảm quyền lợi của nghệ sĩ và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp điện ảnh Việt Nam trong thời đại số.