Điện ảnh Việt Nam trước bước ngoặt AI và cuộc đua bảo vệ tài sản trí tuệ

Ngày 30/6, tại Hội thảo "Trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và bảo vệ tài sản trí tuệ trong điện ảnh" trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV), các chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp trong nước và quốc tế cho rằng, điện ảnh Việt Nam cần đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện cơ chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và xây dựng hệ sinh thái số để nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên AI.

Tiến sĩ Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, Giám đốc DANAFF IV phát biểu khai mạc hội thảo.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Tiến sĩ Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, Giám đốc DANAFF IV cho biết, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về "đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia" cùng Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về "phát triển văn hóa Việt Nam" đã tạo nền tảng quan trọng thúc đẩy công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, mở ra cơ hội mới cho điện ảnh Việt Nam.

Theo bà Ngô Phương Lan, điện ảnh Việt Nam đang đứng trước cơ hội phát triển thành ngành công nghiệp văn hóa quan trọng, song quá trình chuyển đổi số và sự phát triển nhanh của AI cũng đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình sản xuất, quản trị, khai thác và bảo vệ tài sản trí tuệ. Việc nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, ứng dụng công nghệ hiện đại và xây dựng hệ sinh thái điện ảnh chuyên nghiệp sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và phát huy sức mạnh mềm văn hóa quốc gia.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng phát biểu tại hội thảo.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng cho biết, chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GDP vào năm 2030. Cùng với đó, Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035 cũng dành nguồn lực lớn cho lĩnh vực này. Những mục tiêu trên cho thấy văn hóa không còn chỉ là yếu tố làm phong phú đời sống tinh thần mà đã trở thành một động lực phát triển. Trong đó, điện ảnh giữ vai trò đặc biệt bởi vừa là ngành sáng tạo, vừa có khả năng lan tỏa giá trị văn hóa, hình ảnh đất nước và con người Việt Nam ra thế giới.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị các cơ quan quản lý, nhà sản xuất và doanh nghiệp xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ cho điện ảnh Việt Nam; đưa vấn đề quyền sở hữu trí tuệ vào ngay từ khâu thiết kế, sản xuất tác phẩm; đồng thời chuyển hoạt động chống vi phạm bản quyền từ các chiến dịch ngắn hạn sang năng lực quản trị, vận hành thường xuyên.

Tại hội thảo, nhiều chuyên gia trong và ngoài nước nhận định AI đang từng bước làm thay đổi toàn bộ chuỗi giá trị của ngành điện ảnh, từ sáng tạo kịch bản, thiết kế hình ảnh, sản xuất, hậu kỳ đến phát hành, quảng bá và phân phối tác phẩm. Điều này mở ra cơ hội để các nền điện ảnh đang phát triển, trong đó có Việt Nam rút ngắn khoảng cách về công nghệ, giảm chi phí sản xuất và mở rộng thị trường quốc tế.

Các diễn giả quốc tế cũng chia sẻ nhiều kinh nghiệm đáng chú ý. Giáo sư Nikey Kim, Phó Chủ tịch Hiệp hội Quan hệ Công chúng Hàn Quốc (KAPR) và Giám đốc Hiệp hội Nhân vật Hàn Quốc (KOCA) giới thiệu chiến lược phát triển ngành công nghiệp điện ảnh Hàn Quốc, trong đó AI được xem là những yếu tố quan trọng để xây dựng hệ sinh thái sáng tạo bền vững. Đây cũng là những kinh nghiệm mà Việt Nam có thể nghiên cứu, vận dụng phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Ở góc độ doanh nghiệp, đại diện nền tảng TV360 cho rằng AI vừa tạo ra cơ hội mới cho ngành điện ảnh, vừa đặt ra nhiều rủi ro về tính nguyên bản của tác phẩm, quyền đối với dữ liệu và quyền sáng tạo. Do đó, các nền tảng số cũng cần tham gia tích cực hơn vào việc xây dựng môi trường khai thác nội dung có bản quyền.

Bên cạnh các vấn đề về công nghệ, nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là những thách thức mới đối với quyền tác giả và sở hữu trí tuệ khi AI tham gia ngày càng sâu vào quá trình sáng tạo. Theo các chuyên gia, sự phát triển nhanh chóng của AI đang đặt ra nhiều câu hỏi về quyền sở hữu đối với tác phẩm có sự tham gia của trí tuệ nhân tạo, trách nhiệm pháp lý của các chủ thể liên quan cũng như cơ chế bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo trong môi trường số...