Điện ảnh Việt trước cơ hội bứt phá từ Nghị quyết 80-NQ/TW

Phim “Mưa đỏ” tạo kỷ lục doanh thu trên 700 tỷ đồng và trở thành phim Việt ăn khách nhất mọi thời đại. Ảnh: Đoàn làm phim

Cú bứt tốc hiếm có của điện ảnh Việt

Theo số liệu từ Box Office Vietnam (đơn vị quan sát phòng vé độc lập), năm 2025 điện ảnh Việt ra rạp khoảng 55 phim, đạt tổng doanh thu hơn 3.770 tỷ đồng, gần gấp đôi năm 2024. Đây là năm thứ ba liên tiếp phòng vé duy trì đà tăng trưởng sau đại dịch, đồng thời đánh dấu lần đầu tiên phim Việt giữ vai trò chủ lực trên chính “sân nhà”, cả về số lượng lẫn doanh thu.

Khoảng 28% số phim đạt doanh thu trên 80 tỷ đồng - mức được coi là thành công thương mại rõ rệt. Đặc biệt, “Mưa đỏ” vượt mốc 700 tỷ đồng, trở thành phim Việt ăn khách nhất mọi thời đại, trong khi “Địa đạo” đạt gần 160 tỷ đồng chỉ sau ba tuần công chiếu.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, năm 2025 là một năm mang tính “đặc thù”. Khi điện ảnh Hollywood và Hàn Quốc rơi vào chu kỳ suy giảm, thị trường Việt Nam có được “khoảng trống” hiếm có. Cùng với đó là hiệu ứng truyền thông các ngày đại lễ lớn của đất nước, đặc biệt dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9 đã thúc đẩy tâm lý khán giả muốn tìm kiếm những câu chuyện gần gũi, mang bản sắc Việt.

Nghị quyết 80 xác định công nghiệp văn hóa là động lực tăng trưởng mới, phấn đấu mục tiêu năm 2030 đóng góp 7% vào GDP, đồng thời lan tỏa giá trị văn hóa, nâng cao vị thế quốc gia. Trong 12 lĩnh vực công nghiệp văn hóa, điện ảnh được đặt ở vị trí quan trọng nhờ khả năng kết nối nghệ thuật - công nghệ - thị trường.

Thực tế năm 2025 cho thấy, điện ảnh Việt đã bắt đầu vận hành theo logic của một ngành công nghiệp: sản xuất - phát hành - tiêu thụ - tái đầu tư. Từ các dự án tư nhân đến sự trở lại mạnh mẽ của các đơn vị điện ảnh nhà nước, từ phim giải trí đại chúng đến phim nghệ thuật, phim lịch sử - chiến tranh, bức tranh điện ảnh trở nên đa dạng và năng động hơn.

TS Ngô Phương Lan từng nhận định, công nghiệp điện ảnh là mối quan hệ hữu cơ giữa sáng tạo, sản xuất, phát hành, phát triển thị trường và bảo vệ bản quyền. Việc Luật Điện ảnh 2022 chính thức xác định điện ảnh là một ngành công nghiệp đã tạo bước ngoặt về tư duy. Nghị quyết 80-NQ/TW tiếp tục mở rộng không gian phát triển ấy, đặt điện ảnh trong tổng thể chiến lược kinh tế - văn hóa quốc gia.

Dàn diễn viên phim "Mưa đỏ" giao lưu với khán giả. Ảnh: T.L

Nâng cao chất lượng sáng tạo

Bên cạnh kỷ lục phòng vé, năm 2025 cũng phơi bày bộc lộ nhiều hạn chế. Không ít phim Việt thất bại nặng nề với doanh thu dưới 1 tỷ đồng. Một số dự án thiếu đầu tư cho kịch bản và marketing; số khác chạy theo công thức thương mại ngắn hạn, thiếu bản sắc và chiều sâu. Thực tế, nếu điện ảnh được kỳ vọng đóng góp ngày càng lớn vào GDP theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW, thì chất lượng nội dung, bản sắc sáng tạo và năng lực cạnh tranh quốc tế phải được coi là nền tảng cốt lõi.

Trong bối cảnh khán giả toàn cầu dịch chuyển mạnh sang các nền tảng “streaming”, rạp chiếu buộc phải tái định vị. Giới chuyên môn quốc tế dự báo, trong tương lai, khán giả chỉ ra rạp cho những “sự kiện điện ảnh” đủ lớn về quy mô, cảm xúc và trải nghiệm.

Điều này đặc biệt quan trọng với điện ảnh Việt từ năm 2026 và giai đoạn mới. Việc chạy theo số lượng, ra phim dồn dập nhưng thiếu chiều sâu sẽ không giúp ngành công nghiệp điện ảnh phát triển bền vững. Thay vào đó, cần những kịch bản được đầu tư dài hơi, những dự án đủ tầm vóc để trở thành sản phẩm văn hóa - kinh tế đúng nghĩa.

Vì vậy, đòi hỏi một chiến lược quốc gia bài bản: từ quảng bá phim Việt tại các tuần phim, sự kiện văn hóa đối ngoại; tham gia các liên hoan phim quốc tế uy tín; đến từng bước hình thành thị trường phim Việt ở nước ngoài, gắn với bản quyền, nền tảng số, du lịch và các sản phẩm văn hóa khác.

Đây cũng chính là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết 80-NQ/TW: phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ để “bán vé”, mà để tối ưu hóa giá trị kinh tế - văn hóa, đóng góp vào GDP và nâng cao vị thế quốc gia.

Mộc Miên