Điện Biên: Hành trình tìm lại tên cho các anh hùng

Nắng rát đổ xuống những hàng mộ ở Nghĩa trang Độc Lập, tỉnh Điện Biên. Rồi mưa bất chợt ào qua. Không đợi nắng, mưa dứt, những cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên lại tiếp tục công việc còn dang dở. Người chỉnh tấm đan, người nắn lại đường trát, chăm chút từng phần mộ để hoàn lại vẹn nguyên sau những ngày khai quật, lấy mẫu xác định danh tính.

Có mặt tại nơi đây, chúng tôi cảm nhận những người lính đang mang trong mình một mong mỏi là trả lại sự vẹn nguyên cho nơi yên nghỉ của các liệt sĩ và góp thêm cơ hội để những ngôi mộ chưa có tên được sớm nhận diện. Công việc ấy là một phần của "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Chiến dịch huy động nhiều lực lượng, kết hợp tìm kiếm trên thực địa với số hóa thông tin và giám định ADN.

Điện Biên hoàn tất lấy mẫu hài cốt giai đoạn 1 sớm 11 tháng, bàn giao 845 mẫu giám định ADN, đẩy nhanh chiến dịch 500 ngày dêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Mở thêm cơ hội xác định danh tính

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, Đại tá Trịnh Đức Thiêm, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên nhấn mạnh: "Tính đến ngày 22/9/2026, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Điện Biên đã tìm kiếm, cất bốc, quy tập 12 phần mộ liệt sĩ trong chiến dịch 500 ngày đêm. Tại 7 nghĩa trang trên địa bàn, lực lượng làm nhiệm vụ đã khai quật 4.607 phần mộ; với 845 mẫu hài cốt liệt sĩ được bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội (Bộ Quốc phòng) để giám định ADN, phục vụ xác định danh tính giai đoạn 1 và đã hoàn thành sớm 11 tháng so với mục tiêu của chiến dịch”.

Chúng tôi hiểu rằng, phía sau những con số ấy là nhiều công đoạn nối tiếp nhau. Mỗi một mẫu được chuyển đi giám định chưa đồng nghĩa với việc ngay lập tức tìm được tên người nằm lại. Còn phải chờ kết quả phân tích, đối chiếu với thông tin thân nhân và hoàn thiện hồ sơ. Bởi vậy, mỗi phần việc tại nghĩa trang vừa đòi hỏi tiến độ, vừa không cho phép sự sơ suất.

Những khó khăn trong quá trình khai quật, ở nhiều nghĩa trang có vị trí phải đào sâu từ 1,5 đến 2 mét. 

Ở Nghĩa trang Độc Lập, Trung tá Đặng Xuân Hòa, Phó Chủ nhiệm Hậu cần kỹ thuật Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên, Tổ trưởng tổ công tác khai quật tại các nghĩa trang cho biết, 2.060 trong tổng số 2.432 ngôi mộ tại đây đã được khai quật để phục vụ xác định danh tính. Công tác lấy mẫu tại đây đã hoàn thành; phần hoàn mộ thực hiện được khoảng 30%. Tổ công tác dự kiến hoàn thành công việc ở Nghĩa trang Độc Lập vào giữa tháng 10/2026. Tại các nghĩa trang A1, Him Lam và Tông Khao, việc hoàn mộ cũng đang được tiến hành, với mục tiêu hoàn thành phần việc vào giữa tháng 11.

Nói đến những khó khăn trong quá trình khai quật, Trung tá Hòa nhắc đến đặc điểm riêng của từng nghĩa trang. Ở Him Lam, có vị trí phải đào sâu từ 1,5 đến 2 mét, thậm chí hơn; nước ngấm vào khiến cán bộ, chiến sĩ vừa khai quật vừa múc nước. Có tiểu quách đã vỡ, có ngôi mộ không còn nắp. Tại A1 và Tông Khao, những tấm đá ốp nặng trên 5 tạ buộc người làm phải đặc biệt thận trọng khi di chuyển, tránh gây hư hỏng. Ở Độc Lập, một số nắp mộ bị sứt vỡ sau khi mở, khiến việc hoàn trả đòi hỏi thêm kỹ thuật và sự tỉ mỉ...

Các cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên "vượt nắng, thắng mưa" quyết tâm hoàn thành những phần việc cuối cùng tại nghĩa trang Độc Lập. 

Mỗi nơi khai quật là một bài toán khác nhau, nhưng đều chung ở yêu cầu gìn giữ. Khai quật để tìm thông tin về người đã khuất; hoàn mộ là trả lại sự trang nghiêm cho phần mộ sau quá trình ấy. Trung tá Hòa cho biết, anh em trong tổ vừa làm vừa học hỏi, hướng dẫn nhau xử lý từng chi tiết để công trình sau hoàn mộ được chắc chắn, nguyên vẹn. Sự cẩn trọng không chỉ nằm ở quy trình kỹ thuật. Nó còn thể hiện trong cách những người lính đối diện với từng ngôi mộ, đó chính là một nghĩa cử thiêng liêng, sự tri ân với thế hệ cha anh đã quên mình hy sinh cho độc lập, tự do ngày hôm nay.

Những người ở lại

Thiếu tá Đặng Xuân Hanh, cán bộ Phòng Tham mưu Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên, đã tham gia từ những ngày đầu chiến dịch 500 ngày đêm. Anh có mặt ở nhiều nghĩa trang, thực hiện cả công việc khai quật, hoàn mộ và số hóa thông tin. Để đưa dữ liệu một ngôi mộ lên hệ thống, tổ công tác phải lập bảng ghi riêng và chụp khoảng 20 bức ảnh theo các bước: Từ hiện trạng ban đầu, lúc khai quật, lấy mẫu đến khi hoàn trả. Khi nhiều ngôi mộ được mở cùng lúc, việc ghi chép và chuyển dữ liệu phải theo kịp tiến độ thực địa.

Đại tá Trịnh Đức Thiêm, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên động viên, hỗ trợ các chiến sĩ trong sinh hoạt hằng ngày để hoàn thành tốt nhiệm vụ trong chiến dịch 500 ngày đêm. 

“Trời mưa có thể làm nhòe thông tin trên bảng ghi. Nước ngập sâu trong một số tiểu quách khiến cán bộ, chiến sĩ phải xuống nước để lấy mẫu. Sau đó là việc đưa mẫu đi, đối chiếu hồ sơ, rồi trở lại với từng phần mộ để hoàn thiện những chi tiết đã tháo mở”. Thiếu tá Hanh kể về các tấm đá lát, cấu kiện cũ cần được xử lý cẩn thận để ngôi mộ sau khi hoàn trả giữ được dáng vẻ vốn có. Công việc đòi hỏi sức bền, nhưng nhiều lúc chính sự kiên nhẫn mới là điều khó nhất.

Anh nhớ trong đoàn có một chiến sĩ từng bị ốm, mệt. Khi được hỏi có muốn nghỉ hoặc chuyển sang công việc khác, người chiến sĩ ấy vẫn xin ở lại: “Cho em theo chiến dịch đến khi kết thúc và được nhìn thấy tên các anh”. Thiếu tá Hanh kể lại câu nói giản dị ấy giữa những ngày công việc dồn dập. Với họ, niềm hy vọng tìm được danh tính cho đồng đội đã trở thành lý do để tiếp tục, để vượt qua tất cả mọi vất vả, khó khăn.

Những phần việc cuối cùng trong công tác hoàn mộ tại Nghĩa trang Độc Lập đang được các cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên hoàn tất.