Điện Biên: Tăng khả năng tiếp cận thông tin nhờ ứng dụng AI hỗ trợ tiếng dân tộc

Nâng cao khả năng tiếp cận thông tin, dịch vụ số cho bà con dân tộc thiểu số

UBND tỉnh Điện Biên vừa ban hành Quyết định số 1314 phê duyệt chủ trương và dự kiến kinh phí thực hiện dự án xây dựng ứng dụng AI (trí tuệ nhân tạo) hỗ trợ toàn diện về ngôn ngữ cho các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Điện Biên.

Theo đó, tỉnh Điện Biên sẽ xây dựng phần mềm ứng dụng các mô hình ngôn ngữ kết hợp AI, phù hợp với đặc thù của các ngôn ngữ dân tộc thiểu số, đáp ứng việc dịch văn bản hai chiều giữa tiếng Việt và tiếng Mông, tiếng Thái tại Điện Biên. Qua đó phục vụ cho nghiên cứu, giáo dục và phát triển văn hóa, nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn và duy trì sử dụng các ngôn ngữ dân tộc.

Đặc biệt, phần mềm sẽ giúp nâng cao khả năng tiếp cận thông tin, dịch vụ số và dịch vụ công của người dân, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh.

Dự án do Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Điện Biên thực hiện trong năm 2026, với các nội dung chính gồm: Xây dựng phần mềm ứng dụng dịch ngôn ngữ tự động trên nền tảng web và thiết bị di động (cho cặp ngôn ngữ Việt - Mông và Việt - Thái); Thuê hạ tầng công nghệ (hệ thống máy chủ, lưu trữ, hạ tầng tính toán phục vụ nghiên cứu và vận hành các mô hình AI...) trong thời gian 1 năm; Thu thập, xây dựng và chuẩn hóa bộ dữ liệu song ngữ tiếng Việt - Mông, tiếng Việt - Thái tại Điện Biên.

Tổng mức kinh phí thực hiện dự kiến 3,5 tỷ đồng, từ nguồn ngân sách nhà nước chi sự nghiệp khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Điện Biên sẽ xây dựng phần mềm ứng dụng các mô hình ngôn ngữ kết hợp AI, phù hợp với đặc thù của các ngôn ngữ dân tộc thiểu số.

Không đơn thuần là một dự án chuyển đổi số

Nhiều chuyên gia đánh giá cao dự án xây dựng ứng dụng AI hỗ trợ toàn diện về ngôn ngữ cho các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Điện Biên bởi xuất phát từ nhiều nhu cầu rất thực tế chứ không chỉ đơn thuần là một dự án chuyển đổi số.

Có thể lý giải ở 5 khía cạnh chính:

Thứ nhất, rào cản ngôn ngữ vẫn là "điểm nghẽn" lớn trong tiếp cận thông tin. Điện Biên có 19 dân tộc cùng sinh sống, trong đó nhiều đồng bào sử dụng tiếng mẹ đẻ trong giao tiếp hàng ngày như Mông, Thái, Khơ Mú, Hà Nhì, Dao... Không ít người, đặc biệt là người cao tuổi ở vùng sâu, vùng biên giới, còn hạn chế khả năng sử dụng tiếng Việt.

Điều này khiến việc tiếp cận các thông tin về chính sách của Nhà nước, dịch vụ công, thông tin y tế, giáo dục, kỹ thuật sản xuất, cảnh báo thiên tai… gặp nhiều khó khăn, dẫn đến tình trạng “nghèo thông tin” trong một bộ phận dân cư.

Thứ hai, thiếu nguồn phiên dịch và tài liệu bằng tiếng dân tộc. Hiện nay, phần lớn tài liệu tuyên truyền vẫn được biên soạn bằng tiếng Việt. Muốn chuyển sang tiếng dân tộc thường phải dịch thủ công, thu âm riêng, cần cán bộ biết tiếng địa phương. Trong khi đó, không phải xã nào cũng có cán bộ thông thạo nhiều ngôn ngữ dân tộc.

Nếu sử dụng phần mềm ứng dụng AI với đa dạng tính năng như có thể hỗ trợ dịch văn bản, chuyển giọng nói sang tiếng dân tộc, đọc văn bản bằng tiếng bản địa, hỗ trợ giao tiếp hai chiều…, thì chi phí tuyên truyền giảm đáng kể.

Thứ ba, một số ngôn ngữ dân tộc thiểu số có nguy cơ mai một khi số lượng người sử dụng không nhiều, chủ yếu truyền miệng.

Việc xây dựng dữ liệu AI đồng nghĩa với việc thu thập tiếng nói, chuẩn hóa từ vựng, xây dựng kho ngữ liệu, lưu giữ phát âm chuẩn. Đây cũng là một hình thức ứng dụng công nghệ để bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể. Kinh nghiệm từ một số địa phương như Lào Cai cũng cho thấy AI đang được xem là công cụ hữu hiệu trong việc hỗ trợ bảo tồn và lan tỏa ngôn ngữ, văn hóa các dân tộc thiểu số.

Thứ tư, đáp ứng yêu cầu của công tác chuyển đổi số. Hiện nay, nhiều dịch vụ của chính quyền đang chuyển lên môi trường số. Nếu người dân không hiểu tiếng Việt thì rất khó sử dụng dịch vụ công trực tuyến, khai báo hồ sơ, tra cứu thông tin, phản ánh kiến nghị…

Ứng dụng AI có thể hoạt động như một "trợ lý số" bằng tiếng dân tộc, giúp người dân giao tiếp với chính quyền thuận lợi hơn. Qua đó góp phần thúc đẩy tiến trình xây dựng chính quyền số và công dân số, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Thứ năm, thực hiện mục tiêu giảm nghèo thông tin. Những năm gần đây, các chính sách của Trung ương đều nhấn mạnh việc đổi mới phương thức truyền thông, phổ biến pháp luật và cung cấp thông tin cho đồng bào dân tộc thiểu số theo hướng ứng dụng công nghệ số, cá thể hóa nội dung và phù hợp với đặc thù ngôn ngữ từng vùng.

Ứng dụng AI về ngôn ngữ không chỉ phục vụ dịch thuật mà còn là hạ tầng để truyền thông chính sách, phổ biến pháp luật, giáo dục, y tế, phát triển du lịch, quảng bá văn hóa…

Có thể thấy, tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, rào cản ngôn ngữ vẫn đang khiến nhiều người dân chưa tiếp cận đầy đủ chính sách, dịch vụ công và tri thức số. Ứng dụng AI hỗ trợ ngôn ngữ vì thế không đơn thuần là một sản phẩm công nghệ, mà là công cụ giảm nghèo thông tin, góp phần bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận thông tin và dịch vụ công một cách bình đẳng.