Diễn đàn 'Học thật - Thi thật' - Tỉnh táo trước cơn sốt luyện thi cấp tốc

Học thật - Thi thật mới tạo ra giá trị thật

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 chứng kiến tình trạng “mưa” điểm 10 môn Toán ở tỉnh Tuyên Quang. Sự cố tương tự cũng xảy ra vào năm 2018, khi tại 3 tỉnh miền núi phía Bắc là Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình bị phát hiện nâng điểm cho học sinh tại kỳ thi THPT quốc gia. Vậy vấn đề nằm ở đâu?

Trước hết, tình trạng điểm thi cao xuất phát từ tính chất của hình thức thi trắc nghiệm. Hình thức này có ưu điểm lớn là có thể kiểm tra bao quát kiến thức của học sinh nhưng cũng có hạn chế là luôn có một tỷ lệ nhất định dành cho sự may mắn (khoanh lụi đáp án). Ngoài ra, kết quả thi trắc nghiệm cũng bị chi phối bởi việc giám thị phòng thi giám sát quá trình làm bài của thí sinh có nghiêm ngặt hay không. Nếu giám thị phòng thi thiếu trách nhiệm hoặc làm ngơ cho thí sinh “hỗ trợ” nhau thì một phòng thi bình thường có thể trở thành một “phòng thi điểm 10”.

Bên cạnh đó, với hình thức thi trắc nghiệm, các giáo viên luyện thi thường tìm cách giúp học sinh của mình đạt điểm cao bằng cách trang bị cho học sinh “mẹo” loại trừ đáp án, kỹ thuật giải toán nhanh bằng máy tính cầm tay mà không cần hiểu sâu bản chất của bài toán. Do đó, nếu gặp đề thi rơi vào dạng đề quen thuộc mà các em đã được luyện tập thường xuyên thì “mưa” điểm 10 hoàn toàn có thể xảy ra.

Ngoài ra, trong thực tế, hầu hết địa phương hiện nay đều xem trường chuyên là “bộ mặt chất lượng” của mình, điểm thi không chỉ là kết quả của học sinh mà còn là tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục, chất lượng lãnh đạo của địa phương. Do đó, việc tìm mọi cách để học sinh tỉnh nhà, nhất là học sinh trường chuyên, đạt điểm cao để lọt vào tốp đầu bảng xếp hạng thành tích toàn quốc là một thực tế không thể bỏ qua.

Những năm gần đây, các trường đại học tuyển sinh bằng nhiều phương thức, trong đó có phương thức xét tuyển bằng học bạ THPT. Khi phương thức xét tuyển này trở nên phổ biến thì giáo viên ở các trường THPT có xu hướng nhẹ tay hơn khi cho điểm vì “thương” học trò để các em không bị mất cơ hội vào đại học. Hệ quả là khi điểm học bạ quá đẹp dẫn đến áp lực phải tạo ra điểm thi tốt nghiệp THPT đẹp tương ứng để giảm chênh lệch giữa điểm học bạ và điểm thi tốt nghiệp THPT. Đây cũng là một trong những nguyên nhân cần tính đến khi phân tích về phổ điểm đẹp của các địa phương trong kỳ thi tốt nghiệp THPT.

Tuy nhiên, dù với nguyên nhân gì thì điểm số cao không phải do học thật - thi thật là một vấn nạn cần phải giải quyết bởi điều này sẽ gây ra những hệ lụy rất lớn. Trước hết là bản thân học sinh. Các em nhận được điểm 9, 10 không bằng học thật mà bằng mưu mẹo, tính toán sẽ khiến bị ảo tưởng về bản thân, không nhận ra được điểm yếu của mình để cải thiện. Từ đó, khi vào đại học, đối diện với việc học thật - thi thật, các em có thể không học được, dẫn đến kết quả học tập kém. Điều này dẫn đến hệ lụy xấu về mặt tâm lý là “ngôi sao” ở bậc phổ thông nhưng tụt dốc không phanh, thậm chí không theo nổi việc học ở đại học.

Bên cạnh đó, khi người lớn tìm cách mang lại điểm số đẹp cho các em đã gián tiếp dạy các em gian dối, không trung thực, để lại hệ quả to lớn về nhân cách cho bản thân các em và toàn xã hội. Việc nâng điểm cho học sinh ở một số địa phương còn là nguyên nhân dẫn đến sự bất bình đẳng trong giáo dục khi những học sinh học thật - thi thật bị thiệt thòi do điểm số thấp hơn, hạn chế cơ hội học tập so với học sinh được làm đẹp điểm, làm triệt tiêu động lực phấn đấu của học sinh.

Một quốc gia phát triển phải đào tạo được nguồn nhân lực chất lượng cao, trong đó nhân lực chất lượng cao chỉ có thể được tạo ra từ một nền giáo dục học thật và thi thật. Khi “bộ lọc” thi cử bị hỏng đồng nghĩa nguồn nhân lực cũng bị hỏng, ảnh hưởng xấu đến quá trình phát triển của đất nước.

ThS LÊ MINH TIẾN (Giảng viên Trường Đại học Mở TPHCM)