Diễn đàn phải góp phần hình thành tư duy, định hướng và phương thức giám sát mới cho cả nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI

Diễn đàn phải góp phần hình thành tư duy, định hướng và phương thức giám sát mới cho cả nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI

Lời Tòa soạn: Sáng 30/7, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tổ chức Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát với chủ đề "Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI". Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì và phát biểu khai mạc Diễn đàn. Báo Đại biểu Nhân dân trân trọng giới thiệu phát biểu của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn:

Kính thưa các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam,

Kính thưa các vị Đại biểu Quốc hội, các vị nguyên Đại biểu Quốc hội,

Kính thưa các đồng chí lãnh đạo ban, bộ, ngành Trung ương, địa phương, các chuyên gia, nhà khoa học,

Thưa toàn thể quý vị đại biểu

Hôm nay, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động năm giám lần thứ hai với chủ đề: “Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI”.

Thay mặt Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tôi trân trọng chào mừng và nhiệt liệt hoan nghênh các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; các vị Đại biểu Quốc hội, nguyên Đại biểu Quốc hội; lãnh đạo các cơ quan Trung ương, địa phương; các chuyên gia, nhà khoa học và toàn thể quý vị đại biểu đã tham dự Diễn đàn.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Diễn đàn. Ảnh: Lâm Hiển

Kính thưa quý vị đại biểu,

Giám sát là một trong ba chức năng hiến định của Quốc hội; là phương thức quan trọng để kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo đảm Hiến pháp và pháp luật được thực thi nghiêm minh; đồng thời là động lực thúc đẩy hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của Nhân dân.

Những kết quả đạt được trong thời gian qua là nền tảng quan trọng, nhưng yêu cầu phát triển của đất nước đang đặt ra những đòi hỏi cao hơn đối với hoạt động giám sát của Quốc hội.

Đất nước ta đang triển khai đồng thời nhiều chủ trương, quyết sách chiến lược; nhiều nhiệm vụ có tính đột phá, nhiều vấn đề chưa có tiền lệ. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi xanh đang làm thay đổi sâu sắc phương thức phát triển và quản trị quốc gia.

Không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, bằng phương thức cũ và công cụ cũ. Ngay cả trong xây dựng pháp luật, chúng ta cũng phải đổi mới tư duy, đổi mới về cách thức, chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để bảo đảm xây dựng luật nhanh, đúng, trúng, bảo đảm những yêu cầu thực tiễn đặt ra.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Diễn đàn. Ảnh: Lâm Hiển

Quốc hội khóa XVI cần kiến tạo một phương thức giám sát mới: có tầm nhìn chiến lược, chủ động dự báo, dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tập trung đúng trọng tâm, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả.

Giám sát không chỉ để xem xét việc đã làm, mà phải góp phần định hình việc cần làm; không chỉ phát hiện hạn chế, mà cần phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy hành động và kiến tạo phát triển.

Giá trị cuối cùng của hoạt động giám sát không nằm ở số lượng cuộc giám sát hay số lượng kiến nghị mà ở những chuyển biến thực chất trong hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và cải thiện đời sống Nhân dân.

Trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, chúng ta đã nỗ lực, hoàn thiện hệ thống pháp luật. Kể từ khi có Nghị quyết 66 ra đời, Quốc hội đã khẩn trương xem xét, ban hành 122 luật, Nghị quyết quy phạm pháp luật. Tại Hội nghị Chính phủ với các địa phương ngày 4/7 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá hiện nay "thể chế đã được cơ bản tháo gỡ, không còn điểm nghẽn về thể chế, vấn đề chính là tổ chức thực thi pháp luật như thế nào để bảo đảm có kết quả, có hiệu quả".

Tôi đề nghị Diễn đàn tập trung làm rõ 4 định hướng lớn như sau.

Thứ nhất, lựa chọn đúng những vấn đề chiến lược, những “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, những lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực quốc gia và những vấn đề cử tri, Nhân dân đặc biệt quan tâm; không dàn trải, không né tránh, không chạy theo sự vụ.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn. Ảnh: Lâm Hiển

Thứ hai, gắn chặt hoạt động giám sát với hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật. Mọi kiến nghị giám sát phải được chuyển hóa thành sửa đổi chính sách. Sửa cái gì, sửa như thế nào, ai sửa, cấp nào chịu trách nhiệm, cấp nào triển khai từ Trung ương xuống địa phương phải xác định rõ trách nhiệm và tạo chuyển biến thực sự sau giám sát.

Thứ ba, đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và công nghệ; từng bước hình thành phương thức giám sát số, nâng cao năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm.

Thứ tư, siết chặt việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát; xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, kết quả và theo dõi đến cùng việc thực hiện.

Chúng ta giám sát rất nhiều cuộc, rất công phu, nhưng khi có kết luận giám sát thì việc triển khai thực hiện đến đâu, kết quả như thế nào chưa được hậu kiểm một cách bài bản, chỉ ra những việc phải làm, những việc chưa làm phải khắc phục như thế nào. Đây là vấn đề phải tính toán. Lập pháp và giám sát phải đi với nhau. Quốc hội ban hành luật thì đồng thời phải kiểm tra, giám sát luật được thực hiện như thế nào, đã có nghị định, thông tư hướng dẫn hay chưa. Chúng ta giám sát các vấn đề thực tiễn đặt ra để phục vụ việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng pháp luật, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tháo gỡ điểm nghẽn hiện còn vướng mắc, nhất là trong thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn. Ảnh: Lâm Hiển

Tinh thần phải thật rõ: Giám sát phải có trọng tâm; kết luận phải có địa chỉ; kiến nghị phải có thời hạn; trách nhiệm phải được xác định; kết quả phải được đo bằng chuyển biến thực tế.

Diễn đàn hôm nay không chỉ để nhìn lại thực tiễn, mà quan trọng hơn là cùng hình thành tư duy, định hướng và phương thức giám sát mới cho cả nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI. Tôi rất hoan nghênh Ủy ban Dân nguyện và Giám sát và các cơ quan đã tổ chức Triển lãm hình ảnh hoạt động giám sát của Quốc hội khóa XV và trong nửa đầu năm 2026. Tôi đề nghị các đại biểu phát huy cao nhất trí tuệ, trách nhiệm và kinh nghiệm thực tiễn; trao đổi thẳng thắn, đi vào trọng tâm, tập trung trả lời ba câu hỏi lớn: Một là, giám sát vấn đề gì để tạo chuyển biến lớn nhất? Hai là, giám sát bằng phương thức nào để bảo đảm thực chất nhất? Ba là, làm thế nào để mọi kết luận, kiến nghị giám sát đều được thực hiện đến cùng?

Chúng ta đang dự kiến trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư về định hướng trọng tâm hoạt động giám sát của Quốc hội nhiệm kỳ 2026 - 2031. Đây là lần đầu tiên chúng ta đề nghị cấp có thẩm quyền thông qua định hướng trọng tâm giám sát toàn khóa. Kết quả của Diễn đàn phải được chắt lọc thành những định hướng, nhiệm vụ và giải pháp có tính khả thi, làm cơ sở xây dựng Định hướng trọng tâm hoạt động giám sát nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI và tiếp tục hoàn thiện cơ chế tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã phát biểu tại hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn. Ảnh: Lâm Hiển

Tôi cũng đề nghị các cơ quan thông tấn, báo chí lan tỏa mạnh mẽ tinh thần của Diễn đàn; qua đó góp phần xây dựng nhận thức thống nhất trong cả hệ thống chính trị về yêu cầu đổi mới hoạt động giám sát, vì một nền quản trị quốc gia hiện đại, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả.

Tôi mong muốn Diễn đàn hôm nay, không chỉ tạo thêm những kiến nghị mới, mà quan trọng hơn là góp phần hình thành một tư duy giám sát mới cho Quốc hội khóa XVI: giám sát để kiến tạo phát triển; giám sát vì hiệu lực quản trị quốc gia; và cao nhất là phục vụ Nhân dân, vì sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Với tinh thần đó, tôi xin tuyên bố khai mạc Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát năm 2026.

Kính chúc các đồng chí lãnh đạo, quý vị đại biểu sức khỏe, hạnh phúc và thành công. Xin trân trọng cảm ơn!

* Đầu đề do Báo Đại biểu Nhân dân đặt