Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026: Tạo không gian đối thoại mở và thực chất hơn giữa ASEAN và các đối tác

Chiều 25/5, trong khuôn khổ họp báo quốc tế giới thiệu về Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 (ASEAN Future Forum 2026) với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, lấy Người dân làm trung tâm”, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Bộ, Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường cùng TS. Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao đã làm rõ nhiều nội dung quan trọng liên quan mục tiêu, chủ đề, thành phần tham dự cũng như các điểm nhấn mới của Diễn đàn năm nay.

Nhìn lại những giá trị cốt lõi của ASEAN

Trả lời câu hỏi về kỳ vọng của Việt Nam đối với AFF 2026 trong việc đóng góp cho sự phát triển của Cộng đồng ASEAN, nhất là trong bối cảnh ASEAN triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường cho biết, mục tiêu của Diễn đàn là tạo ra một không gian đối thoại mở và thực chất hơn giữa các nước ASEAN và đối tác.

Theo Thứ trưởng, AFF 2026 hướng tới thúc đẩy xây dựng một cộng đồng ASEAN tự cường, bền vững hơn, đồng thời đóng góp ý tưởng cho tương lai của ASEAN sau năm 2045. Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường cũng lưu ý, năm 2026 cũng đánh dấu 50 năm ký kết Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC), do đó Diễn đàn sẽ là dịp để các nước cùng nhìn lại những giá trị cốt lõi của ASEAN, đồng thời đề xuất các sáng kiến mới phục vụ triển khai Tầm nhìn ASEAN 2045.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng nhấn mạnh, "AFF 2026 cũng là một kênh để các nước đối tác của ASEAN có thể chia sẻ kinh nghiệm, chia sẻ các sáng kiến hỗ trợ ASEAN trong chuyển đổi số, phát triển bền vững, ứng phó với biến đổi khí hậu và an ninh năng lượng. Đây là những vấn đề mà ASEAN cũng như các nước đang rất quan tâm".

Liên quan chủ đề của Diễn đàn năm nay: “Cùng định hướng tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng và lấy Người dân làm trung tâm”, Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường khẳng định, đây là chủ đề mang tính thời đại và phản ánh trực tiếp những ưu tiên hiện nay của ASEAN.

Hòa bình là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển bền vững. Trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động và thách thức như hiện nay thì việc củng cố hòa bình và ổn định là nhiệm vụ trọng tâm của ASEAN. Trong khi đó, thịnh vượng là mục tiêu chung của mọi quốc gia, đòi hỏi ASEAN phải tăng cường hợp tác kinh tế, kết nối và đổi mới sáng tạo. Đặc biệt, yếu tố “lấy người dân làm trung tâm” chính là tinh thần cốt lõi của Cộng đồng ASEAN. Mọi hoạt động của ASEAN đều phải hướng tới lợi ích của người dân, nâng cao đời sống của người dân để không ai bị bỏ lại phía sau. Do đó, chủ đề năm nay là sự kết hợp hài hòa giữa các giá trị cốt lõi và mục tiêu phát triển của ASEAN trong tương lai.

Đề cập vai trò của giới trẻ, Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh, thanh niên là lực lượng nòng cốt cho sự phát triển bền vững của ASEAN. Do đó, sự kiện sẽ có một phiên thảo luận riêng về vai trò của thanh niên trong việc định hình tương lai khu vực.

Về phần mình, TS. Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao cũng cho biết, AFF 2026 không chỉ mời thanh niên tham gia các phiên thảo luận chính mà còn tổ chức một diễn đàn riêng dành cho giới trẻ ASEAN. Đây sẽ là không gian để thanh niên trao đổi và đề xuất các sáng kiến liên quan tới khởi nghiệp xanh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong đời sống, bảo vệ môi trường và kết nối văn hóa. Các sáng kiến này sẽ được tổng hợp và gửi tới các nhà hoạch định chính sách của ASEAN.

Bên cạnh đó, một điểm mới đáng chú ý của AFF 2026 là sự tham gia của lãnh đạo các thành phố lớn trong ASEAN. Theo TS. Nguyễn Hùng Sơn, trong bối cảnh đô thị hóa mạnh mẽ, các đô thị đang trở thành động lực tăng trưởng kinh tế, trung tâm đổi mới sáng tạo và văn hóa của khu vực. Việc kết nối các thành phố như Hà Nội, Bangkok, Jakarta, Manila hay Singapore... sẽ góp phần hình thành mạng lưới hợp tác thực chất về quản lý đô thị thông minh, giao thông xanh, xử lý rác thải và phát triển bền vững. Với vai trò chủ nhà, Hà Nội sẽ chia sẻ kinh nghiệm xây dựng thành phố thông minh dựa trên nền tảng kết hợp giữa di sản văn hóa và đổi mới công nghệ.

Kênh ngoại giao quan trọng

Trả lời câu hỏi về ý nghĩa của sự tham gia đa dạng giữa lãnh đạo cấp cao, doanh nghiệp, học giả và thanh niên tại AFF 2026, Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường cho biết, đây chính là triết lý của Diễn đàn: Xây dựng một tiến trình “từ dưới lên” và “từ trong ra ngoài”.

Theo Thứ trưởng, sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau sẽ giúp ASEAN có cái nhìn toàn diện hơn về các thách thức và cơ hội. Doanh nghiệp sẽ nói về những rào cản thực tế trong kinh doanh, giới học giả đưa ra các phân tích chiến lược, trong khi người dân và thanh niên chia sẻ kỳ vọng và nhu cầu thực tiễn. Điều này giúp các chính sách được xây dựng sát thực tế và có tính khả thi cao hơn.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược và bất ổn địa chính trị ngày càng gia tăng, Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường khẳng định, AFF 2026 sẽ là một kênh ngoại giao 1.5 và kênh 2 quan trọng, góp phần củng cố tư duy hợp tác thay vì đối đầu.

Việc quy tụ các đối tác lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và EU cùng thảo luận với ASEAN về các vấn đề chung như AI, an ninh năng lượng hay biến đổi khí hậu sẽ tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực, đồng thời củng cố tiếng nói chung của ASEAN về hòa bình, hợp tác và tôn trọng luật pháp quốc tế.

Bên cạnh đó, TS. Nguyễn Hùng Sơn nêu rõ, AFF 2026 sẽ tập trung vào bốn chủ đề cốt lõi gồm: (i) AI và công nghệ số, (ii) an ninh năng lượng, (iii) biến đổi khí hậu, cuối cùng là (iv) nâng cao kỹ năng và khả năng thích ứng của người dân trước các biến động kinh tế thế giới.

Một điểm nhấn khác cũng được Ban tổ chức nhấn mạnh là lần đầu tiên AFF tổ chức phiên thảo luận chuyên đề với sự tham gia của hơn 10 chính đảng trong khu vực. Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường nhận định, đây là bước đi cụ thể hóa chủ trương kết hợp đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân của Việt Nam. Tại nhiều nước Đông Nam Á, các chính đảng đóng vai trò quan trọng trong hoạch định chính sách quốc gia. Do đó, việc tạo không gian để các chính đảng trao đổi về tầm nhìn chung cho ASEAN sẽ góp phần xây dựng đồng thuận sâu rộng hơn trong nội bộ mỗi quốc gia, từ đó thúc đẩy hợp tác khu vực bền vững hơn.

Về thành phần tham dự, Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường cho biết, hiện đã có khoảng 3-4 nguyên thủ các nước ASEAN xác nhận tham dự AFF 2026. Ngoài ra, Diễn đàn cũng sẽ quy tụ lãnh đạo các tổ chức quốc tế, các Bộ trưởng, Thứ trưởng từ nhiều nước đối tác cùng đông đảo học giả, doanh nghiệp và đại diện thanh niên trong khu vực.