Điều chỉnh khung giờ điện: Bước đi cần thiết để giảm áp lực phụ tải giờ cao điểm

Hiện Bộ Công Thương đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 60/2025 quy định về thực hiện giá bán điện.

Theo Quyết định 963/QĐ-BCT ban hành tháng 4 năm nay, khung giờ cao điểm của hệ thống điện quốc gia được điều chỉnh từ 17h30-22h30 các ngày từ thứ Hai đến thứ Bảy, tăng thêm 2 giờ vào buổi tối so với trước đây. Giờ thấp điểm áp dụng từ 0h-6h hằng ngày.

Tuy nhiên, Thông tư 60/2025 hiện hành lại quy định việc áp dụng khung giờ mới chỉ được thực hiện sau khi hoàn tất điều chỉnh mức giá bán lẻ điện bình quân gần nhất, khiến việc triển khai thực tế chưa thể áp dụng ngay.

Vì vậy, tại dự thảo mới, Bộ Công Thương đề xuất bãi bỏ quy định chuyển tiếp này để rút ngắn thời gian triển khai.

Để phục vụ việc sửa đổi, Bộ Công Thương đề nghị Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (NSMO) có báo cáo, phân tích về lợi ích tổng thể liên quan tới vận hành hệ thống điện khi áp dụng khung giờ cao điểm, thấp điểm mới; lượng hóa số liệu tác động và lợi ích mang lại đối với hệ thống điện quốc gia.

Bộ Công Thương giao Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và các tổng công ty điện lực đánh giá tác động tới chi phí tiền điện của khách hàng sử dụng điện khi áp dụng khung giờ cao điểm mới theo Quyết định 963/QĐ-BCT, cùng các ảnh hưởng liên quan trong quá trình triển khai.

Áp lực lớn lên hệ thống điện vào buổi tối

Trong những năm gần đây, biểu đồ phụ tải điện của Việt Nam đã thay đổi mạnh do tác động của quá trình đô thị hóa, nhu cầu sử dụng điều hòa nhiệt độ tăng nhanh và sự phát triển mạnh của khu vực dịch vụ, thương mại.

Bộ Công Thương đề xuất sớm áp dụng khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường. (Ảnh minh họa)

Đặc biệt vào mùa nắng nóng, phụ tải điện thường tăng vọt vào buổi tối, nhất là trong khoảng từ 19h đến 23h khi nhu cầu sử dụng điện sinh hoạt lên cao. Đây cũng là thời điểm nhiều nhà máy điện mặt trời không còn phát điện, trong khi các nguồn điện nền như thủy điện, nhiệt điện và điện khí phải “gồng mình” đáp ứng nhu cầu tiêu thụ.

Chênh lệch lớn giữa phụ tải giờ cao điểm và thấp điểm khiến hệ thống điện phải duy trì nguồn dự phòng lớn, làm gia tăng chi phí vận hành, đồng thời tạo áp lực lên lưới truyền tải và điều độ hệ thống.

Theo các chuyên gia năng lượng, nếu không có giải pháp điều tiết phụ tải hiệu quả, nguy cơ quá tải cục bộ vào giờ cao điểm sẽ ngày càng rõ rệt, đặc biệt tại các đô thị lớn và khu công nghiệp tập trung.

Việc điều chỉnh khung giờ cao điểm - thấp điểm không đơn thuần là thay đổi cách tính giá điện, mà thực chất là công cụ kinh tế để định hướng hành vi sử dụng điện.

Khi giá điện giờ cao điểm cao hơn, doanh nghiệp sẽ có xu hướng dịch chuyển một phần hoạt động sản xuất sang khung giờ thấp điểm nhằm tối ưu chi phí. Điều này giúp giảm áp lực cho hệ thống điện vào những thời điểm nhu cầu tăng đột biến.

Đối với các ngành sử dụng điện lớn như thép, xi măng, hóa chất, chế biến thực phẩm hay kho lạnh, việc chủ động điều chỉnh kế hoạch vận hành theo biểu giá điện mới có thể giúp tiết giảm đáng kể chi phí sản xuất.

Không chỉ với doanh nghiệp, cơ chế giờ điện linh hoạt cũng góp phần thúc đẩy thói quen sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả hơn trong khu vực dân cư, thương mại và dịch vụ.

Nhiều chuyên gia cho rằng đây là xu hướng tất yếu khi hệ thống điện Việt Nam đang chuyển dần sang cơ chế thị trường điện cạnh tranh và yêu cầu vận hành linh hoạt hơn.

Tạo dư địa cho năng lượng tái tạo

Một lợi ích khác của việc điều chỉnh khung giờ điện là tạo điều kiện khai thác hiệu quả hơn các nguồn năng lượng tái tạo.

Hiện nay, điện mặt trời phát mạnh vào ban ngày nhưng phụ tải cao nhất lại rơi vào buổi tối. Điều này tạo ra độ lệch lớn giữa nguồn phát và nhu cầu sử dụng điện.

Nếu cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng được thiết kế phù hợp, doanh nghiệp và người dân sẽ có động lực chuyển một phần nhu cầu tiêu thụ sang ban ngày - thời điểm nguồn điện mặt trời dồi dào hơn. Qua đó giúp giảm tình trạng quá tải cục bộ vào buổi trưa và hạn chế áp lực thiếu điện vào chiều tối.

Đây cũng được xem là bước chuẩn bị cần thiết cho quá trình phát triển lưới điện thông minh, lưu trữ năng lượng và cơ chế điều chỉnh phụ tải điện (DR) trong tương lai.

Dù được đánh giá là cần thiết, nhiều ý kiến cho rằng việc áp dụng khung giờ điện mới cần có lộ trình phù hợp để doanh nghiệp chủ động thích ứng.

Một số ngành sản xuất liên tục hoặc có đặc thù dây chuyền khó thay đổi giờ vận hành có thể chịu tác động nhất định trong giai đoạn đầu. Vì vậy, cùng với việc điều chỉnh biểu giá điện, cần tăng cường truyền thông, hướng dẫn doanh nghiệp tối ưu sử dụng điện và hỗ trợ các giải pháp quản trị năng lượng.

Trong dài hạn, việc áp dụng linh hoạt khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng điện, giảm chi phí đầu tư nguồn và lưới điện, đồng thời bảo đảm vận hành an toàn cho hệ thống điện quốc gia trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao.