Điều đặc biệt chỉ chiến hạm mạnh nhất Nga mới có khiến Mỹ cũng muốn sở hữu

Việc con tàu trở lại căn cứ Severomorsk sau khi hoàn tất phần lớn quá trình nâng cấp, được xem là một cột mốc quan trọng trong chương trình hiện đại hóa Hạm đội phương Bắc. Sau khi được nâng cấp toàn diện, Admiral Nakhimov hiện được đánh giá là chiến hạm có năng lực mạnh nhất của Hải quân Nga.

Tuần dương hạm chạy bằng năng lượng hạt nhân lớp Kirov của Hải quân Nga. (Nguồn: MW)

Tuy nhiên, ngoài kích thước đồ sộ và kho vũ khí hùng hậu, điểm khiến con tàu trở nên đặc biệt chính là hệ thống động cơ hạt nhân. Đây hiện là tàu chiến mặt nước duy nhất trên thế giới sử dụng kiểu động cơ này. Đáng chú ý, Hải quân Mỹ cũng đang lên kế hoạch áp dụng động cơ hạt nhân cho chương trình tàu chiến chủ lực BBG(X), dự kiến được đưa vào hoạt động từ đầu những năm 2040.

Một trong những ưu điểm lớn nhất của động cơ hạt nhân là khả năng hoạt động gần như không giới hạn về tầm xa. Khác với các tàu chiến sử dụng động cơ diesel hoặc tuabin khí phải thường xuyên tiếp nhiên liệu, hai lò phản ứng hạt nhân trên lớp Kirov có thể cung cấp năng lượng cho con tàu trong nhiều năm liên tục mà không cần thay nhiên liệu.

Điều này đồng nghĩa thời gian hoạt động của Admiral Nakhimov chủ yếu chỉ bị giới hạn bởi lượng lương thực, phụ tùng dự trữ và sức chịu đựng của thủy thủ đoàn, thay vì nguồn nhiên liệu.

Con tàu cũng được thiết kế để mang theo lượng lớn vật tư tiếp tế cùng nhiều tiện nghi phục vụ sinh hoạt của thủy thủ trong các chuyến hải trình kéo dài. Ngoài ra, nhà chứa có thể mang theo tối đa 3 trực thăng chống ngầm Ka-27, giúp việc tiếp tế bằng đường không trở nên thuận lợi hơn khi hoạt động xa bờ.

Động cơ hạt nhân còn mang lại một lợi thế quan trọng khác là khả năng duy trì tốc độ cao trong thời gian dài. Các tàu chiến sử dụng động cơ thông thường thường tiêu hao rất nhiều nhiên liệu khi chạy ở tốc độ tối đa, buộc chỉ huy phải cân nhắc giữa tốc độ và thời gian hoạt động. Trong khi đó, các tàu tuần dương lớp Kirov có thể duy trì tốc độ trên 30 hải lý/giờ trong thời gian rất dài mà không gặp hạn chế về nhiên liệu.

Đối với Admiral Nakhimov, được triển khai tại căn cứ Severomorsk, ưu thế này đặc biệt quan trọng. Nó cho phép tàu nhanh chóng vượt qua khu vực eo biển Greenland – Iceland – Vương quốc Anh (GIUK Gap), vốn là điểm nghẽn chiến lược giữa Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương.

Trong trường hợp xảy ra xung đột, tốc độ cơ động cao giúp con tàu nhanh chóng tiếp cận Bắc Đại Tây Dương để đối phó với các nhóm tác chiến tàu sân bay của NATO. Kho tên lửa hành trình siêu vượt âm Zircon cùng hệ thống phòng không nhiều lớp trên Admiral Nakhimov cũng được tối ưu hóa cho những nhiệm vụ kiểu này.

Một lợi ích đáng chú ý khác của động cơ hạt nhân là khả năng tạo ra nguồn điện rất lớn. Hai lò phản ứng cung cấp đủ điện năng để vận hành các radar cỡ lớn, hệ thống tác chiến điện tử, thiết bị liên lạc và toàn bộ hệ thống chiến đấu của con tàu.

Sau quá trình hiện đại hóa, lượng điện dự phòng dồi dào còn tạo điều kiện để Admiral Nakhimov tiếp tục được nâng cấp trong tương lai. Con tàu có thể tích hợp các radar công suất lớn hơn hoặc thậm chí các loại vũ khí năng lượng định hướng nếu những hệ thống này được đưa vào sử dụng.

Nguồn điện mạnh cũng đặc biệt quan trọng bởi lớp Kirov được thiết kế để có thể tác chiến độc lập. Khác với nhóm tàu sân bay vốn có thể chia sẻ dữ liệu từ nhiều tàu hộ tống, máy bay cảnh báo sớm và trực thăng, Admiral Nakhimov phải tự vận hành hệ thống cảm biến quy mô lớn của mình để phát hiện và theo dõi mục tiêu.

Việc không phải mang theo khối lượng nhiên liệu khổng lồ cũng giúp tàu linh hoạt hơn trong bố trí không gian và kế hoạch hậu cần. Dù vẫn cần dự trữ nhiên liệu cho các nồi hơi phụ trợ và trực thăng trên tàu, Admiral Nakhimov không còn phụ thuộc vào các đợt tiếp nhiên liệu thường xuyên như tàu chiến sử dụng động cơ thông thường.

Ưu thế này đặc biệt có giá trị trong các chiến dịch kéo dài tại Bắc Cực hoặc Bắc Đại Tây Dương, nơi điều kiện tiếp tế được dự báo sẽ khó khăn hơn nhiều.

Dù vậy, động cơ hạt nhân cũng đi kèm những hạn chế không nhỏ. Chi phí chế tạo, vận hành và đại tu loại hệ thống này cao hơn đáng kể so với động cơ thông thường. Việc bảo dưỡng và tiếp nhiên liệu cho lò phản ứng đòi hỏi các nhà máy đóng tàu chuyên biệt cùng đội ngũ kỹ thuật được đào tạo chuyên sâu.

Chính sự phức tạp của hệ thống động cơ hạt nhân là một trong những nguyên nhân khiến chương trình hiện đại hóa Admiral Nakhimov kéo dài nhiều năm. Trước đây, chi phí duy trì quá cao của các tàu lớp Kirov cũng là lý do quan trọng khiến phần lớn số tàu trong lớp này phải ngừng hoạt động sau khi Liên Xô tan rã và Nga rơi vào khủng hoảng kinh tế.