Điêu khắc từ tiếng chuông ngân

Lấy kim loại làm chất liệu chủ đạo, triển lãm gợi mở những liên tưởng rộng hơn về truyền thống.

Đó là cảm nhận chung của người xem khi bước vào triển lãm “Vọng kim” - trưng bày cá nhân đầu tiên của nhà điêu khắc trẻ Nguyễn Tuấn Hoàng, diễn ra vào cuối tháng 3 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Với 31 tác phẩm đa chất liệu, lấy kim loại làm trung tâm, triển lãm không dừng lại ở một trưng bày thị giác mà mở ra một không gian cảm nhận đa tầng, không chỉ “nhìn” mà còn có thể “nghe” và cảm nhận.

“Đúc” âm thanh thành hình khối

Sinh năm 1999, tốt nghiệp ngành Điêu khắc - Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, Nguyễn Tuấn Hoàng thuộc thế hệ nghệ sĩ trẻ đang tìm cách xác lập tiếng nói riêng. Việc lựa chọn một hướng đi có chiều sâu, gắn với trải nghiệm cá nhân và văn hóa bản địa cho thấy sự nghiêm túc trong hành trình sáng tạo của anh.

Chia sẻ về ý niệm của triển lãm, Nguyễn Tuấn Hoàng cho biết “Vọng kim” khởi nguồn từ âm thanh của tiếng chuông quen thuộc nhưng giàu tính gợi, có khả năng đánh thức những lớp ký ức sâu kín. Không ồn ào, không dồn dập, tiếng chuông ngân dài, chồng lớp và tan dần trong không gian, để lại những dư âm kéo dài trong cảm nhận con người.

“Tiếng chuông như đánh thức tôi nhìn lại những khoảnh khắc, những ký ức vừa trôi qua. Ở đó, tôi có thể “ngắm nhìn” được âm thanh và những rung động của cảm xúc. Tôi sử dụng ngôn ngữ điêu khắc như một cách để diễn đạt những điều vô hình của thời gian và ký ức thông qua âm thanh ấy”, Tuấn Hoàng cho hay.

Từ cảm nhận đó, một hệ hình ảnh xuyên suốt được hình thành, từ tiếng chuông, mái đình cho đến mặt nước, gợn sóng và dòng chảy thời gian. Nếu âm thanh vốn là thứ vô hình, thì mặt nước với khả năng phản ứng trước mọi rung động, trở thành hình ảnh thị giác hóa của âm thanh. Sóng nước không phá vỡ bề mặt mà chỉ khẽ lay động, làm thay đổi trạng thái của sự vật theo nhịp ngân lặng lẽ.

Chính ở điểm giao thoa này, điêu khắc của Nguyễn Tuấn Hoàng không còn đơn thuần là tạo hình khối, mà khiến nơi âm thanh, ký ức và thời gian được giữ lại trong hình hài cụ thể.

Đáng chú ý trong “Vọng kim”, là cách nghệ sĩ trẻ tiếp cận các yếu tố truyền thống. Những hình ảnh như chuông, mái đình hay mặt nước vốn đã ăn sâu trong văn hóa Việt, thường được nhìn nhận như những biểu tượng tĩnh. Tuy nhiên trong triển lãm này, chúng được đặt trong một trạng thái hoàn toàn khác.

“Tôi không phá bỏ những hình ảnh quen thuộc. Điều tôi làm là tạo cho chúng một hình thái mới, như những khoảnh khắc đang diễn ra, đang chuyển động”, Tuấn Hoàng chia sẻ.

Ở đây, truyền thống không còn là di sản bất biến, mà trở thành dòng chảy tiếp tục được cảm nhận. Những biểu tượng văn hóa quen thuộc được “dịch” sang ngôn ngữ điêu khắc đương đại, không nhằm tái hiện nguyên trạng mà để mở ra cách nhìn mới.

Đây là một lựa chọn đáng suy ngẫm của nghệ sĩ trẻ, thay vì đoạn tuyệt với truyền thống để tìm kiếm cái mới, anh chủ động đối thoại với nó. Sự đối thoại ấy không diễn ra ở bề mặt hình ảnh, mà ở cách cảm nhận. Nhờ đó, “Vọng kim” vừa mang dấu ấn cá nhân, vừa gợi mở những liên tưởng rộng hơn về truyền thống.

'Vọng kim' là kết quả của quá trình làm việc nghiêm túc kéo dài suốt 5 năm của nghệ sĩ trẻ Nguyễn Tuấn Hoàng.

Kiến tạo điêu khắc từ những nghịch lý

Một trong những điểm nổi bật của triển lãm là việc lựa chọn kim loại làm chất liệu chủ đạo. Sắt, thép, đồng vốn là những vật liệu công nghiệp cứng và nặng, lại được sử dụng để diễn đạt những rung động tinh tế, mềm mại như âm thanh và cảm xúc.

Nghệ sĩ Nguyễn Tuấn Hoàng cho biết: “Tôi từng làm việc với nhiều chất liệu như đá, gỗ, composite hay gốm. Nhưng kim loại cho phép tôi tạo ra những hình khối bay bổng, gần như phi vật lý, điều mà các chất liệu khác khó làm được. Độ bóng và độ lạnh của bề mặt kim loại cũng giúp tôi thể hiện rõ hơn chiều sâu cảm xúc”.

Chính nghịch lý này tạo nên sức hấp dẫn cho “Vọng kim”. Những cấu trúc kim loại uốn lượn, gấp khúc, đan xen không còn mang cảm giác nặng nề mà ngược lại, rất nhẹ nhàng bay bổng. Trong các tác phẩm, vật chất dường như luôn ở trạng thái chuyển động như những làn sóng đang lan ra từ một nguồn âm vô hình.

Để đạt được hiệu quả đó, toàn bộ 31 tác phẩm đều được thực hiện thủ công bằng các kỹ thuật gò, hàn, uốn tấm, uốn thanh. Việc hàn nhiệt liên tục các thanh kim loại không chỉ nhằm tạo kết cấu, mà còn góp phần tạo nên nhịp điệu. Lúc này, kim loại không còn là chất liệu vô tri, mà trở thành một “bề mặt cảm xúc” để nghệ sĩ gửi gắm những rung động tinh tế nhất.

Theo nghệ sĩ, “Vọng kim” không phải là một dự án ngắn hạn, mà là kết quả của quá trình làm việc kéo dài khoảng 5 năm. Ngay từ khi bắt đầu, anh đã xác định rõ hướng đi và kiên trì theo đuổi: “Với tôi, mỗi tác phẩm là một đứa con tinh thần, được chăm chút rất kỹ. Đây không chỉ là một hướng đi, mà là dòng chảy cảm xúc xuyên suốt quá trình làm việc”.

Điều này lý giải vì sao các tác phẩm trong triển lãm có sự thống nhất cao về ngôn ngữ và cảm xúc. “Vọng kim” vì thế không chỉ là câu chuyện của riêng nghệ sĩ, mà còn gợi nhắc vai trò của nghệ thuật khi không chỉ để nhìn ngắm, mà còn để cảm nhận, lắng nghe và thấu hiểu những gì vốn khó gọi tên.

Là triển lãm cá nhân đầu tay, có thể xem “Vọng kim” là dấu mốc quan trọng trong hành trình sáng tác của Nguyễn Tuấn Hoàng. Anh cho thấy cách tiếp cận chín chắn của nghệ sĩ trẻ, không chạy theo xu hướng bề nổi mà đi từ những trải nghiệm nội tâm.

Trong dòng chảy nghệ thuật đương đại, mỗi nghệ sĩ đều phải tự tìm cho mình lối đi riêng. Với Nguyễn Tuấn Hoàng, con đường ấy bắt đầu từ việc lắng nghe chính những chuyển động rất khẽ của cảm xúc, tái hiện lại trong hình hài tác phẩm như một dư âm được chắt lọc sau tiếng chuông ngân dài.