Điều khiến Bắc Kinh thận trọng trước bước đi mới của Washington với Moskva

Bảng giá dầu diesel tại trạm bán xăng dầu ở New York, Mỹ, ngày 4/9/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo các nhà quan sát, động thái mới của Washington trong quan hệ với Moskva có thể được Bắc Kinh nhìn nhận như một bước đi mang tính giao dịch, phục vụ những lợi ích cụ thể trước mắt hơn là một sự thay đổi chiến lược lâu dài. Trong bối cảnh chính sách đối ngoại của Tổng thống Donald Trump có thể thay đổi nhanh chóng, Trung Quốc được cho là sẽ tiếp tục theo dõi diễn biến và đánh giá tác động trước khi đưa ra phản ứng đáng kể.

Trước đó, Tổng thống Mỹ Trump tuyên bố rằng theo thỏa thuận với nhà lãnh đạo Nga Vladimir Putin, Moskva sẽ “ngay lập tức” cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho Mỹ và thị trường toàn cầu.

Trong bài đăng trên mạng xã hội, ông Trump cho biết thêm 500.000 tấn sẽ được chuyển giao vào tháng 11, sau đó là 1 triệu tấn nữa “trong thời gian ngắn”. Ông Trump bổ sung: “Giá dầu diesel đối với người dân Mỹ và thực tế là trên toàn thế giới sẽ giảm mạnh, với mức giảm kỷ lục và rất nhanh!”.

Các nhà phân tích cho rằng còn quá sớm để khẳng định liệu đây là giải pháp tạm thời xuất phát từ những lo ngại về chính trị nội địa Mỹ, hay là bước khởi đầu cho nỗ lực rộng lớn hơn nhằm dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của phương Tây đối với Nga.

Thỏa thuận này đánh dấu sự thay đổi lập trường đột ngột của Mỹ, diễn ra chỉ ba tuần sau khi ông Trump ký đạo luật trừng phạt Nga và Iran mang tên Lindsey O. Graham – văn bản cho phép nhà lãnh đạo Mỹ áp đặt biện pháp trừng phạt đối với các bên mua năng lượng lớn của Nga.

Thỏa thuận mua dầu diesel cũng được ký kết chưa đầy một tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào ngày 3/11, thời điểm giá nhiên liệu tăng cao đang đe dọa vị thế kiểm soát của của đảng Cộng hòa với lưỡng viện quốc hội.

Về phần Nga, Điện Kremlin cho biết thỏa thuận này đạt được trong cuộc điện đàm "rất thực chất và thân thiện" giữa lãnh đạo Nga-Mỹ tập trung vào cuộc chiến tại Ukraine.

Ngày 11/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Nga và Ukraine đã nhất trí thực hiện lệnh “ngừng bắn năng lượng” có hiệu lực ngay lập tức, theo đó chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của nhau. Tuy nhiên, ông không công bố chi tiết về các điều khoản của thỏa thuận. Trong khi đó, phía Ukraine cho biết họ không hề hay biết về điều này.

Ngày 12/10, khi được hỏi về thỏa thuận dầu diesel, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh khẳng định lập trường của nước này về vấn đề Ukraine là rõ ràng và nhất quán, đồng thời nhấn mạnh rằng đối thoại là con đường duy nhất để giải quyết cuộc khủng hoảng.

Tổng thống Nga Vladimir Putin (phải) trong cuộc gặp người đồng cấp Mỹ Donald Trump tại Helsinki, Phần Lan. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Trong khi đó, ông Cui Hongjian, Trưởng bộ phận nghiên cứu về Liên minh châu Âu (EU) tại Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh nhận định Trung Quốc sẽ theo dõi sát sao diễn biến của thỏa thuận này. Ông cho rằng Ukraine và châu Âu đều hy vọng đây chỉ là biện pháp tạm thời để giải quyết tình thế cấp bách, chứ không phải là hiệu ứng kéo theo những thay đổi dây chuyền trong chính sách trừng phạt. Ông bổ sung rằng quan điểm của Trung Quốc sẽ phụ thuộc vào việc liệu Nga có sử dụng thỏa thuận này làm bàn đạp để "gỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt về năng lượng mà phương Tây áp đặt lên nước này" hay không.

“Vì vậy, theo tôi, cách tiếp cận của Trung Quốc hiện nay vẫn là chờ đợi xem tình hình sẽ diễn biến theo hướng nào”, ông Cui Hongjian nói.

Ông cũng cho rằng thỏa thuận này có thể sẽ không ảnh hưởng nhiều đến hoạt động thương mại năng lượng giữa Trung Quốc và Nga, bởi Moskva vẫn cần bán năng lượng cho khách hàng lớn nhất của mình.

“Vấn đề là thỏa thuận này trên thực tế sẽ ảnh hưởng đến an ninh năng lượng của Trung Quốc ở mức độ nào, cũng như liệu Trung Quốc có thể bảo vệ lợi ích của mình trên thị trường năng lượng nói chung hay không. Tôi không nghĩ Trung Quốc sẽ quá lo ngại về những tác động trực tiếp đáng kể mà thỏa thuận này có thể gây ra ở thời điểm hiện tại. Vẫn cần thêm thời gian để theo dõi và đánh giá”, ông nhận xét.

Nhà nghiên cứu Zhang Chi tại Đại học Hong Kong (Trung Quốc), nhận định thỏa thuận về dầu diesel này phản ánh tính “chọn lọc” trong cách tiếp cận của Mỹ. Tuy nhiên, theo ông Đạo luật Lindsey O. Graham có thể được sử dụng như một con bài mặc cả trong các cuộc đàm phán với Nga, Trung Quốc và Ấn Độ.

“Ngay cả khi Mỹ theo đuổi việc tiếp cận nguồn năng lượng của Nga vì lợi ích của chính mình, cơ chế áp thuế thứ cấp hoặc trừng phạt thứ cấp theo Đạo luật Lindsey O. Graham vẫn có thể được kích hoạt để nhắm vào các nhà nhập khẩu lớn khác”, ông Zhang Chi nói.

Trong khi đó, giáo sư dự bị Ma Bo tại Đại học Nam Kinh (Trung Quốc) cho rằng ông Trump hy vọng thỏa thuận này sẽ giúp hạn chế tổn thất cho đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ diễn ra vào tháng tới.

Ông Ma Bo bổ sung rằng Bắc Kinh sẽ cần chờ xem liệu những diễn biến mới nhất này có gây ra tác động nào hay không. Bên cạnh đó, theo ông Trung Quốc và các nước nhập khẩu khác tại châu Á không nên coi thỏa thuận giữa Tổng thống Trump và người đồng cấp Putin là "dấu hiệu rõ ràng về các quyết định thuế quan trong tương lai hay về sự hợp tác với Nga".

Hơn nữa, ông Zhang lập luận rằng thỏa thuận về dầu diesel sẽ là phép thử mới đối với mối quan hệ Mỹ-Trung đang trong giai đoạn biến chuyển. Ông nhận định: “Cách Mỹ vận dụng và điều chỉnh các biện pháp trừng phạt trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Trung có những chuyển biến chiến lược mới sẽ là thước đo để đánh giá tiến triển trong quan hệ giữa hai nước”.