Điều Moonshot nói về sức mạnh AI Trung Quốc

Khi Moonshot AI công bố mô hình Kimi K3 cuối tuần qua, nhiều chuyên gia tại Thung lũng Silicon coi đây là một bất ngờ mới đến từ Trung Quốc. Theo các kết quả đánh giá do công ty công bố và nhiều tổ chức phân tích độc lập, Kimi K3 vượt qua nhiều mô hình hàng đầu của Mỹ trong một số bài kiểm tra về lập trình và tác nhân AI (AI agent), đồng thời chỉ còn xếp sau những mô hình đóng mạnh nhất của OpenAI và Anthropic ở năng lực tổng thể.

Nhà sáng lập Yang Zhilin của Moonshot AI. Ảnh: Moonshot AI

Nếu những kết quả này tiếp tục được kiểm chứng rộng rãi, khoảng cách công nghệ giữa hai nền AI lớn nhất thế giới có thể đã thu hẹp xuống chỉ còn vài tháng - thay vì nhiều năm như từng được dự đoán. Chính Anthropic gần đây cũng thừa nhận lợi thế của Mỹ trước các phòng thí nghiệm AI Trung Quốc hiện chỉ còn khoảng sáu đến chín tháng.

Quan trọng hơn, Moonshot không phải là trường hợp duy nhất. Sau DeepSeek, nhiều công ty Trung Quốc như Z.AI hay MiniMax cũng liên tiếp công bố các mô hình mới với năng lực ngày càng tiệm cận các đối thủ Mỹ. Điều đó cho thấy thành công của DeepSeek không còn là một hiện tượng đơn lẻ mà phản ánh sự trưởng thành của cả hệ sinh thái AI Trung Quốc.

Thực tế, Moonshot từng được xem là một trong những startup thất bại của làn sóng AI tạo sinh tại Trung Quốc. Chatbot Kimi từng thu hút lượng lớn người dùng nhưng nhanh chóng bị DeepSeek vượt mặt. Doanh thu của công ty trong năm 2024 chỉ đạt khoảng 2,4 triệu USD, trong khi chi phí đào tạo mô hình và tuyển dụng nhân sự tăng mạnh. Không ít nhà đầu tư từng cho rằng Moonshot sẽ giống nhiều startup khác, từ bỏ cuộc đua phát triển mô hình nền tảng để chuyển sang các ứng dụng thương mại.

Thay vì rút lui, nhà sáng lập Yang Zhilin lại lựa chọn con đường ngược lại. Moonshot cắt giảm hoạt động tiếp thị chatbot Kimi để dồn nguồn lực phát triển mô hình nền tảng và quyết định mở mã nguồn các mô hình AI chủ lực. Đây cũng là chiến lược từng giúp DeepSeek nhanh chóng mở rộng sức ảnh hưởng trên toàn cầu.

Sự thay đổi này phản ánh một chuyển dịch lớn hơn trong ngành AI Trung Quốc. Nếu giai đoạn đầu sau ChatGPT là cuộc đua giành người dùng thông qua chatbot, thì hiện nay trọng tâm đã chuyển sang phát triển các mô hình nền tảng đủ mạnh để trở thành hạ tầng cho hàng loạt ứng dụng AI khác.

Chính vì vậy, cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc cũng đang thay đổi. Thay vì chỉ chạy đua về số lượng người dùng, các doanh nghiệp giờ cạnh tranh về năng lực nghiên cứu, khả năng huấn luyện mô hình và tốc độ cải tiến thuật toán. Trong cuộc đua đó, chiến lược mã nguồn mở đang trở thành lợi thế đáng kể của Trung Quốc.

Khác với OpenAI hay Anthropic, vốn phát triển các mô hình đóng và kiểm soát chặt quyền truy cập, nhiều công ty Trung Quốc lựa chọn công khai trọng số mô hình, cho phép cộng đồng tải về, tùy biến và phát triển trên hạ tầng riêng. Cách tiếp cận này giúp các mô hình AI Trung Quốc lan tỏa nhanh hơn trong cộng đồng lập trình viên và doanh nghiệp trên toàn cầu, đồng thời thu hút nhiều nhà nghiên cứu muốn công bố các đột phá khoa học thay vì chỉ phát triển công nghệ nội bộ.

Không ít chuyên gia đã ví sự khác biệt này với thị trường điện thoại thông minh trước đây: nếu các mô hình AI đóng của Mỹ giống hệ sinh thái iPhone, thì các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc có thể đóng vai trò tương tự Android - khó tạo ra lợi nhuận trên mỗi sản phẩm nhưng có khả năng mở rộng thị phần nhanh hơn nhờ tính linh hoạt và chi phí thấp.

Một yếu tố khác cũng góp phần thay đổi cục diện là sự cạnh tranh khốc liệt ngay trong nội bộ Trung Quốc. DeepSeek buộc Moonshot phải thay đổi chiến lược. Moonshot lại tạo áp lực mới lên các đối thủ như Z.AI hay MiniMax. Chính cuộc cạnh tranh này khiến các doanh nghiệp liên tục rút ngắn chu kỳ phát triển mô hình, đẩy nhanh tốc độ đổi mới và tạo ra những bước tiến mà nhiều chuyên gia quốc tế thừa nhận là vượt ngoài dự báo.

Trong bối cảnh Mỹ tiếp tục siết chặt xuất khẩu chip và công nghệ AI, nhiều người từng kỳ vọng các biện pháp kiểm soát sẽ làm chậm quá trình phát triển của Trung Quốc. Tuy nhiên, những diễn biến gần đây cho thấy áp lực này lại thúc đẩy các doanh nghiệp Trung Quốc tối ưu hóa thuật toán, giảm chi phí huấn luyện và tìm kiếm những hướng đi mới thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào sức mạnh tính toán.

Điều đó không có nghĩa Trung Quốc đã vượt Mỹ. Các công ty Mỹ vẫn dẫn đầu ở nhiều lĩnh vực quan trọng như chip AI tiên tiến, hạ tầng điện toán đám mây và hệ sinh thái thương mại hóa toàn cầu. Tuy nhiên, ưu thế tuyệt đối mà Thung lũng Silicon từng nắm giữ đang dần thu hẹp khi khoảng cách công nghệ không còn được tính bằng nhiều năm.

Nếu DeepSeek từng khiến thế giới bất ngờ vì chứng minh Trung Quốc có thể tạo ra một mô hình AI tiên tiến với chi phí thấp, thì Moonshot gửi đi một thông điệp còn quan trọng hơn, đó là năng lực đó đang trở thành khả năng có thể lặp lại.

Khi các mô hình tiên tiến liên tục xuất hiện từ nhiều doanh nghiệp khác nhau, cuộc cạnh tranh AI toàn cầu có thể sẽ không còn là màn bứt phá của một vài công ty riêng lẻ, mà là cuộc đối đầu giữa hai hệ sinh thái đổi mới - một bên dựa vào các mô hình đóng và lợi thế thương mại, bên kia đặt cược vào mã nguồn mở, tốc độ phổ cập và quy mô thị trường.