Điều tra Nguyễn Hà Duy vụ 146 điểm 10: Khác biệt giữa giữ người và bắt khẩn cấp

Liên quan đến những dấu hiệu vi phạm xảy ra trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, ngày 6/7, cơ quan điều tra, Công an tỉnh Tuyên Quang đã ra lệnh bắt khẩn cấp đối với Nguyễn Hà Duy (SN 1998, giáo viên trường THPT Chuyên Tuyên Quang).

Trước đó, vào chiều 5/7, Duy bị Công an tỉnh Tuyên Quang ra lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp.

Việc thi hành lệnh bắt khẩn cấp Nguyễn Hà Duy được thực hiện sau hơn 3 ngày cơ quan chức năng xác minh các thông tin phản ánh liên quan đến kết quả thi tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang. Quá trình điều tra được triển khai dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Thường trực Tỉnh ủy, UBND tỉnh Tuyên Quang, cùng sự phối hợp của các đơn vị nghiệp vụ công an tỉnh và các cơ quan liên quan nhằm làm rõ toàn bộ diễn biến vụ việc.

Trước đó, ngay sau khi xuất hiện phản ánh về dấu hiệu bất thường liên quan đến kết quả thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại tỉnh Tuyên Quang, lãnh đạo tỉnh đã yêu cầu các cơ quan chức năng khẩn trương rà soát toàn bộ quy trình tổ chức kỳ thi, chấm thi và công bố kết quả, đồng thời xử lý nghiêm nếu phát hiện sai phạm.

Cơ quan chức năng tống đạt quyết định tố tụng đối với Nguyễn Hà Duy. Ảnh: Công an Tuyên Quang

Đánh giá về động thái tố tụng trên, luật sư Nguyễn Thanh Hải (Giám đốc công ty Luật TNHH An Hoàng Gia, Đoàn luật sư TP Hà Nội) cho biết việc Cơ quan Cảnh sát điều tra thi hành lệnh giữ người, sau đó là bắt khẩn cấp đối với người có liên quan chỉ sau thời gian rất ngắn kể từ khi phát hiện dấu hiệu bất thường cho thấy vụ việc đang được xử lý theo tinh thần khẩn trương, quyết liệt, khách quan.

Về điểm tương đồng và khác biệt giữa lệnh giữ người khẩn cấp và lệnh bắt khẩn cấp, luật sư Nguyễn Thanh Hải cho biết: Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, “giữ người trong trường hợp khẩn cấp” và “bắt người trong trường hợp khẩn cấp” đều là những biện pháp ngăn chặn được áp dụng trong giai đoạn đầu của quá trình tố tụng nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm, bảo đảm hoạt động điều tra. Tuy nhiên, theo luật sư, đây là hai biện pháp hoàn toàn khác nhau về bản chất pháp lý, điều kiện áp dụng cũng như trình tự, thủ tục thực hiện.

Điểm giống nhau: Cả hai biện pháp đều được áp dụng trong những trường hợp cấp bách khi có căn cứ cho rằng một người có liên quan đến hành vi phạm tội và nếu không áp dụng ngay biện pháp ngăn chặn có thể gây khó khăn cho việc điều tra, như bỏ trốn, tiêu hủy chứng cứ hoặc tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội.

Việc áp dụng các biện pháp này đều phải tuân thủ chặt chẽ các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự và chịu sự kiểm sát của Viện kiểm sát nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

Về điểm khác biệt cơ bản, đối với lệnh "Giữ người trong trường hợp khẩn cấp" là biện pháp ngăn chặn mang tính chất ban đầu, được áp dụng khi đã có đủ căn cứ theo Điều 110 Bộ luật Tố tụng hình sự để tạm thời hạn chế quyền tự do của một người, tạo điều kiện cho cơ quan điều tra khẩn trương xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ và quyết định có tiếp tục áp dụng biện pháp tố tụng nghiêm khắc hơn hay không. Về bản chất, đây là giai đoạn tiền đề.

Đối với lệnh "Bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp" là bước tố tụng tiếp theo. Trong thời hạn luật định, nếu kết quả xác minh cho thấy đã có đủ căn cứ (các căn cứ nghi ngờ ban đầu đã được củng cố bằng tài liệu, chứng cứ), cơ quan điều tra sẽ ra lệnh bắt người bị giữ.

Lệnh này phải được Viện kiểm sát có thẩm quyền phê chuẩn trước khi thi hành. Ngược lại, nếu không đủ căn cứ, người bị giữ phải được trả tự do ngay.

Theo luật sư Nguyễn Thanh Hải, đối với vụ việc tại Tuyên Quang, theo thông tin được công bố, ngày 5/7 cơ quan điều tra đã áp dụng biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp đối với ông Nguyễn Hà Duy. Đến ngày 6/7, sau khi tiếp tục xác minh và đánh giá chứng cứ, cơ quan điều tra đã ra lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp và lệnh này đã được Viện kiểm sát nhân dân tỉnh phê chuẩn.

Điều đó cho thấy trình tự tố tụng đang được thực hiện theo đúng các bước mà Bộ luật Tố tụng hình sự quy định, đồng thời phản ánh việc cơ quan tiến hành tố tụng đã có thêm căn cứ để chuyển từ biện pháp giữ người sang biện pháp bắt người nhằm phục vụ quá trình điều tra.

Tuy nhiên, theo luật sư Hải: "Việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn này không đồng nghĩa với việc người bị áp dụng đã có tội. Việc xác định một người có tội hay không chỉ có thể được quyết định bằng bản án có hiệu lực pháp luật của Tòa án sau khi quá trình điều tra, truy tố và xét xử được tiến hành theo đúng quy định của pháp luật".