Đình Cự Đà - nơi neo giữ hồn quê
Giữa nhịp sống hiện đại, đình làng Cự Đà ở xã Hoằng Hóa vẫn là địa chỉ văn hóa mang ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân địa phương. Không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng, ngôi đình còn lưu giữ những dấu ấn về lịch sử hình thành, phát triển của làng quê, góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống được các thế hệ cha ông trao truyền.

Đình làng Cự Đà.
Tên của ngôi đình được lấy theo tên làng, gắn liền với công lao khai khẩn, lập làng của cụ Mỹ Long - Thành hoàng làng. Theo các cụ cao niên và tài liệu lịch sử về làng lưu lại: Cụ Mỹ Long vốn gốc là người làng Tử Đà, thuộc xã Hà Khê, huyện Thanh Oai, Hà Tây cũ (nay là TP Hà Nội). Đến thời Lý (thế kỷ XI), cụ cùng một số người thuộc các dòng họ: Nguyễn, Trương, Hoàng, Tống, Phạm... vào khẩn hoang vùng đất này. Để tưởng nhớ cố hương, cụ đã lấy tên gốc làng cũ ở Hà Tây để đặt tên cho vùng đất mới. Nhằm tưởng nhớ công lao ấy, người dân nơi đây đã lập đền thờ, suy tôn cụ là Thành hoàng của làng. Nhiều triều đại phong kiến đều ban tặng sắc phong cho bậc Tử Đà Bảo An thành hoàng.
Đình làng Cự Đà được xây dựng từ rất sớm. Khi những cư dân đầu tiên theo cụ Mỹ Long tiến hành cuộc thiên di từ Tử Đà - Hà Tây cũ vào đã ổn định sinh sống, an cư lạc nghiệp, để đáp ứng nhu cầu làm phong phú thêm đời sống tinh thần, văn hóa - tín ngưỡng, người dân đã cùng nhau xây dựng ngôi đình. Đình làng đã qua nhiều lần tu sửa, mở rộng phù hợp với điều kiện kinh tế của làng, lần trùng tu gần đây nhất vào năm Bảo Đại thứ 19 (1944).
Cũng như nhiều ngôi đình làng Bắc bộ xưa, kiến trúc đình Cự Đà gồm 5 gian kết cấu gỗ truyền thống theo kiểu chồng rường, kẻ bảy. Trên các kẻ bảy, xà nách đều tinh tế, khéo léo chạm khắc các hoa văn, họa tiết như: hình rồng, hoa lá. Hệ thống con tiện gỗ tạo thành bức vách giữ xà trung và xà hạ để thông gió, tránh ẩm ướt cho công trình. Hai đầu đai thiết kế hai trụ khối vuông với hai con kìm cách điệu phần đuôi, vắt lên hai trị, đầu hướng vào nhau. Bốn bờ giải xây bốn bức, chạy từ dưới lên khoảng giữa bờ giải, trên đắp hình rồng. Ngay gần khu vực đình làng có giếng cổ hình tròn, nước trong mát. Bao thành giếng là loại gạch chỉ thường thấy ở các công trình có niên đại thời Lê (từ thế kỷ XV đến thế kỷ XVII).
Ngay ở hàng cột hiên có khắc đôi câu đối bằng chữ Hán với nội dung thể hiện niềm tự hào, tình yêu quê hương, đất nước của các thế hệ làng Cự Đà: “Lễ lạc y quan văn hiến địa/ Âu ca nhã tụng thái bình thiên”. Tạm dịch là: “Đất văn hiến, lễ nghi sang trọng/ Lời hát đẹp, ca ngợi thuở thái bình”.
Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, đình làng từng là nơi làm việc của đảng bộ, chính quyền địa phương. Và ngày nay, các thế hệ người dân Cự Đà vẫn thường lui tới đình hội họp, bàn bạc các công việc quan trọng của làng và sinh hoạt văn hóa cộng đồng.
Không chỉ mang giá trị về lịch sử và văn hóa, đình làng Cự Đà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc giáo dục truyền thống, bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Từ mái đình thân thuộc, những câu chuyện về lịch sử làng quê, phong tục tập quán và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” được tiếp nối, trở thành sợi dây gắn kết giữa quá khứ và hiện tại.
Qua những năm tháng thăng trầm của lịch sử, một số công trình bị xuống cấp, nhưng đời sống tinh thần vẫn mãi trường tồn với thời gian, trong tâm trí của người dân Cự Đà. Với những giá trị về lịch sử, văn hóa năm 2001 đình làng Cự Đà được UBND tỉnh Thanh Hóa công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật. Đặc biệt, tại đây vào ngày 7/2 (âm lịch) hằng năm, người dân trong làng lại nô nức tổ chức lễ hội Kỳ phúc đầu xuân nhằm tưởng nhớ, bày tỏ lòng thành kính và biết ơn đối với các bậc tiền nhân, Thành hoàng làng và cầu mong một năm mưa thuận, gió hòa, mùa màng tươi tốt, mọi điều may mắn, bình an đến với người người, nhà nhà.
Bài và ảnh: Khắc Công
Bài viết sử dụng nguồn tư liệu trong sách “Di tích lịch sử văn hóa đình làng Cự Đà”.
Nguồn Thanh Hóa: http://baothanhhoa.vn/dinh-cu-da-noi-neo-giu-hon-que-309881.htm
