Đình Đại Phùng – nơi lưu giữ hồn quê xứ Đoài

Giữa không gian làng quê xứ Đoài, đình Đại Phùng (xã Đan Phượng, thành phố Hà Nội) nổi bật với vẻ đẹp trầm mặc, cổ kính.

Được xây dựng từ nửa cuối thế kỷ XVII, ngôi đình không chỉ là nơi lưu giữ những giá trị kiến trúc, nghệ thuật đặc sắc mà còn gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của người dân địa phương qua nhiều thế hệ.

Đình được xây dựng ở trung tâm làng Đại Phùng, trong khuôn viên rộng 2.542m², gồm ba hạng mục chính: Tiền tế, Đại bái và Hậu cung. Đầu hồi đình có một chiếc giếng cổ xây bằng đá ong, quanh năm giữ được nguồn nước trong xanh, gợi nhớ dấu tích của một không gian làng Việt xưa.

Đình Đại Phùng thờ Đức thánh Tích Lịch Hỏa Quang thượng đẳng thần và tướng quân Vũ Hùng, người có công dẹp giặc dưới thời nhà Trần.

Theo thần tích, tướng quân Vũ Hùng là người văn võ song toàn, từng đem quân đóng tại vùng Phùng, bảo vệ dân làng trước giặc giã, được nhân dân yêu quý. Sau khi ông qua đời, người dân tôn làm Thành hoàng và lập đình thờ phụng.

Hằng năm, lễ hội đình Đại Phùng diễn ra với những nghi thức truyền thống giàu ý nghĩa. Ngày 18 tháng Giêng là hội chính, dịp người dân tưởng nhớ công đức Thành hoàng, đồng thời giới thiệu những sản vật sau một năm lao động.

Tục rước nước cũng được duy trì, gắn với tín ngưỡng cầu mong cuộc sống no đủ của cư dân nông nghiệp. Phần hội có nhiều trò chơi dân gian như cờ người, thả chim bồ câu, bịt mắt đập niêu..., tạo nên không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng.

Tục rước nước cũng được duy trì, gắn với tín ngưỡng cầu mong cuộc sống no đủ của cư dân nông nghiệp.

Phần hội có nhiều trò chơi dân gian như cờ người, thả chim bồ câu, bịt mắt đập niêu...tạo nên không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng.

Điểm đặc biệt của đình Đại Phùng còn nằm ở nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc.

Toàn bộ hệ thống cấu kiện chủ yếu được làm bằng gỗ xoan, mái lớn, thân thấp, phù hợp với điều kiện khí hậu và không gian địa phương.

Hơn 1.000 họa tiết được thể hiện trên các cấu kiện kiến trúc với những đề tài như “Vinh quy bái tổ”, “Mả táng hàm rồng”, “Tiên tắm đầm sen”, “Đấu vật”...

Những mảng chạm không đối xứng, giàu tính dân gian, phản ánh sinh động đời sống tinh thần của cư dân nông nghiệp vùng châu thổ sông Hồng và sông Đáy.

Ông Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Thể thao xã Đan Phượng, cho biết: “Đặc sắc của đình Đại Phùng là ngôi đình mang đậm dấu ấn đình làng xứ Đoài, với trên 60 cột và hơn 1.000 nét đục, mảng chạm khắc đều bằng gỗ xoan quê. Các mảng chạm thể hiện nhiều hình tượng gắn với đời sống như voi người, ngựa người, tiên cánh bướm, đấu vật, vinh quy bái tổ..., tạo nên nét riêng khó có ngôi đình nào có được”.

Để bảo tồn những giá trị ấy, năm 2010, đình Đại Phùng được tu bổ, tôn tạo tổng thể. Một số cột gỗ xoan xuống cấp được thay thế bằng gỗ lim, trong khi các họa tiết điêu khắc quý vẫn được giữ nguyên.

Đình Đại Phùng được Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch công nhân di tích lịch sử - văn hoá năm 1991 và năm 2010, đình Đại Phùng được gắn biển Công trình kỷ niệm Đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Năm 2019, đình được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt về kiến trúc nghệ thuật.

Theo cụ Tạ Văn Tăng, Ban Quản lý di tích đình Đại Phùng, việc bảo tồn cần được thực hiện thường xuyên, từ theo dõi, phát hiện sớm các hạng mục xuống cấp đến tu bổ đúng quy trình.

Cụ Tăng cho rằng, cần đẩy mạnh tuyên truyền, xây dựng đội ngũ thuyết minh viên am hiểu di tích, đồng thời nghiên cứu xây dựng bản đồ số 3D, tích hợp mã QR tại các hạng mục để du khách thuận tiện tìm hiểu. Việc kết nối đình với các điểm đến lân cận, phát triển du lịch trải nghiệm cũng là hướng đi để di tích có thêm sức sống trong đời sống hiện đại.

Giữ đình không chỉ là giữ một công trình kiến trúc cổ. Với người dân Đại Phùng, đó còn là giữ ký ức, phong tục và sự gắn kết cộng đồng. Khi những câu chuyện về Thành hoàng, lễ hội và từng nét chạm được truyền lại cho thế hệ trẻ, di tích tiếp tục hiện diện như một phần tự nhiên của đời sống hôm nay.