Định danh tác phẩm, bảo vệ bản quyền âm nhạc trong kỷ nguyên số

Thiếu tướng, Nhạc sĩ Đức Trịnh, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, nhấn mạnh kỷ nguyên số giúp âm nhạc Việt Nam tiếp cận hàng triệu khán giả toàn cầu dễ dàng hơn, nhưng cũng đặt ra những thách thức chưa từng có

Giải pháp định danh tác phẩm, minh bạch hóa quyền sở hữu trí tuệ và ứng dụng công nghệ trong phát hiện vi phạm được xác định là những hướng đi quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo, thúc đẩy thương mại hóa tác phẩm và phát triển công nghiệp văn hóa số.

Ngày 29.10, tại Hà Nội, Hội Nhạc sĩ Việt Nam phối hợp với Công ty Cổ phần Công nghệ DipNET tổ chức Hội thảo Bảo hộ và thương mại hóa bản quyền âm nhạc trong kỷ nguyên số. Sự kiện thu hút sự quan tâm của đông đảo nhạc sĩ, nhà sản xuất, mở ra bước ngoặt tư duy trong bảo vệ tài sản trí tuệ.

Thách thức từ môi trường số và trí tuệ nhân tạo

Tại Hội thảo, các đại biểu tập trung phân tích thực trạng vi phạm bản quyền trên không gian mạng, trực tiếp trải nghiệm công nghệ rà soát, định danh tác phẩm, đồng thời thảo luận các giải pháp hỗ trợ tác giả bảo vệ và thương mại hóa sản phẩm nghệ thuật.

Sự phát triển của công nghệ số mở ra cơ hội để âm nhạc Việt Nam lan tỏa nhanh chóng, tiếp cận hàng triệu khán giả trong và ngoài nước. Tuy nhiên, cùng với những thuận lợi là các thách thức ngày càng phức tạp trong bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan.

Ông Bùi Minh Tuấn, Chủ tịch Hội đồng quản trị DipNET chia sẻ tại sự kiện

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thiếu tướng, nhạc sĩ Đức Trịnh, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, nhấn mạnh kỷ nguyên số giúp âm nhạc Việt Nam tiếp cận hàng triệu khán giả toàn cầu dễ dàng hơn, nhưng cũng đặt ra những thách thức chưa từng có.

Không gian số mang lại sự tiện lợi, song đồng thời trở thành nơi diễn ra các hành vi vi phạm bản quyền phức tạp và tinh vi.

Trên không gian mạng, hàng nghìn tác phẩm đang bị sao chép, phát hành lại trái phép trên các nền tảng xuyên biên giới.

Các bản phối lại (remix) xuất hiện tràn lan mà không xin phép hoặc trả phí bản quyền. Đáng chú ý, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc tự động thu thập và tái tạo dữ liệu âm nhạc đang đe dọa trực tiếp đến uy tín, tài chính và động lực sáng tạo của nghệ sĩ.

Thực trạng này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi tài chính, uy tín nghệ thuật của nhạc sĩ, ca sĩ và nhà sản xuất mà còn tác động tiêu cực đến động lực sáng tạo của những người làm nghệ thuật chân chính.

Trước những thách thức đó, Thiếu tướng, nhạc sĩ Đức Trịnh cho rằng, cần có những hành động thiết thực và đồng bộ. Mỗi nhạc sĩ, tác giả cần nâng cao nhận thức pháp lý, nắm vững quyền tác giả, quyền liên quan và biết cách nhận diện hành vi xâm phạm tác phẩm trên môi trường số.

Cùng với đó, việc ứng dụng các giải pháp công nghệ, xây dựng công cụ rà soát tự động để phát hiện vi phạm 24/7 và hỗ trợ thực thi bảo vệ bản quyền hiệu quả, minh bạch cần được chú trọng.

Một yêu cầu khác là xóa bỏ rào cản công nghệ, giúp mọi tác giả, kể cả những nhạc sĩ lớn tuổi ít quen thuộc với công nghệ, có thể sử dụng các công cụ bảo vệ tác phẩm bằng những thao tác đơn giản.

Theo nhạc sĩ Đức Trịnh, những nỗ lực này hướng tới mục tiêu đưa ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030, theo Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 2486/QĐ-TTg ngày 14.11.2025.

Định danh tác phẩm, nền tảng minh bạch hóa bản quyền

Bên cạnh yêu cầu nâng cao nhận thức pháp lý và tăng cường thực thi, định danh tác phẩm được xác định là một khâu quan trọng trong quá trình bảo vệ, khai thác tài sản trí tuệ.

Ông Bùi Minh Tuấn, Chủ tịch Hội đồng quản trị DipNET, nhận định: “Phát triển công nghiệp văn hóa đòi hỏi phải tái tạo nhiều hình thái mới cho tác phẩm. Tuy nhiên, các nhà đầu tư chỉ sẵn sàng rót vốn dài hạn khi quyền sở hữu trí tuệ được làm rõ”.

Theo ông Bùi Minh Tuấn, gốc rễ của việc bảo vệ và khai thác tài sản trí tuệ bắt đầu từ định danh tác phẩm. DipNET hiện tập trung phát triển hạ tầng công nghệ nhằm cấp “căn cước số” cho từng bài hát, minh bạch hóa các lớp quyền, thông tin tác giả và đơn vị được ủy quyền khai thác.

Các đại biểu trải nghiệm ứng dụng để kiểm tra tác phẩm của mình trên không gian số

Ông Bùi Minh Tuấn khẳng định: “Chỉ khi giao dịch bản quyền được minh bạch hóa trên cơ sở dữ liệu đối chiếu chuẩn xác, chúng ta mới có thể ngăn chặn vi phạm trên không gian số và đặt nền móng vững chắc cho chợ giao dịch tác quyền tập trung”.

Hội thảo cũng nhấn mạnh sự đồng hành quyết liệt của thể chế và các cơ quan chức năng trong năm 2026 nhằm siết chặt bảo vệ bản quyền và thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Cụ thể, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ (Luật số 131/2025/QH15), có hiệu lực từ ngày 1.4.2026, cho phép Tòa án buộc gỡ bỏ, ẩn hoặc vô hiệu hóa các nội dung, tài khoản vi phạm, đồng thời nâng mức bồi thường tối đa lên 1 tỉ đồng.

Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5.5.2026 của Thủ tướng Chính phủ mở đợt cao điểm toàn quốc, giao Bộ Công an xử lý các website vi phạm bản quyền quy mô lớn. Trong tháng 5.2026, đã khởi tố 5 vụ án hình sự về xâm phạm quyền tác giả.

Bên cạnh đó, Nghị định 277/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 9.7.2026, đưa hệ thống quản lý và bảo vệ bản quyền số vào danh mục công nghệ ưu tiên phát triển trong lĩnh vực văn hóa.

Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, được trình Quốc hội ngày 24.10.2026, đề xuất cho phép sử dụng quyền sở hữu trí tuệ làm tài sản thế chấp, góp vốn và gọi vốn đầu tư.

Theo Ban tổ chức, khi khung pháp lý đã sẵn sàng, yếu tố quyết định hiện nay là sự chủ động của các bên. Tác giả cần chủ động định danh tác phẩm, trong khi doanh nghiệp và các nền tảng phải tuân thủ nguyên tắc chỉ khai thác những sản phẩm minh bạch về tác quyền.

Từ những vấn đề đặt ra tại hội thảo, bảo vệ bản quyền âm nhạc trong kỷ nguyên số không chỉ là yêu cầu bảo đảm quyền lợi của người sáng tạo mà còn gắn với việc khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ.

Toàn cành sự kiện

Sự kết hợp giữa nhận thức pháp lý, giải pháp công nghệ, định danh tác phẩm và thực thi bản quyền được đặt ra như những yếu tố quan trọng trong quá trình thúc đẩy thương mại hóa âm nhạc và phát triển công nghiệp văn hóa số.