Định hình hệ thống giáo dục theo hướng học tập mở

Dự thảo tập trung điều chỉnh cấu trúc hệ thống giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực, làm rõ các luồng học tập, tăng khả năng liên thông, chuyển đổi và đối sánh quốc tế, qua đó tạo nền tảng cho việc phát triển hệ thống giáo dục mở, linh hoạt, phù hợp với yêu cầu hội nhập và nhu cầu nhân lực của thị trường lao động.

Sẽ điều chỉnh hệ thống giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực

Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc chuyển Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân từ cách tiếp cận mô tả hành chính sang khung phân loại cấu trúc. Theo đó, Khung cơ cấu không chỉ dừng ở việc liệt kê các bậc học mà được xác định là khung phân loại và sắp xếp cấu trúc của toàn hệ thống, làm rõ các cấp học, trình độ đào tạo, các luồng giáo dục và mối quan hệ giữa các yếu tố này.

Hệ thống giáo dục được tổ chức theo các cấp độ từ cấp 0 đến cấp 8, bảo đảm thống nhất với Khung trình độ quốc gia và có khả năng tham chiếu với Khung phân loại giáo dục quốc tế (ISCED), qua đó tăng tính minh bạch và khả năng so sánh trình độ trong bối cảnh hội nhập.

Dự thảo cũng bổ sung quy định về “trung học nghề”, theo đó giáo dục phổ thông được tổ chức thành hai giai đoạn, trong đó giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp bao gồm trung học phổ thông và trung học nghề. Học sinh sau trung học cơ sở có thể lựa chọn tiếp tục học trung học phổ thông hoặc trung học nghề phù hợp với nguyện vọng, năng lực và điều kiện thực tế.

Quy định này được kỳ vọng góp phần làm rõ cơ chế phân luồng, giảm áp lực vào trung học phổ thông, đồng thời mở ra con đường học tập nghề nghiệp sớm cho người học.

Cùng với đó, Khung cơ cấu mới nhấn mạnh các lộ trình học tập mở, tạo cơ sở cho việc liên thông giữa luồng học thuật và luồng nghề nghiệp theo quy định của pháp luật. Vai trò của giáo dục thường xuyên được chuẩn hóa theo hướng hỗ trợ học tập suốt đời, đồng thời cho phép chuyển đổi sang các hình thức giáo dục khác khi đáp ứng đủ điều kiện chương trình.

Việc tổ chức thực hiện Khung cơ cấu cũng được cập nhật phù hợp với việc sắp xếp bộ máy, trong đó Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì triển khai đối với các phân hệ, đồng thời bảo đảm khả năng tham chiếu với Khung phân loại giáo dục quốc tế.

Đối với lĩnh vực văn hóa – nghệ thuật và thể dục – thể thao, dự thảo ghi nhận đặc thù đào tạo sớm

Đối với dự thảo Khung trình độ quốc gia Việt Nam, trọng tâm là làm rõ bản chất pháp lý của Khung trình độ quốc gia là hệ thống phân loại, mô tả và chuẩn hóa trình độ dựa trên chuẩn đầu ra, bao gồm kiến thức, kỹ năng và mức độ tự chủ, trách nhiệm, với tám bậc trình độ áp dụng cho giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học.

Dự thảo nhấn mạnh vai trò của Khung trình độ quốc gia trong bảo đảm và kiểm định chất lượng, công nhận văn bằng, thúc đẩy liên thông, chuyển đổi và tham chiếu quốc tế, đồng thời bổ sung quy định về phạm vi, đối tượng áp dụng, làm rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, người học, tổ chức sử dụng lao động và các chủ thể liên quan.

Cấu trúc mô tả các bậc trình độ được chuẩn hóa theo ba thành phần cốt lõi là kiến thức, kỹ năng và tự chủ, trách nhiệm, với nội dung mang tính định hướng, khái quát và áp dụng chung.

Đáng chú ý, dự thảo lần đầu tiên bổ sung nguyên tắc công nhận học tập trước, liên thông và chuyển đổi, cho phép đánh giá, đối sánh kết quả học tập không chính quy, phi chính quy và kinh nghiệm làm việc với các bậc trình độ trong Khung, làm căn cứ cho việc liên thông và chuyển đổi, phù hợp với thông lệ quốc tế.

Quy định này mở ra khả năng công nhận giá trị của học tập suốt đời, kinh nghiệm nghề nghiệp, đồng thời tạo điều kiện cho người học quay trở lại hệ thống giáo dục chính quy, nâng cao trình độ mà không phải bắt đầu lại từ đầu.

Dự thảo cũng có quy định riêng đối với một số lĩnh vực đào tạo đặc thù. Đối với lĩnh vực sức khỏe, Khung trình độ quốc gia được sử dụng làm căn cứ tham chiếu trình độ nhưng không thay thế các quy định chuyên môn, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tuân thủ pháp luật và các quy định chuyên ngành nhằm bảo đảm an toàn nghề nghiệp.

Đối với lĩnh vực văn hóa – nghệ thuật và thể dục – thể thao, dự thảo ghi nhận đặc thù đào tạo sớm, kéo dài và tích lũy theo lộ trình, trong đó việc công nhận trình độ được thực hiện trên cơ sở kết quả học tập đạt được và đối chiếu với bậc trình độ tương ứng.

Với cách tiếp cận mới theo hướng năng lực, mở rộng phân luồng, tăng liên thông và tiệm cận chuẩn quốc tế, các dự thảo Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân và Khung trình độ quốc gia Việt Nam được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho việc phát triển hệ thống giáo dục mở, linh hoạt, phục vụ tốt hơn nhu cầu người học và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.

HOÀNG HƯƠNG