Định hình phát triển công nghệ lượng tử trong kỷ nguyên mới

Đây là chủ đề được tập trung trao đổi tại Hội thảo khoa học “Công nghệ lượng tử trong kỷ nguyên mới: Xu hướng quốc tế, cơ hội và yêu cầu đặt ra cho Việt Nam”, do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Hội đồng Lý luận Trung ương và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp đồng tổ chức ngày 23/6, tại Hà Nội.

Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: T.M

Chia sẻ tại Hội thảo, PGS,TS. Đoàn Minh Huấn - Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nêu rõ, đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đặt ra yêu cầu cao hơn về năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh và năng lực tự chủ quốc gia. Trong bối cảnh đó, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành động lực then chốt đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực quản trị quốc gia.

Nghị quyết số 57- NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác lập yêu cầu đột phá về tư duy, thể chế, nguồn nhân lực hạ tầng và phương thức tổ chức thực hiện, đồng thời chủ động nhận diện nghiên cứu chuẩn bị cho những xu hướng công nghệ mới có tác động sâu rộng. Trên tinh thần đó, nghiên cứu về công nghệ lượng tử là một hướng phát triển mới, tạo phát triển đột phá về công nghệ cần được nhận diện sớm và quan tâm đúng tầm.

Theo PGS,TS. Đoàn Minh Huấn, công nghệ lượng tử là lĩnh vực mới, chuyên sâu phát triển nhanh, còn nhiều ẩn số, có dư địa chiến lược lớn cho nghiên cứu, cả ở cấp độ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, nghiên cứu về mặt kỹ thuật và nghiên cứu về mặt quản trị công nghệ để thật sự vì mục tiêu phục vụ con người; tăng cường tự chủ chiến lược vì lợi ích quốc gia dân tộc. Đây thuộc nhóm công nghệ chiến lược Nghị quyết số 57- NQ/TW, vì vậy, nhận diện sớm xu hướng, đánh giá khách quan cơ hội, thách thức và chuẩn bị điều kiện cần thiết cho tương lai là việc phải làm từ hôm nay.

“Vấn đề đặt ra là phải nhận diện đúng bản chất, xu thế và tác động của công nghệ chiến lược này và trù liệu những vấn đề về quản trị phát triển công nghệ phục vụ đời sống. Đây không còn là câu chuyện riêng của phòng thí nghiệm hay cộng đồng nghiên cứu mà có thể tác động sâu rộng đến mô hình phát triển, năng lực cạnh tranh, chất lượng nguồn nhân lực, khả năng tự chủ và vị thế quốc gia” - PGS,TS. Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh.

Phát biểu đề dẫn, GS,TS. Trần Hồng Thái - Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, công nghệ lượng tử là một lĩnh vực khó, cả về khoa học, công nghệ hạ tầng, nguồn nhân lực và cách tổ chức thực hiện. Hiện nay, nhiều nội dung của công nghệ lượng tử trên thế giới vẫn đang được nghiên cứu thử nghiệm kiểm chứng. Tuy nhiên, nhiều quốc gia đã coi đây là một hướng công nghệ chiến lược, bởi nó liên quan trực tiếp đến chủ quyền số, an toàn thông tin và niềm tin của xã hội vào hạ tầng số quốc gia.

GS,TS. Trần Hồng Thái nhấn mạnh, công nghệ lượng tử có thể tạo ra các năng lực mới về đo lường, cảm biến, mô phỏng, tính toán, vật liệu. Những năng lực đó có thể phục vụ khoa học cơ bản, nhưng cũng có thể đi vào quốc phòng, an ninh, viễn thông, tài chính, y tế, năng lượng, tài nguyên, môi trường, công nghiệp công nghệ cao.

Theo GS,TS. Thái, nhân lực cho công nghệ lượng tử không thể đào tạo trong một vài tháng, đây là nhân lực liên ngành: vật lý, toán học, khoa học máy tính, mật mã, quang tử, vật liệu, điện tử, điều khiển, đo lường, phần mềm, dữ liệu và liên quan đến nhiều khoa học khác nhau. Do đó, muốn có nguồn nhân lực này phải chuẩn bị sớm, có nhóm nghiên cứu, có phòng thí nghiệm và có chuyên gia trong và ngoài nước cùng tham gia; phải chủ động nhưng không nóng vội, không chạy đua toàn diện với các cường quốc nhưng không đứng ngoài quan sát; phải đi sớm về nhận thức, đi chắc về nền tảng, đi đúng vào những khâu phù hợp với điều kiện, năng lực và nhu cầu phát triển của đất nước.

GS,TS. Trần Hồng Thái - Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: T.M

Tại Hội thảo, các đại biểu đã tập trung thảo luận, làm rõ những nội dung cốt lõi liên quan đến phát triển công nghệ lượng tử, từ thực tiễn Việt Nam đến những kinh nghiệm quốc tế và yêu cầu đặt ra trong bối cảnh Việt Nam hiện nay.

Theo TS. Nguyễn Quốc Hưng - Viện trưởng Viện Công nghệ lượng tử (Đại học Quốc gia Hà Nội), công nghệ lượng tử đang trở thành một trong những lĩnh vực cạnh tranh chiến lược trên thế giới với tốc độ đầu tư và phát triển rất nhanh. Việt Nam hiện vẫn ở giai đoạn khởi đầu khi chưa có chương trình quốc gia chuyên biệt, các nhóm nghiên cứu còn phân tán, chủ yếu tập trung vào nghiên cứu lý thuyết, trong khi hạ tầng kỹ thuật, nguồn nhân lực và sự tham gia của doanh nghiệp còn hạn chế.

Theo ông Hưng, Việt Nam cần lựa chọn những hướng đi phù hợp với nhu cầu và năng lực hiện tại, ưu tiên an toàn thông tin, mật mã hậu lượng tử, cảm biến lượng tử và đào tạo nhân lực; đồng thời xây dựng chương trình quốc gia, cơ quan điều phối, cơ chế hợp tác quốc tế có chọn lọc và lộ trình phát triển linh hoạt.

Chia sẻ thêm góc nhìn, PGS,TS. Đinh Văn Trung - Viện trưởng Viện Vật lý (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) cho rằng, công nghệ lượng tử cần được nhìn nhận như một lĩnh vực chiến lược quốc gia, gắn trực tiếp với bảo đảm an ninh thông tin, chủ quyền số và năng lực cạnh tranh công nghệ của đất nước trong tương lai. Việt Nam cần tập trung bảo vệ an ninh thông tin, chủ quyền số, hạ tầng thông tin trọng yếu; đồng thời từng bước tham gia chuỗi giá trị ở các lĩnh vực phù hợp như bảo mật hậu lượng tử, tính toán và mô phỏng lượng tử, cảm biến lượng tử, vật liệu lượng tử và dịch vụ đám mây lượng tử.

Về định hướng phát triển dài hạn, ông Trung đề xuất mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam cần từng bước hình thành chiến lược quốc gia về công nghệ lượng tử, xây dựng cơ chế chính sách phù hợp, thành lập Trung tâm quốc gia về công nghệ lượng tử và làm chủ một số công nghệ ưu tiên như mật mã hậu lượng tử, phân phối khóa lượng tử và cảm biến lượng tử. Đồng thời, cần gắn hợp tác quốc tế với mục tiêu tiếp nhận tri thức, đào tạo nhân lực và nâng cao năng lực công nghệ quốc gia.

Tại Hội thảo, nhiều đại biểu cũng đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện khung pháp lý phục vụ phát triển công nghệ lượng tử. Bên cạnh đó, Việt Nam cần chủ động mở rộng hợp tác quốc tế có chọn lọc, tranh thủ tri thức, chuyên gia, hạ tầng nghiên cứu và kinh nghiệm quản trị của các quốc gia đi trước, gắn hợp tác với chuyển giao tri thức, đào tạo nhân lực và nâng cao năng lực nội sinh, nhằm huy động hiệu quả nguồn lực trí tuệ cho Việt Nam trong kỷ nguyên công nghệ chiến lược mới…/.