Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia: Người dân, doanh nghiệp làm trung tâm

Cần ban hành Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia

Tại hội thảo lấy ý kiến Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026 – 2030, tầm nhìn đến năm 2035, ngày 10/9, ông Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) cho biết, trong thời gian qua, các văn bản chỉ đạo của Trung ương đã yêu cầu rõ định hướng cho phát triển đô thị thông minh, chuyển đổi từ ứng dụng công nghệ và xây dựng các hệ thống thông minh riêng lẻ sang phát triển đồng bộ thể chế - dữ liệu - hạ tầng - nền tảng - dịch vụ. 

Ông Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị báo cáo về dự thảo Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035.

Đây là cơ sở chính trị để xác định trọng tâm của Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030 là quản trị đô thị dựa trên dữ liệu.

Trong thực tế, thế giới đang chứng kiến quá trình đô thị hóa nhanh song hành với sự bùng nổ của công nghệ số. Dự báo đến năm 2050, khoảng 2/3 dân số toàn cầu sẽ sống tại các đô thị, tạo ra áp lực ngày càng lớn về hạ tầng, giao thông, môi trường, năng lượng, nhà ở và an ninh.

Trong bối cảnh đó, phát triển đô thị thông minh là giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả quản trị, chất lượng sống của người dân và năng lực cạnh tranh của đô thị.

Tại Việt Nam, việc xây dựng đô thị thông minh trước năm 2018 là phát triển tự phát, ứng dụng công nghệ đơn lẻ theo từng lĩnh vực, thiếu định hướng tổng thể và khung kiến trúc chung.

Từ khi Nghị định số 269/2025/NĐ-CP về phát triển đô thị thông minh được ban hành cùng với các pháp luật khác, các chiến lược, chương trình, quy hoạch quốc gia có liên quan, đã hình thành hành lang pháp lý thống nhất và định hướng quản trị đô thị dựa trên dữ liệu, phát triển đô thị thông minh đã chuyển sang mô hình dữ liệu dùng chung, Trung tâm điều hành đô thị thông minh (IOC) liên thông.

Thực tiễn nêu trên, cùng với yêu cầu đổi mới phương thức quản trị dựa trên dữ liệu, góp phần đổi mới mô hình phát triển Việt Nam theo chủ trương, đường lối của Đảng, Chính phủ, việc xây dựng và ban hành Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 là cần thiết.

Người dân và doanh nghiệp là trung tâm

Ông Trần Quốc Thái cho biết, Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 có 6 quan điểm xuyên suốt.

Đô thị thông minh lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm và đối tượng thụ hưởng. (Ảnh minh họa)

Một là lấy dữ liệu làm nền tảng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm công cụ. Hai là lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm và đối tượng thụ hưởng.

Ba là một kiến trúc quốc gia, nhiều mô hình địa phương. Trung ương thống nhất thể chế, tiêu chuẩn, quy chuẩn, kiến trúc tham chiếu, nguyên tắc dữ liệu và kết nối; địa phương chủ động lựa chọn bài toán, mô hình, dịch vụ và lộ trình.

Bốn là kế thừa, tích hợp và khai thác hiệu quả kết quả chuyển đổi số; tích hợp phát triển đô thị thông minh với quy hoạch, chương trình phát triển đô thị, phát triển xanh, bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu.

Năm là bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và chủ quyền dữ liệu ngay từ khâu thiết kế. 

Sáu là huy động, sử dụng hiệu quả nguồn lực Nhà nước và xã hội.

Hình thành nền tảng thể chế, kiến trúc, dữ liệu quản trị đô thị thông minh thống nhất

Ông Trần Quốc Thái nhấn mạnh, Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia có mục tiêu chính là tạo chuyển biến căn bản trong phương thức quản trị và phát triển đô thị theo hướng dựa trên dữ liệu, chuyển từ quản lý, xử lý sự vụ và ứng dụng công nghệ riêng lẻ sang quản trị theo mục tiêu, có khả năng phân tích, dự báo, điều phối và đo lường bằng kết quả, tác động.

Định hướng đề ra đến năm 2030 sẽ có 100% thành phố trực thuộc Trung ương và một số tỉnh đủ điều kiện xây dựng, tổ chức triển khai thực hiện Đề án phát triển đô thị thông minh, từng bước tích hợp chuyển đổi số với chuyển đổi xanh; hình thành cơ sở dữ liệu đô thị dùng chung, kết nối liên thông dữ liệu đất đai, dân cư với dữ liệu quy hoạch, hạ tầng đô thị; xây dựng kế hoạch và thực hiện xây dựng cơ sở dữ liệu quy hoạch đô thị, hạ tầng, không gian đô thị trên nền GIS…

Tầm nhìn đến năm 2035, Việt Nam cơ bản hình thành phương thức quản trị và phát triển đô thị dựa trên dữ liệu tại các đô thị lớn, đô thị trung tâm. Trong đó, dữ liệu được kết nối, chia sẻ và khai thác như một nguồn lực phục vụ quy hoạch, đầu tư, xây dựng, vận hành và phát triển đô thị. Các quyết định quản trị đô thị từng bước được hỗ trợ bởi phân tích, dự báo, mô phỏng và các công nghệ số tiên tiến…

Lộ trình thực hiện theo 3 giai đoạn

Định hướng đề ra 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu, bao gồm: Hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn và mô hình quản trị; hoàn thiện dữ liệu đô thị và nền tảng dùng chung; quản lý quy hoạch đô thị thông minh; phát triển hạ tầng số, hạ tầng kỹ thuật thông minh và thử nghiệm có kiểm soát; phát triển khu đô thị thông minh, dịch vụ và tiện ích đô thị thông minh; đổi mới điều hành đô thị thông minh; giải quyết bài toán lớn, đổi mới sáng tạo và huy động nguồn lực; giám sát, đánh giá và nhân rộng; phát triển nguồn nhân lực, truyền thông và hợp tác quốc tế.

Lộ trình thực hiện Định hướng chia ra 3 giai đoạn. Giai đoạn 2026 - 2027 sẽ hoàn thiện nền tảng thể chế, kiến trúc, tiêu chuẩn, hướng dẫn; xác lập số liệu nền…

Giai đoạn 2028 - 2029 tập trung chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu; triển khai, đánh giá các mô hình thí điểm.

Năm 2030 sẽ tổ chức đánh giá cấp độ trưởng thành, kiểm đếm các chỉ tiêu; tổng kết Định hướng, công bố mô hình điển hình và đề xuất nhiệm vụ giai đoạn tiếp theo hướng tới tầm nhìn năm 2035.