"Cởi trói" cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu từ bước đột phá thể chế hải quan và ngoại thương

Tại Hội nghị, bà Lê Thị Thùy Dung - Phó trưởng phòng Nghiệp vụ Hải quan khu vực II cho biết, năm 2026 ghi nhận nhiều thay đổi quan trọng trong các quy định pháp luật nền tảng liên quan đến quản lý nhà nước về hải quan và quản lý ngoại thương.

Luật Hải quan sửa đổi năm 2026 là đợt điều chỉnh lớn nhất kể từ năm 2014 đến nay, với hơn 30 điều khoản được sửa đổi, bổ sung, đồng thời thiết lập thêm nhiều cơ chế quản lý mới nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách, hiện đại hóa hải quan và thúc đẩy thuận lợi thương mại.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc hoàn thiện quy định về kho ngoại quan. Luật mới xác định kho ngoại quan là khu vực kho bãi lưu giữ hàng hóa đã làm thủ tục hải quan được gửi để chờ xuất khẩu hoặc nhập khẩu vào Việt Nam, qua đó tháo gỡ những vướng mắc pháp lý phát sinh trong thực tiễn quản lý thời gian qua.

Cùng với việc tiếp tục áp dụng phương thức quản lý rủi ro, Luật Hải quan sửa đổi bổ sung cơ chế quản lý tuân thủ, trong đó doanh nghiệp chủ động tuân thủ tốt pháp luật sẽ được hưởng các chính sách ưu tiên trong quá trình thực hiện thủ tục, giảm mức độ kiểm tra, giám sát hải quan và kiểm tra sau thông quan. Quy định này thể hiện sự chuyển đổi từ phương thức quản lý dựa chủ yếu vào kiểm tra sang khuyến khích doanh nghiệp xây dựng hệ thống tuân thủ chủ động.

Luật cũng lần đầu thiết lập hành lang pháp lý đồng bộ đối với hoạt động xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử, đồng thời quy định rõ hơn trách nhiệm của các chủ quản sàn giao dịch trong phối hợp quản lý hàng hóa. Đối với đại lý làm thủ tục hải quan, các điều kiện về hạ tầng công nghệ thông tin và trình độ nhân viên được bãi bỏ, đồng thời mở rộng quyền thực hiện thêm một số thủ tục hành chính liên quan. Các khái niệm về địa điểm làm thủ tục hải quan cũng được chuẩn hóa, bổ sung các khái niệm mới như khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp nhằm đồng bộ với định hướng phát triển thương mại, logistics.

Bà Lê Thị Thùy Dung - Phó trưởng phòng Nghiệp vụ Hải quan khu vực II chia sẻ tại Hội nghị. Ảnh: Lạc Nguyên

Trong lĩnh vực khai báo hải quan, quy định mới cho phép người khai hải quan thực hiện khai bổ sung trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày hàng hóa được thông quan, với điều kiện chưa đến thời điểm cơ quan hải quan quyết định dừng đưa hàng qua khu vực giám sát. Quy định này giúp doanh nghiệp có thêm cơ hội xử lý sai sót phát sinh trong quá trình khai báo, giảm nguy cơ phát sinh tranh chấp hoặc chi phí tuân thủ.

Bên cạnh đó, thời hạn lưu giữ hàng hóa tại kho ngoại quan và địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế được quy định tối đa 24 tháng; kho CFS tối đa 180 ngày và không còn thủ tục xin gia hạn. Loại hình kho bảo thuế cũng được bãi bỏ nhằm phù hợp với chính sách miễn thuế trực tiếp đối với hàng gia công, sản xuất xuất khẩu theo quy định mới.

Trong công tác kiểm tra, giám sát hải quan, Luật Hải quan sửa đổi bổ sung quy định hàng quá cảnh thuộc đối tượng kiểm tra, giám sát trong lĩnh vực bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới. Cơ quan hải quan được chủ động tạm dừng làm thủ tục khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn vi phạm mà không hoàn toàn phụ thuộc vào đề nghị của chủ thể quyền. Đồng thời, việc đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới được tạo thuận lợi hơn khi chủ thể quyền có thể nộp hồ sơ tại Chi cục Hải quan khu vực thuận tiện thay vì gửi trực tiếp về cơ quan trung ương như trước.

Đối với kiểm tra sau thông quan, chính sách mới xác định rõ hơn mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao mức độ tuân thủ, quy định thời hiệu kiểm tra tối đa 5 năm kể từ ngày đăng ký tờ khai và chuẩn hóa thời hạn kiểm tra không quá 20 ngày.

Cùng với những thay đổi trong lĩnh vực hải quan, Nghị định 292/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 69/2018/NĐ-CP hướng dẫn Luật Quản lý ngoại thương cũng mang đến nhiều điều chỉnh theo hướng đơn giản hóa thủ tục, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Nghị định mới bổ sung nguyên tắc thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử; làm rõ quyền kinh doanh xuất nhập khẩu của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, bao gồm hoạt động xuất khẩu trực tiếp và ủy thác xuất khẩu. Đặc biệt, vướng mắc liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu tại chỗ của thương nhân nước ngoài không hiện diện tại Việt Nam được giải quyết khi quy định rõ quyền mua hàng hóa để giao, cho thuê, cho mượn hoặc bán lại cho thương nhân trong nước nhằm phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu.

Đối với hàng hóa cấm hoặc hạn chế xuất nhập khẩu, Nghị định 292/2026/NĐ-CP phân cấp thẩm quyền cho phép nhập khẩu vì mục đích đặc biệt từ Thủ tướng Chính phủ sang Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ; đồng thời quy định thời hạn lưu giữ tại Việt Nam không quá 2 năm. Các danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu theo giấy phép và theo điều kiện cũng được tách riêng, giúp doanh nghiệp dễ dàng tra cứu, áp dụng chính sách.

Nghị định mới cũng bãi bỏ toàn bộ điều kiện và danh mục kinh doanh tạm nhập tái xuất có điều kiện, phân cấp thẩm quyền cấp phép về Chủ tịch UBND cấp tỉnh, thành phố. Các trường hợp tạm nhập tái xuất để sửa chữa, bảo dưỡng được quy định theo hướng không làm thay đổi tính năng cơ bản của hàng hóa và giới hạn số lần gia hạn. Đồng thời, doanh nghiệp FDI được mở rộng quyền kinh doanh chuyển khẩu đối với trường hợp hàng hóa không đi qua lãnh thổ Việt Nam; hệ thống phụ lục của nghị định được tinh gọn từ 10 xuống còn 7 phụ lục nhằm giảm thủ tục và thuận lợi hơn trong quá trình thực hiện.