Định vị lại bức tranh quản lý: Bộ Công thương chính thức trở thành “nhạc trưởng’ ngành địa chất và khoáng sản

Hôm nay 15/9, Nghị định 351/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong công tác quản trị tài nguyên quốc gia.

Sự kiện ngày hôm nay không chỉ là sự thay thế một văn bản pháp quy, mà là cuộc chuyển dịch căn bản về tư duy quản trị ngành.

Nhìn lại hệ thống cũ, Điều 1 Nghị định 40/2025/NĐ-CP trước đây chỉ đóng khung vai trò của Bộ Công Thương ở mảng "công nghiệp khai thác mỏ và chế biến khoáng sản". Sự đứt gãy giữa khâu thăm dò, quản lý địa chất nền tảng với khâu khai thác, chế biến thương mại từng tạo ra không ít điểm nghẽn về thủ tục hành chính và tính đồng bộ chính sách.

Từ hôm nay, nút thắt này đã được tháo gỡ. Theo Điều 1 Nghị định 351/2026/NĐ-CP, bức tranh quản lý đã được mở rộng và định hình lại. Bộ Công Thương nay nắm giữ thẩm quyền quản lý nhà nước bao trùm các lĩnh vực huyết mạch: điện, than, dầu khí, năng lượng tái tạo và đặc biệt là quản lý toàn diện địa chất và khoáng sản. Sự điều chỉnh này giúp xuyên suốt chuỗi giá trị tài nguyên – từ lúc còn nằm sâu trong lòng đất (điều tra, đánh giá) cho đến khi đưa vào nền kinh tế (khai thác, chế biến, thương mại).

Việc phân quyền không dừng ở những tuyên bố chung chung. Khoản 11 Điều 2 Nghị định 351/2026/NĐ-CP đã cụ thể hóa "quyền trượng" của Bộ Công Thương trong lĩnh vực mới bằng những nhóm nhiệm vụ trọng tâm: Làm chủ dữ liệu và quy hoạch: Bộ trực tiếp quản lý công tác điều tra cơ bản địa chất và khoáng sản. Quan trọng hơn, Bộ giữ vai trò tổ chức lập, phê duyệt (hoặc trình phê duyệt) các quy hoạch điều tra và quy hoạch khoáng sản quốc gia; Nắm giữ "chìa khóa" tài nguyên chiến lược: Từ hôm nay, việc khoanh định khu vực dự trữ khoáng sản quốc gia, lập danh mục khoáng sản chiến lược/quan trọng, hay xác định các khu vực không đấu giá quyền khai thác đều thuộc thẩm quyền của Bộ Công Thương; Kiểm soát đầu ra (Cấp phép và Đấu giá): Đây là điểm thay đổi tác động mạnh mẽ nhất đến cộng đồng doanh nghiệp. Bộ Công Thương chính thức là cơ quan tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản; thụ lý và quyết định việc cấp mới, gia hạn, điều chỉnh, thu hồi giấy phép thăm dò/khai thác, cũng như chấp thuận chuyển nhượng quyền khai thác theo thẩm quyền.

Để vận hành "cỗ máy" quản lý khổng lồ này ngay trong ngày đầu tiên có hiệu lực, bộ máy tổ chức của Bộ Công Thương cũng đã hoàn tất quá trình tái cơ cấu.

Điểm nhấn đáng chú ý nhất tại khoản 18 Điều 3 Nghị định 351/2026/NĐ-CP là việc chính thức đưa Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam vào cơ cấu tổ chức trực thuộc Bộ Công Thương. Động thái kiện toàn tổ chức này đảm bảo có ngay một lực lượng chuyên trách, tinh nhuệ để thực thi pháp luật chuyên ngành, không để xảy ra khoảng trống pháp lý hay gián đoạn thủ tục hành chính của doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển giao.

Ngày 15/9/2026 chắc chắn sẽ được ghi nhận là một cột mốc lịch sử của ngành tài nguyên khoáng sản. Bằng việc quy tụ các chức năng hoạch định, cấp phép và giám sát về một đầu mối duy nhất, Chính phủ đang gửi đi thông điệp mạnh mẽ về mục tiêu minh bạch hóa, giảm thiểu chồng chéo và tối ưu hóa nguồn tài nguyên quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới.