Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Bắc Ninh góp ý Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh

Phát biểu thảo luận, đồng chí Trần Thị Vân, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố cho rằng, sau gần 20 năm thi hành Luật Thương mại năm 2005, các quy định về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa đã bộc lộ hạn chế, không còn phù hợp với sự phát triển của thị trường tài chính, thương mại hiện đại. Việc xây dựng Luật là cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát triển đồng bộ các loại thị trường; tạo công cụ phòng ngừa rủi ro biến động giá cho doanh nghiệp, người sản xuất, nâng cao vị thế thương mại quốc tế của Việt Nam.

Đồng chí Trần Thị Vân phát biểu thảo luận.

Về phạm vi điều chỉnh tại Điều 1, đại biểu đánh giá dự thảo đã bao quát giao dịch tập trung qua Sở giao dịch hàng hóa và giao dịch ngoài sàn thông qua các tổ chức trung gian; đồng thời loại trừ chứng khoán, tiền tệ, vàng và ngoại hối, góp phần hạn chế chồng chéo với pháp luật về chứng khoán, ngân hàng.

Tuy nhiên, thị trường đang xuất hiện những loại hàng hóa có tiềm năng giao dịch phái sinh như tín chỉ carbon, điện năng, cước vận tải biển. Đại biểu đề nghị bổ sung quy định giao Chính phủ quy định bổ sung các loại hàng hóa, chỉ số giá hàng hóa mới được phép giao dịch theo từng thời kỳ, tạo sự linh hoạt, đáp ứng yêu cầu phát triển thị trường.

Nhất trí với chính sách ưu tiên phát triển sản phẩm phái sinh đối với nông sản thế mạnh của Việt Nam tại Điều 5, đại biểu cho rằng cần có quy định đồng bộ để thu hút người sản xuất tham gia. Hệ thống kho bãi và chứng thư kho điện tử tại Điều 30 là điều kiện quan trọng để đưa nông sản lên sàn. Khi gửi hàng vào kho đạt chuẩn, người sản xuất có nhu cầu sử dụng chứng thư kho để vay vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh. Nếu tổ chức tín dụng không chấp nhận chứng thư này làm tài sản bảo đảm, giao dịch phái sinh nông sản sẽ khó thu hút người dân, doanh nghiệp.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 4 Điều 30 quy định chứng thư kho điện tử được phát hành hợp pháp trên hệ thống được công nhận là một loại tài sản bảo đảm để vay vốn tại các tổ chức tín dụng, phù hợp với Bộ luật Dân sự năm 2015 và Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024.

Đối với phân quyền, phân cấp quản lý nhà nước tại Điều 8, đại biểu nhận thấy phần lớn thẩm quyền cấp phép, thanh tra, kiểm tra, giám sát thị trường tập trung ở Bộ Công Thương; vai trò của chính quyền địa phương còn khái quát, chủ yếu mang tính phối hợp. Trong khi đó, kho bãi, hoạt động bảo quản, đo lường, giao nhận hàng hóa đều diễn ra tại địa phương, cơ quan Trung ương khó thường xuyên kiểm tra trực tiếp.

Đại biểu đề nghị làm rõ khoản 4 Điều 8 theo hướng phân cấp cho UBND cấp tỉnh trực tiếp kiểm tra điều kiện an toàn kho bãi; giao lực lượng chức năng địa phương xử lý nghiêm gian lận về khối lượng, phẩm cấp hàng hóa khi giao nhận. Quy định rõ trách nhiệm sẽ góp phần ngăn chặn tình trạng kho rỗng, làm giả chứng thư hàng hóa, bảo đảm thị trường minh bạch, an toàn.

Về đơn giản hóa thủ tục hành chính, đại biểu ghi nhận tinh thần cải cách khi dự thảo bãi bỏ 11 điều của Luật Thương mại năm 2005 về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa. Tuy nhiên, các thủ tục cấp phép thành lập Sở giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ và chấp thuận liên thông tại Điều 11, Điều 15, Điều 39 vẫn giao Chính phủ quy định toàn bộ hồ sơ, quy trình, chưa xác định nguyên tắc cải cách cơ bản. Đại biểu đề nghị luật hóa thời hạn xử lý hồ sơ tối đa 30 ngày làm việc; bắt buộc tiếp nhận hồ sơ, trả kết quả qua dịch vụ công trực tuyến toàn trình.

Góp ý Điều 46, đại biểu nhất trí việc cho phép ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài cung cấp dịch vụ giao dịch hàng hóa phái sinh, giúp doanh nghiệp xuất nhập khẩu tiếp cận công cụ phòng ngừa rủi ro giá. Tuy nhiên, cần phân định rõ hoạt động hỗ trợ khách hàng với hoạt động tự doanh, đầu cơ hàng hóa, tránh rủi ro sử dụng vốn huy động để đầu cơ giá hàng hóa quốc tế.

Đại biểu đề nghị quy định ngân hàng thương mại chỉ tham gia với vai trò cung ứng dịch vụ hỗ trợ khách hàng phòng ngừa rủi ro giá và tự bảo hiểm rủi ro cho chính ngân hàng; không sử dụng vốn huy động để đầu cơ, tự doanh giá hàng hóa. Các hoạt động này phải tuân thủ nghiêm tỷ lệ an toàn vốn theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.