Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An giám sát thực hiện chính sách, pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Bài 1: Nhận diện những “hạt nhân” đổi mới sáng tạo

Từ trường đại học, bệnh viện đến doanh nghiệp và khu kinh tế, KHCN và ĐMST đang hiện diện ngày càng rõ hơn trong nghiên cứu, khám, chữa bệnh, sản xuất và quản trị tại tỉnh Nghệ An... Những sản phẩm, kỹ thuật và phương thức mới được hình thành từ cơ sở đang từng bước tạo nên các mắt xích của hệ sinh thái ĐMST.

Kết quả nghiên cứu được đo bằng hiệu quả ứng dụng

Qua khảo sát, kết quả KHCN không chỉ được thể hiện ở số lượng công trình, tài sản trí tuệ hay thiết bị được đầu tư, mà quan trọng hơn là khả năng đưa vào đào tạo, chăm sóc sức khỏe, sản xuất và quản trị.

Tại Trường Đại học Vinh, KHCN và ĐMST từng bước được gắn chặt với chiến lược phát triển của nhà trường và nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của Nghệ An, khu vực Bắc Trung Bộ và cả nước.

Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An Thái Thị An Chung phát biểu tại buổi làm việc

Theo báo cáo của Trường Đại học Vinh, năm 2025, cán bộ, giảng viên nhà trường công bố 234 bài báo trên các tạp chí quốc tế; nhà trường được cấp 2 bằng độc quyền sáng chế, 3 bằng độc quyền giải pháp hữu ích và có 14 đơn đăng ký sở hữu trí tuệ được chấp nhận.

Các nhóm nghiên cứu liên ngành được hình thành trong những lĩnh vực ưu tiên như trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, giáo dục STEM/STEAM, công nghệ sinh học, môi trường, phát triển bền vững và khoa học giáo dục. Hoạt động hợp tác quốc tế, nghiên cứu theo đặt hàng và liên kết với cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp tiếp tục được mở rộng, gắn các nhiệm vụ KHCN với yêu cầu thực tiễn.

Hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST cũng từng bước phát triển thông qua các hoạt động hỗ trợ sinh viên, kết nối doanh nghiệp, quỹ đầu tư và tổ chức hỗ trợ... Những kết quả này cho thấy, Trường Đại học Vinh đang từng bước phát huy vai trò tập trung tri thức, tổ chức nghiên cứu và kết nối năng lực khoa học với yêu cầu phát triển thực tiễn.

Giám đốc Bệnh viện Ung bướu Nghệ An - TS.BS Phạm Vĩnh Hùng và Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Vinh - PGS.TS Nguyễn Thị Thu Cúc phát biểu tại buổi làm việc.

Nếu tại trường đại học, dấu ấn KHCN được thể hiện qua năng lực nghiên cứu và tài sản trí tuệ, thì tại Bệnh viện Ung bướu Nghệ An, hiệu quả ứng dụng được phản ánh trực tiếp trong chẩn đoán, điều trị và phục vụ người bệnh.

Giám đốc Bệnh viện Ung bướu Nghệ An - TS. BS Phạm Vĩnh Hùng cho biết: Bệnh viện là cơ sở chuyên khoa hạng I, được xếp cấp chuyên sâu, giữ vai trò tuyến cuối về chuyên môn kỹ thuật ung bướu của khu vực Bắc Trung Bộ. Đơn vị đã làm chủ nhiều kỹ thuật chuyên sâu như phẫu thuật nội soi cắt gan, thận, khối tá tụy; cắt phổi bằng trocar một lỗ; triển khai các phác đồ điều trị đích, miễn dịch cá thể hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ chẩn đoán sớm ung thư vú, ung thư phổi.

Hệ thống PET/CT và Cyclotron đạt chuẩn GMP dự kiến được đưa vào vận hành trong quý III.2026... Bệnh viện cũng là đơn vị duy nhất của tỉnh được Bộ Y tế công nhận đạt chuẩn GCP, đã triển khai 16 nghiên cứu đa quốc gia và 2 nghiên cứu đa trung tâm trong nước.

Là đơn vị chuyên khoa ung bướu đầu tiên cả nước triển khai thành công bệnh án điện tử, bệnh viện còn ứng dụng đăng ký khám trực tuyến, phần mềm Eheal, hệ thống PACS và truyền tải hình ảnh thay thế in phim, góp phần chuẩn hóa quy trình, rút ngắn thời gian chờ và nâng cao chất lượng phục vụ người bệnh.

Giám đốc Sở Y tế, ĐBQH tỉnh Nghệ An Lê Thị Hoài Chung phát biểu tại buổi làm việc với Bệnh viện Ung bướu Nghệ An

Từ Trường Đại học Vinh đến Bệnh viện Ung bướu Nghệ An, KHCN đang được chuyển hóa thành năng lực nghiên cứu, kỹ thuật chuyên sâu và hiệu quả phục vụ thực tiễn.

Lan tỏa đổi mới từ sản xuất đến hệ sinh thái

Từ lĩnh vực đào tạo và y tế, chuyển động đổi mới tiếp tục lan sang khu vực sản xuất, kinh doanh - nơi KHCN được gắn trực tiếp với phát triển sản phẩm, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường.

Tại Tổng Công ty Cổ phần Vật tư Nông nghiệp Nghệ An, KHCN được gắn với sản xuất, phát triển sản phẩm và thương mại hóa. Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Agrimex Nghệ An Trương Văn Hiền cho biết, doanh nghiệp tập trung vào 4 nhóm sản phẩm chủ lực gồm phân bón, năng lượng, thực phẩm và nước uống.

Là doanh nghiệp KHCN nông nghiệp đầu tiên của tỉnh được Bộ Khoa học và Công nghệ công nhận, Agrimex Nghệ An hiện sở hữu nhiều bộ giống lúa bản quyền năng suất cao, tham gia Đề án sản phẩm quốc gia lúa gạo; đồng thời tự động hóa các dây chuyền chế biến sâu và sản xuất phân bón NPK thế hệ mới, qua đó chuyển hóa KHCN thành năng lực sản xuất và giá trị hàng hóa.

Cũng gắn nghiên cứu, ứng dụng KHCN với sản xuất nông nghiệp, Công ty TNHH Khoa học và Công nghệ Vĩnh Hòa tập trung chọn tạo giống cây trồng và phát triển các sản phẩm từ gạo, thảo dược. Theo Giám đốc Công ty Phan Văn Hòa, những năm qua, doanh nghiệp đã đầu tư nghiên cứu, chọn tạo giống cây trồng, phát triển các sản phẩm thảo dược, đồng thời xây dựng và bảo hộ nhiều tài sản sở hữu trí tuệ.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An khảo sát thực tế tại Công ty TNHH Khoa học và Công nghệ Vĩnh Hòa

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu trong và ngoài nước để chuyển giao công nghệ, ứng dụng tiến bộ KHCN vào sản xuất... Hiện, công ty tiếp tục phát triển các sản phẩm mới từ gạo và thảo dược, đầu tư dây chuyền chế biến sữa gạo thảo dược.

Còn với Công ty Cổ phần An An Agri, KHCN được ứng dụng trong sản xuất mì, nui từ rau, củ, quả, sử dụng nguồn nguyên liệu liên kết. Giai đoạn 2025 - 2026, doanh nghiệp nghiên cứu kéo dài thời hạn sử dụng mì rau củ; phát triển rau củ sấy, mì tía tô, mì ngải cứu và ứng dụng tinh bột khoai lang để đa dạng hóa sản phẩm.

Công ty cũng đồng thời đầu tư thiết bị, công nghệ sản xuất, đóng gói, chế biến; cải tiến bao bì, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Sản phẩm hiện được phân phối tại nhiều tỉnh, thành phố qua các hệ thống bán lẻ lớn và nền tảng thương mại điện tử.

Ở nhóm doanh nghiệp trẻ, Công ty Cổ phần Tập đoàn DES Global lựa chọn công nghệ làm nền tảng phát triển sản phẩm. Giám đốc Công ty Bùi Minh Đức cho biết, thành lập năm 2023, doanh nghiệp hiện sản xuất, kinh doanh các sản phẩm ứng dụng công nghệ lọc nước RO phục vụ cơ quan, đơn vị và hộ gia đình; đồng thời chú trọng ứng dụng KHCN vào sản xuất và phát triển sản phẩm.

Bức tranh ứng dụng KHCN trong sản xuất thể hiện rõ tại Khu kinh tế Đông Nam. Theo Ban Quản lý Khu kinh tế Đông Nam, trong số 170 doanh nghiệp đang hoạt động, có 100 doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số trong sản xuất, quản trị; 60 doanh nghiệp đổi mới công nghệ, thiết bị; 28 doanh nghiệp có hoạt động nghiên cứu và phát triển; 50 doanh nghiệp thực hiện chuyển giao công nghệ và 90 doanh nghiệp áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến... Nhiều tập đoàn điện tử, cơ khí chính xác và công nghiệp hỗ trợ đã đầu tư dây chuyền hiện đại, tự động hóa cao, tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ban Quản lý Khu kinh tế Đông Nam cũng đã tham mưu UBND tỉnh ban hành kế hoạch phát triển hạ tầng 5G và Internet vạn vật tại các khu công nghiệp giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045, phục vụ phát triển nhà máy thông minh, tự động hóa sản xuất, robot công nghiệp và chuyển đổi số; qua đó góp phần nâng cao chất lượng thu hút đầu tư và năng lực cạnh tranh của khu kinh tế.

Từ những mô hình, kết quả tại cơ sở, các mắt xích của hệ sinh thái ĐMST cũng đang từng bước được hình thành trên phạm vi toàn tỉnh.

Đại biểu các sở, ngành, đơn vị phát biểu tại buổi làm việc của Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An

Báo cáo tại buổi làm việc của Đoàn ĐBQH tỉnh với UBND tỉnh, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Nguyễn Quý Linh cho biết: Năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, hoạt động KHCN và ĐMST trên địa bàn Nghệ An có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước hình thành hệ sinh thái ĐMST theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm, trường đại học là hạt nhân tri thức và Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, điều phối.

Tỉnh đang tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển KHCN, ĐMST và chuyển đổi số; duy trì Techfest Nghệ An, kết nối nhà đầu tư, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, chuyên gia và các dự án khởi nghiệp. Nhiều dự án trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, chuyển đổi số, giáo dục, du lịch và công nghệ thông tin đã được hỗ trợ hoàn thiện mô hình kinh doanh, kết nối thị trường.

Nghệ An cũng đang xây dựng Đề án phát triển tỉnh trở thành trung tâm ĐMST theo mô hình liên kết “Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp”, trong đó Trường Đại học Vinh được xác định là hạt nhân tri thức, hướng tới hình thành Trung tâm Đổi mới sáng tạo của tỉnh và mạng lưới các điểm ĐMST vệ tinh.

Cùng với triển khai cơ chế đặt hàng nghiên cứu từ những bài toán thực tiễn, tỉnh đẩy mạnh hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới, chuyển giao công nghệ và chuyển đổi số... Năm 2025, toàn tỉnh có 550 đơn đăng ký sở hữu công nghiệp, 458 đối tượng được cấp văn bằng bảo hộ; 32 sáng chế, giải pháp hữu ích được khai thác thương mại.

Những kết quả ghi nhận qua giám sát cho thấy, các “hạt nhân” đổi mới đã xuất hiện ở nhiều lĩnh vực, tạo nền tảng để Nghệ An từng bước đưa KHCN và ĐMST trở thành động lực nâng cao chất lượng tăng trưởng... Tuy nhiên, để các “hạt nhân” này được kết nối thành một hệ sinh thái vận hành đồng bộ, những điểm nghẽn về cơ chế, nguồn lực và liên kết vẫn cần tiếp tục được tháo gỡ.