Đoàn tàu không số: Từ Bến K15 đến bản hùng ca thống nhất non sông

Bến K15 - Đoàn tàu không số là thiên anh hùng ca bất hủ. Ảnh: Đức Nghĩa

Hồi ức những đêm không ngủ

Giờ đây, Di tích quốc gia đặc biệt Bến K15 tại phường Đồ Sơn, TP. Hải Phòng đã trở thành "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống lịch sử cho các thế hệ.

Đêm 8.4.1962, Đoàn 759 (sau đổi phiên hiệu là Đoàn 125) Hải quân nhân dân Việt Nam thực hiện chuyến đi trinh sát đầu tiên và đến được miền Nam an toàn.

Đêm 11.10.1962, tàu Phương Đông 1 khởi hành từ Bến K15 với 13 thủy thủ đều là chiến sĩ miền Nam tập kết, do ông Lê Văn Một làm thuyền trưởng, ông Bông Văn Dĩa làm chính trị viên.

Để giữ bí mật tuyệt đối, mọi thành viên trên "Đoàn tàu không số" phải tuân thủ nghiêm những quy ước đặc biệt như: "Việc làm của ai, chỉ có người đó biết; người không biết không được hỏi, người được hỏi có biết cũng không được trả lời."

Trước khi xuống tàu, các chiến sĩ đều để lại toàn bộ giấy tờ tùy thân trên bờ. Trong trường hợp bị địch phát hiện, họ sẵn sàng cảm tử bằng cách kích nổ con tàu để bảo toàn bí mật.

Bến K15 nhắc nhớ về quá khứ không thể nào quên. Ảnh: Đức Nghĩa

Sau nhiều ngày vượt biển, đối mặt với sóng to, gió lớn và sự phong tỏa gắt gao của địch, ngày 19.10.1962, tàu đến cửa Bồ Đề rồi cập bến Vàm Lũng (Cà Mau) an toàn. Toàn bộ 30 tấn vũ khí được bàn giao cho lực lượng Quân khu 9, mở ra huyền thoại Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Sau chuyến đi lịch sử ấy, Bến K15 trở thành điểm xuất phát đầu tiên và chủ yếu của "Đoàn tàu không số". Với vị trí kín đáo dưới chân đồi Nghinh Phong, nơi đây thuận lợi cho việc tập kết, xuất phát tàu trong điều kiện chiến tranh ác liệt.

Bến K15 - địa chỉ đỏ về lòng yêu nước và tinh thần quả cảm của các anh hùng, liệt sĩ đã hi sinh vì độc lập dân tộc. Ảnh: NTH

Những chuyến tàu đặc biệt cứ âm thầm nối nhau ra khơi trong đêm tối. Tùy theo nhiệm vụ, các tàu cập những bến khác nhau, nhưng hàng hóa đều là vũ khí chi viện cho chiến trường miền Nam.

Những kỳ tích làm nên lịch sử

Trong suốt 14 năm (1961-1975), cán bộ, chiến sĩ "Đoàn tàu không số" đã lập nên những kỳ tích anh hùng trong điều kiện chiến tranh vô cùng ác liệt.

Các đơn vị vận tải quân sự đã vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, hi sinh, sự phong tỏa và đánh phá quyết liệt của địch để tổ chức hàng trăm chuyến tàu ra khơi, vận chuyển khối lượng lớn vũ khí, đạn dược, trang bị kỹ thuật, thuốc men và hàng hóa chi viện cho chiến trường miền Nam.

Đồng thời, hàng trăm nghìn lượt cán bộ, chiến sĩ từ hậu phương lớn cũng được đưa vào tiền tuyến, đáp ứng kịp thời yêu cầu chi viện trong những năm tháng ác liệt của cuộc kháng chiến.

Tái hiện hình ảnh các chiến sĩ trên "Đoàn tàu không số". Ảnh: Đức Nghĩa

Cũng trong thời gian này, từ bến K15 Đồ Sơn, những đoàn tàu không số đã vượt qua 65.721 hải lý, vận chuyển thành công hơn 80.000 cán bộ, chiến sĩ và 156.900 tấn vũ khí, trang bị, hàng hóa... chi viện cho chiến trường miền Nam.

Bến cảng này trở thành nơi có số lượt xuất phát nhiều nhất trên toàn tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Chứng tích vẫn còn đó với thời gian. Ảnh NTH

Cùng với đường mòn Hồ Chí Minh trên bộ, tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển đã tạo nên một con đường chiến lược đặc biệt, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ "Tất cả cho tiền tuyến", "Tất cả để miền Nam đánh thắng giặc Mỹ xâm lược".

Hơn 60 năm đã trôi qua, giữa muôn trùng sóng gió, hình ảnh và những câu chuyện về "Đoàn tàu không số" vẫn hiện hữu trong kí ức dân tộc như biểu tượng bất khuất của lòng quả cảm, sự hi sinh thầm lặng và niềm tin tuyệt đối vào ngày toàn thắng. Hành trình ấy chất chứa biết bao mất mát, hi sinh; nhiều cán bộ, chiến sĩ đã mãi mãi nằm lại giữa biển khơi.

Trong kháng chiến chống Mỹ, Bến K15 là một trong những điểm xuất phát quan trọng của những chuyến tàu không số, gắn liền với huyền thoại Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Ngày nay, Di tích quốc gia đặc biệt Bến K15 đã được TP. Hải Phòng đầu tư tôn tạo xứng tầm với giá trị lịch sử, trở thành "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ và bồi đắp lòng yêu nước cho mỗi người dân.

Toàn cảnh Bến K15. Ảnh NTH

Không chỉ là một tuyến vận tải quân sự, Đường Hồ Chí Minh trên biển đã trở thành biểu tượng rực sáng của trí tuệ, bản lĩnh, lòng dũng cảm và sự hi sinh cao cả; là bản anh hùng ca được viết bằng máu, nước mắt và niềm tin của cả dân tộc.

Có những con tàu khi bị địch phát hiện đã buộc phải tự hủy để bảo vệ bí mật. Có những chuyến đi không bao giờ trở lại, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã mãi mãi nằm lại giữa biển khơi.

Tại Đài tưởng niệm có dòng chữ ghi: "Đường Hồ Chí Minh trên biển cùng với những 'con tàu không số' là kỳ tích huyền thoại, thiên anh hùng ca bất hủ, mốc son chói lọi, biểu tượng ngời sáng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, trí tuệ, sự hi sinh, lòng dũng cảm, ý chí độc lập dân tộc và thống nhất đất nước của toàn thể nhân dân Việt Nam."

Ông Lê Quốc Tiến, Bí thư Đảng ủy phường Đồ Sơn xúc động chia sẻ: "Đồ Sơn là vùng đất có nhiều di tích mang đậm dấu ấn lịch sử. Thế hệ trẻ hôm nay cần bồi đắp lòng yêu nước và mãi mãi ghi nhớ công lao của những người đã ngã xuống để có hòa bình. Bến tàu không số sẽ mãi là một địa chỉ không thể nào quên, để mỗi người luôn ý thức về trách nhiệm gìn giữ và phát huy truyền thống. Đó cũng là niềm tự hào của người dân Đồ Sơn và TP. Hải Phòng."

Tri ân, tưởng nhớ các anh hùng, liệt sĩ tại Bến K15. Ảnh: NTH

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng lịch sử luôn nhắc nhớ chúng ta không bao giờ quên các bậc tiền bối, những người đã hi sinh vì độc lập dân tộc. Bến K15 vẫn còn đó như một chứng tích lịch sử, mãi là "địa chỉ đỏ" bồi đắp lòng yêu nước cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Mỗi lần nhắc nhớ về quá khứ, về những anh hùng, liệt sĩ đã nằm lại giữa biển khơi, kí ức ấy lại thôi thúc thế hệ hôm nay sống có trách nhiệm hơn, cống hiến nhiều hơn để xứng đáng với sự hi sinh của cha ông.

Năm 2008, Bến tàu K15 - điểm khởi đầu của tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển - được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia.