Doanh nghiệp châu Âu và nỗi lo dữ liệu rơi vào tay Big Tech

Công nhân Airbus làm việc trên dây chuyền lắp ráp máy bay C295 tại Seville, Tây Ban Nha. Ảnh: Europa Press

Theo truyền thông Mỹ, Ủy ban châu Âu (EC) đang thúc đẩy một loạt sáng kiến nhằm tăng cường tự chủ công nghệ, từ sản xuất chất bán dẫn, phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) đến xây dựng hạ tầng điện toán đám mây và mở rộng các giải pháp mã nguồn mở. Gói biện pháp về chủ quyền công nghệ được EC công bố tháng 6/2026 hướng tới giảm sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp ngoài EU, qua đó giúp châu Âu chủ động hơn trong phát triển và triển khai những công nghệ thiết yếu.

Nỗ lực này không chỉ diễn ra ở cấp độ chính sách mà còn thể hiện rõ trong lựa chọn của các tập đoàn lớn ở châu Âu. Airbus, TotalEnergies và BMW đang tìm cách ứng dụng AI trong môi trường riêng, nơi dữ liệu nhạy cảm và tài sản trí tuệ được bảo vệ tốt hơn, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng của những tập đoàn công nghệ lớn (Big Tech) như OpenAI, Google hay Microsoft.

Xu hướng trên đang đưa AI chủ quyền trở thành một nội dung quan trọng trong nỗ lực tự chủ công nghệ của châu Âu. Dù chưa thể tự chủ hoàn toàn toàn bộ chuỗi công nghệ AI, các doanh nghiệp đang tìm cách kiểm soát tốt hơn hạ tầng vận hành và dữ liệu của mình, nhằm giảm rủi ro bảo mật và duy trì lợi thế cạnh tranh.

AI riêng trở thành lựa chọn của các tập đoàn lớn

Theo báo New York Times, Liên minh châu Âu (EU) đang thúc đẩy sản xuất chất bán dẫn tiên tiến, xây dựng các trung tâm dữ liệu và phát triển những công nghệ AI nội địa.

Tuy nhiên, việc xây dựng một hệ thống AI hoàn toàn dựa trên công nghệ châu Âu hiện vẫn là mục tiêu khó đạt được. Riêng sự phụ thuộc vào chip của tập đoàn Nvidia (Mỹ) đã cho thấy những giới hạn trong tham vọng này. Dù vậy, tự chủ công nghệ không nhất thiết phải là khả năng tự sản xuất mọi thành phần, mà có thể được thực hiện từng bước, trong đó một yếu tố quan trọng là kiểm soát hạ tầng lưu trữ và xử lý dữ liệu.

Khi doanh nghiệp ngày càng ứng dụng AI rộng rãi, dữ liệu nội bộ cũng trở thành tài sản có giá trị lớn. Điều này khiến nhiều công ty thận trọng hơn khi sử dụng các công cụ AI của OpenAI, Anthropic, Google hay Microsoft, bởi việc sử dụng trực tiếp những dịch vụ này thường đòi hỏi chuyển dữ liệu lên các nền tảng điện toán đám mây.

Trong lĩnh vực năng lượng, Ủy ban châu Âu đã xây dựng lộ trình thúc đẩy số hóa và ứng dụng AI. Đây là ngành có ý nghĩa chiến lược, đặc biệt sau xung đột tại Ukraine và những biến động về giá điện. EU không muốn quá trình ứng dụng AI trong lĩnh vực này phụ thuộc hoàn toàn vào các nhà cung cấp nước ngoài.

Xu hướng tương tự cũng diễn ra trong ngân hàng, viễn thông và nhiều ngành công nghiệp quan trọng khác. Tại một số quốc gia như Tây Ban Nha, Pháp, Đức và các nước Bắc Âu, những quy định mới đang được hình thành nhằm hạn chế việc dữ liệu của các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực chịu sự quản lý đặc biệt được chuyển ra ngoài lãnh thổ.

Để đáp ứng yêu cầu này, nhiều doanh nghiệp lựa chọn các mô hình AI có trọng số mở (open-weight). Khác với những mô hình đóng của một số nhà cung cấp lớn, các mô hình này có thể được tải xuống và cho phép người dùng điều chỉnh một số tham số, qua đó tùy biến hệ thống theo nhu cầu riêng và triển khai trên máy chủ của doanh nghiệp.

BMW là một ví dụ về xu hướng tìm kiếm giải pháp AI phù hợp với nhu cầu riêng của doanh nghiệp. Khi phối hợp với hãng xe Đức trong các thử nghiệm va chạm, Mistral AI, công ty phát triển trí tuệ nhân tạo của Pháp, đã xây dựng một mô hình thử nghiệm nhằm hỗ trợ và đẩy nhanh quá trình đánh giá phương tiện.

Một báo cáo của Cloudera, dựa trên khảo sát hơn 1.500 lãnh đạo công nghệ trên toàn thế giới, cho thấy gần một nửa số doanh nghiệp đã chuyển một phần hoạt động AI sang các hệ thống riêng.

Gợi mở cho Việt Nam trong thực hiện Nghị quyết 57

Câu chuyện từ châu Âu cho thấy, trong cuộc đua AI, lợi thế của doanh nghiệp không chỉ nằm ở khả năng tiếp cận những mô hình tiên tiến mà còn ở quyền kiểm soát dữ liệu và năng lực tự chủ hạ tầng công nghệ. Đây cũng là vấn đề Việt Nam cần quan tâm trong quá trình thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Khi AI được ứng dụng ngày càng sâu rộng trong sản xuất, kinh doanh và quản lý, dữ liệu cần được nhìn nhận như một tài sản chiến lược. Doanh nghiệp Việt Nam cần chú trọng xây dựng, chuẩn hóa và bảo vệ dữ liệu nội bộ; lựa chọn mô hình AI phù hợp với yêu cầu bảo mật; đồng thời tăng cường năng lực làm chủ các nền tảng lưu trữ, xử lý thông tin. Việc phát triển các mô hình AI trong nước, thúc đẩy hạ tầng dữ liệu và hình thành hệ sinh thái công nghệ nội địa cũng là những hướng đi cần được quan tâm.

Kinh nghiệm châu Âu cho thấy, tự chủ AI đồng nghĩa với có đủ năng lực lựa chọn công nghệ, kiểm soát dữ liệu và bảo vệ lợi ích của mình khi tham gia hệ sinh thái số toàn cầu. Với Việt Nam, đây là một yêu cầu quan trọng để việc ứng dụng AI không dừng ở khai thác công nghệ sẵn có mà từng bước tạo dựng năng lực cạnh tranh và giá trị mới từ chính nguồn dữ liệu trong nước.