Doanh nghiệp chủ động kịch bản ứng phó biến động thị trường

Doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn các kịch bản sản xuất, kinh doanh. Ảnh: H.H.

Số liệu trong 9 tháng năm 2026 cho thấy, cả nước có khoảng 149.700 DN thành lập mới, trong khi số DN hoàn tất thủ tục giải thể lên tới 48.700, tăng 118,8% so với cùng kỳ. Những con số này phản ánh áp lực đáng kể đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh, trong bối cảnh sức chống chịu của một bộ phận DN còn hạn chế.

Đáng chú ý, lãi suất cho vay bình quân trong tháng 9 dao động từ 8,4-10,9%/năm. Cùng với đó, giá nhiên liệu và nguyên liệu đầu vào biến động, áp lực tỷ giá và chi phí logistics tiếp tục ảnh hưởng đến biên lợi nhuận.

Tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng tác động trực tiếp đến từng hợp đồng nhập khẩu, đơn hàng xuất khẩu và quyết định đầu tư. Tỷ giá biến động có thể làm tăng chi phí nguyên liệu nhập khẩu; lãi suất cao gây áp lực lên chi phí vốn và dòng tiền; giá năng lượng tăng làm gia tăng chi phí sản xuất, vận chuyển và bảo quản hàng hóa.

Khi các yếu tố này cùng biến động theo chiều hướng bất lợi, DN có thể phải đối mặt đồng thời với áp lực chi phí, thiếu hụt dòng tiền và suy giảm sức cạnh tranh.

PGS.TS Bùi Quang Tuấn - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng DN cần theo dõi đồng thời những biến động bên ngoài và các áp lực trong nước. Giá dầu, chính sách lãi suất của Mỹ và diễn biến thị trường công nghệ đều có thể tác động đến hoạt động xuất khẩu, tỷ giá và chi phí sản xuất. Trong nước, lãi suất và lạm phát tiếp tục ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng kinh doanh cũng như sức cạnh tranh.

Theo đó, DN cần chuẩn bị phương án dự phòng trước khả năng thị trường xuất khẩu thay đổi, nguồn cung năng lượng gián đoạn hoặc chi phí vốn gia tăng. Việc xây dựng các kịch bản theo từng mức độ rủi ro sẽ giúp DN chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, cơ cấu chi phí và nhu cầu vốn, thay vì bị động xử lý khi khó khăn đã phát sinh.

Thực tế cho thấy, những DN chủ động nhận diện rủi ro và điều chỉnh phương án kinh doanh có thể giảm bớt tác động từ biến động thị trường.

Ông Đỗ Tiến Thành - Giám đốc điều hành Công ty TNHH 26868 cho biết, biến động địa chính trị và giá năng lượng đang tạo áp lực lớn đối với DN sản xuất vôi công nghiệp. Giá nhiên liệu ảnh hưởng đến hoạt động khai thác nguyên liệu, vận chuyển và chi phí sản xuất; trong khi cước tàu và những thay đổi trong thương mại quốc tế tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu.

Để ứng phó, DN chủ động theo dõi giá nguyên liệu, đàm phán hợp đồng cung ứng dài hạn và tổ chức mua sắm tập trung nhằm tối ưu chi phí. Đồng thời, DN tăng khai thác thị trường trong nước để giảm phụ thuộc vào xuất khẩu.

Đối với biến động lãi suất và tỷ giá, ông Thành cho rằng, DN cần chủ động cân đối nguồn thu, chi và các nghĩa vụ tài chính, đồng thời mong muốn chính sách giảm lãi suất được triển khai nhanh hơn để hỗ trợ hoạt động sản xuất.

Ông Nguyễn Đức Sung - Giám đốc Kinh doanh Công ty cổ phần Chứng khoán LPBank (LPS), cho rằng DN cần chủ động khai thác các kênh huy động vốn trên thị trường chứng khoán, qua đó đa dạng hóa nguồn lực tài chính thay vì phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng.

Còn TS Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương nhấn mạnh yêu cầu, nâng cao năng lực hấp thụ vốn của DN, gắn với tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, mở rộng thị trường xuất khẩu, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và ứng dụng công nghệ trong quản trị tài chính.

Giới chuyên gia kinh tế khuyến cáo, DN cần đưa quản trị rủi ro vào quá trình lập kế hoạch sản xuất, kinh doanh, thay vì chỉ tìm giải pháp khi khó khăn xuất hiện. Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, xây dựng kịch bản ứng phó cần trở thành một phần trong chiến lược quản trị DN. Chủ động dự báo, chuẩn bị nguồn lực và xác định phương án hành động trước từng tình huống sẽ giúp DN hạn chế rủi ro, duy trì hoạt động ổn định và tạo nền tảng cho kế hoạch tăng trưởng năm 2027.