Doanh nghiệp đã trả tiền thuê đất một lần, khi chuyển sang trả hằng năm có được hoàn lại?

Quốc hội Khóa XVI

Sáng 29/10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Góp ý dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (đoàn Cà Mau) tập trung vào ba vấn đề xuất phát từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp và nhu cầu ổn định chỗ ở của người dân.

Làm rõ cách xử lý tiền thuê đất đã nộp khi chuyển sang trả hằng năm

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh cơ bản tán thành Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đồng thời nhất trí với quy định tại khoản 3 Điều 26 dự thảo luật về việc người sử dụng đất được lựa chọn hình thức thuê đất trả tiền một lần hoặc trả tiền hằng năm.

Tuy nhiên, theo đại biểu, khi doanh nghiệp chuyển từ hình thức trả tiền một lần sang trả tiền hằng năm, cần làm rõ cách xử lý số tiền đã nộp cho thời gian thuê đất còn lại. Nếu chỉ cho phép thay đổi hình thức trả tiền mà chưa có cơ chế xử lý khoản tiền này, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn khi bố trí vốn cho sản xuất, trong khi nghĩa vụ thuê đất hằng năm vẫn tiếp tục phát sinh.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Duy Thanh phát biểu (ảnh QH).

Đại biểu nhấn mạnh, việc xử lý phải phân biệt rõ phần nghĩa vụ tương ứng với thời gian đã sử dụng đất và giá trị được xác định còn lại theo quy định pháp luật. Chỉ phần tiền còn lại đủ điều kiện mới được xem xét khấu trừ, bù trừ hoặc hoàn trả, không phải hoàn lại toàn bộ số tiền thuê đất đã nộp.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc ưu tiên khấu trừ số tiền được xác định còn lại vào tiền thuê đất phải nộp theo hình thức mới. Nếu còn dư, khoản tiền này được bù trừ vào nghĩa vụ tài chính về đất đai khác của chính người sử dụng đất trên địa bàn cùng tỉnh, thành phố; phần chưa bù trừ hết được hoàn trả theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước.

Đối với doanh nghiệp, việc bù trừ chỉ thực hiện trong phạm vi cùng một pháp nhân, không chuyển số dư giữa công ty mẹ và công ty con. Chính phủ cần hướng dẫn cách tính, thời điểm xác định số dư và trách nhiệm đối chiếu giữa các cơ quan để bảo đảm quy định có thể triển khai ngay khi luật có hiệu lực.

Gia hạn sử dụng đất cần rõ điều kiện, tạo thuận lợi cho người dân di dời nhà ở

Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Duy Thanh đề cập là quy định về gia hạn thời hạn sử dụng đất tại điểm a khoản 2 Điều 80 dự thảo luật.

Theo đại biểu, dự thảo quy định khi hết thời hạn sử dụng đất, nếu người sử dụng đất có nhu cầu thì được Nhà nước xem xét gia hạn, nhưng chưa xác định rõ tiêu chí, căn cứ từ chối và thời hạn giải quyết. Điều này khiến doanh nghiệp khó chủ động tính toán kế hoạch đầu tư nhà xưởng, thiết bị và vay vốn dài hạn.

Đại biểu cho rằng, việc gia hạn không thể mặc nhiên được chấp thuận chỉ vì người sử dụng đất đã hoàn thành nghĩa vụ thuế, mà cần xem xét mục đích sử dụng đất, việc chấp hành pháp luật, quy hoạch và thời hạn hoạt động của dự án.

Các đại biểu Quốc hội dự phiên họp sáng 29/10 (ảnh QH).

Do đó, cần quy định cụ thể các điều kiện gia hạn như sử dụng đất đúng mục đích, phù hợp quy hoạch, không thuộc diện thu hồi đất, không có vi phạm làm căn cứ thu hồi và đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính. Trường hợp đáp ứng đủ điều kiện, cần nghiên cứu thủ tục xác nhận gia hạn với thời hạn giải quyết rõ ràng; những trường hợp thay đổi mục đích sử dụng đất, điều chỉnh dự án hoặc liên quan đến thu hồi đất vẫn phải được thẩm định theo tiêu chí cụ thể.

Đại biểu cũng đề nghị thống nhất quy định về thời hạn sử dụng đất với thời hạn hoạt động của dự án tại khoản 5 Điều 80. Trường hợp người sử dụng đất đã nộp hồ sơ gia hạn đúng hạn nhưng cơ quan nhà nước chậm giải quyết, cần thông báo lý do, thời hạn xử lý và cách thực hiện quyền, nghĩa vụ trong thời gian chờ.

Đồng thời, cần rà soát điểm c khoản 1 Điều 37 về thu hồi đất do không được gia hạn, bảo đảm việc từ chối gia hạn có căn cứ, được thông báo và bảo đảm quyền khiếu nại, khởi kiện của người sử dụng đất.

Bên cạnh những vướng mắc của doanh nghiệp, đại biểu Nguyễn Duy Thanh đề nghị nghiên cứu cơ chế điều chỉnh vị trí đất ở trong cùng một thửa đất theo Điều 54, xuất phát từ thực tế tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo đại biểu, nhiều hộ dân trước đây làm nhà ven sông, kênh, rạch, nay do sạt lở hoặc thay đổi đường giao thông nên có nhu cầu chuyển nhà sang vị trí an toàn, thuận tiện hơn trong cùng thửa đất. Vì vậy, cần nghiên cứu cho phép điều chỉnh vị trí đất ở đã được công nhận nhưng không làm tăng tổng diện tích đất ở, thay vì xử lý như trường hợp chuyển thêm đất nông nghiệp sang đất ở.

Khoản 9 Điều 41 dự thảo luật đã quy định cơ chế hoán đổi vị trí đất ở khi Nhà nước thu hồi đất. Đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế tương tự đối với trường hợp người dân chủ động di chuyển, trên cơ sở bảo đảm phù hợp quy hoạch, an toàn và có cách xử lý nghĩa vụ tài chính hợp lý, tính đến chênh lệch giá trị đất giữa hai vị trí.

Đối với nơi ở cũ đã có nhà, cần có thời gian chuyển tiếp để người dân xây dựng nhà mới, di dời rồi chỉnh lý hồ sơ địa chính, tránh hình thành thêm chỗ ở độc lập.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung chính sách này nhằm tháo gỡ vướng mắc thực tế, tạo thuận lợi cho người dân Đồng bằng sông Cửu Long ổn định chỗ ở.