Doanh nghiệp khoa học, công nghệ cần 'đơn thuốc' để thụ hưởng chính sách

Tại hội thảo tham vấn về kết quả tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật ngày 10/9 tại Hà Nội, bà Nguyễn Thị Hương Liên - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VST), CEO Công ty Cổ phần Sao Thái Dương cho rằng, sau 10 năm nỗ lực xây dựng và sửa đổi, bổ sung, đến nay, hệ thống pháp luật khuyến khích phát triển khoa học, công nghệ đã tương đối hoàn thiện.

“Tuy nhiên, thay vì trả lời câu hỏi về việc có cần tiếp tục rà soát hay không, tôi cho rằng tại thời điểm này, điều cần thiết là tổ chức thực thi và hướng dẫn thực hiện, làm sao để các văn bản thực sự đi vào cuộc sống, doanh nghiệp, viện, trường và các nhà khoa học được thụ hưởng chính sách”, bà Hương Liên chia sẻ.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực VST, việc thụ hưởng các ưu đãi chính sách trước đây còn rất hạn chế. Báo cáo của Hiệp hội cho thấy, chỉ dưới 10% doanh nghiệp được thụ hưởng chính sách, trong khi khoảng 90% doanh nghiệp không tiếp cận được các ưu đãi từ những văn bản ban hành trước năm 2021.

Bà Nguyễn Thị Hương Liên - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VST), CEO CTCP Sao Thái Dương.

Đối với các văn bản từ năm 2025 trở lại đây, VST kỳ vọng việc hướng dẫn thực thi sẽ cụ thể hơn. Hiệp hội hiện có gần 200 doanh nghiệp hội viên, trong đó phần lớn là doanh nghiệp vừa và siêu nhỏ. Doanh thu giữa các doanh nghiệp cũng có sự chênh lệch lớn, từ vài nghìn tỷ đồng đến vài chục tỷ đồng mỗi năm.

Với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, việc đọc và hiểu các quy định trong luật, nghị định, thông tư là một trở ngại không nhỏ. Đối với doanh nghiệp khoa học và công nghệ, để xác định những quy định cần thực hiện cũng không đơn giản.

Theo bà Hương Liên, doanh nghiệp phải nghiên cứu, tìm hiểu Luật Khoa học và Công nghệ, các nghị định, thông tư hướng dẫn, chính sách ưu đãi về thuế, tài chính, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và nhiều quy định liên quan khác.

Do đó, hệ thống pháp luật cần hướng đến việc giải quyết những khó khăn thực tế của doanh nghiệp khoa học và công nghệ, giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận và thụ hưởng các chính sách ưu đãi về thuế, tài chính, vốn.

“Tôi là dược sĩ nên thường nghĩ đến việc chữa bệnh. Hiện nay, chúng ta đã có giải pháp, nhưng doanh nghiệp đang thiếu một ‘đơn thuốc’ cụ thể: Tôi làm thế này thì được hưởng chính sách gì? Tôi cần xin ở đâu và thực hiện như thế nào để được hưởng?”, bà Hương Liên trăn trở.

Đây cũng là những câu hỏi chung của các doanh nghiệp khoa học và công nghệ trong Hiệp hội cũng như hệ sinh thái doanh nghiệp khoa học và công nghệ cả nước. Theo bà Hương Liên, hiện cả nước có khoảng 962 doanh nghiệp khoa học và công nghệ, do đó rất cần một cách thức để doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận chính sách.

Theo đại diện VST, xây dựng pháp luật có thể theo hướng từ trên xuống, nhưng để chính sách thực sự đến được với doanh nghiệp cần có cách tiếp cận từ dưới lên.

“Doanh nghiệp không thể tiếp tục phải tự mò mẫm tìm hiểu. Liệu chúng ta có thể tổ chức một hệ thống hỏi đáp để doanh nghiệp biết rõ: Lãnh đạo doanh nghiệp cần làm gì để được hưởng các ưu đãi, chính sách của Nhà nước? Khi gặp một vấn đề cụ thể thì cần sử dụng chính sách nào, thực hiện thủ tục gì để được hỗ trợ?”, bà đặt vấn đề.

Phó Chủ tịch Thường trực VST cho rằng đây là vấn đề cần được nghiên cứu trong thời gian tới. Quan điểm của Ban Bí thư, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ Khoa học và Công nghệ đã được thể hiện qua nhiều văn bản. Các cơ quan xây dựng pháp luật cũng đã dành nhiều nỗ lực để hoàn thiện hệ thống chính sách. Vấn đề còn lại là làm sao để các chính sách được thực thi và đi vào cuộc sống.

Theo bà Hương Liên, không thể để 90% doanh nghiệp không được hưởng chính sách mà cần hướng tới mục tiêu 90% doanh nghiệp được thụ hưởng. Ít nhất, nếu áp dụng quy luật 80/20 thì cũng phải có 80% doanh nghiệp được tiếp cận và hưởng chính sách.

Khi chính sách thực sự đến được với doanh nghiệp, cộng đồng doanh nghiệp khoa học và công nghệ Việt Nam mới có thể tạo ra sự bứt phá trong thời gian tới.

Bà Hương Liên nhìn nhận, đóng góp của khu vực doanh nghiệp khoa học và công nghệ cho phát triển kinh tế - xã hội chưa xứng với tiềm năng. Tuy nhiên, VST kỳ vọng với tinh thần và những chính sách mới, khu vực này sẽ có sự phát triển mạnh hơn, góp phần thúc đẩy khoa học, công nghệ và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.