Doanh nghiệp Mỹ đang trải qua 'khủng hoảng lớn hơn cả COVID-19'

Cảng container Long Beach ở California, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Theo truyền thông Mỹ ngày 20/9, ông Jeff Vojta, Giám đốc điều hành công ty cà phê Dilworth Coffee ở Raleigh (bang North Carolina), đã phải đối mặt với vụ mùa cà phê tồi tệ trong năm 2024 - năm mà giá cà phê kỳ hạn tăng lên mức cao kỷ lục. Năm sau đó, các mức thuế quan trên toàn cầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục đẩy giá cà phê tăng cao hơn. Sau đó, năm nay, chiến tranh với Iran nổ ra. Cùng với đó là hiện tượng siêu El Niño.

Ông Vojta cho biết: “Gián đoạn về vận tải, tình trạng thiếu container, chi phí cao do những gì đang diễn ra ở Biển Đỏ và chi phí phân bón tăng cao đã tạo ra giai đoạn gián đoạn mà chúng tôi chưa từng gặp phải trước đây. Có quá nhiều điều không ổn định”.

Trên khắp nước Mỹ, các chủ doanh nghiệp trong nhiều ngành nghề cũng đang ở trong tình cảnh tương tự. Cuộc khảo sát hằng tháng của Viện Quản lý Cung ứng (ISM) đã gây chú ý hồi đầu tháng này khi một số lãnh đạo doanh nghiệp so sánh môi trường kinh doanh hiện nay với thời kỳ đại dịch. Họ cho rằng COVID-19 còn dễ đối phó hơn.

Những gián đoạn nghiêm trọng và tình trạng giá cả bất ổn đang buộc các doanh nghiệp phải đưa ra những lựa chọn khó khăn. Họ không biết phải lập kế hoạch như thế nào trong khi người tiêu dùng vốn lo ngại lạm phát cũng không thể chấp nhận thêm các đợt tăng giá.

Ông Jack Buffington, Giám đốc chương trình chuỗi cung ứng tại Đại học Denver, bình luận: “Đây chắc chắn là vấn đề lớn hơn COVID-19. Điều này hoàn toàn khác. Đây là vấn đề năng lượng”.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump chỉ coi cuộc chiến với Iran là cú sốc kinh tế tạm thời và cho rằng khi chiến tranh kết thúc, lạm phát sẽ nhanh chóng đảo chiều. Tuy nhiên, những khó khăn trong chuỗi cung ứng mà các chủ doanh nghiệp Mỹ đang phải đối mặt cho thấy lạm phát tăng sẽ không dễ dàng được giải quyết, ngay cả khi cuộc chiến bất ngờ kết thúc vào ngày mai.

Tổng thống Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngày 7/9: “Giá dầu sẽ giảm mạnh khi chiến thắng trong cuộc chiến với Iran. Tất cả sẽ diễn ra nhanh chóng”.

Điều này từng có tiền lệ. Giữa tháng 6, khi eo biển Hormuz tạm thời mở cửa trở lại sau khi Mỹ và Iran ký biên bản ghi nhớ, giá xăng giảm xuống dưới 4 USD/gallon và giá dầu giảm xuống dưới mức trước chiến tranh.

Nhưng kể từ tháng 6, nhiều thứ đã thay đổi. Giá nhiên liệu và vận tải tăng cao bắt đầu lan sang các lĩnh vực khác của nền kinh tế. Lạm phát lõi (không bao gồm giá năng lượng và thực phẩm vốn dễ biến động) đã tăng trong tháng trước với mức cao nhất kể từ tháng 4. Tình trạng này cũng thể hiện ở giá dịch vụ tăng cao, vốn thường không giảm sau khi đã tăng.

Giá dầu diesel đã tăng gấp đôi kể từ tháng 3 do cuộc chiến tại Trung Đông ngày càng căng thẳng và Ukraine tiếp tục ném bom các nhà máy lọc dầu của Nga.

Trong khi đó, chi phí vận tải biển cũng tăng do số vụ gián đoạn vì thời tiết ngày càng nhiều, trong đó có các cơn bão liên tiếp khiến cảng Thượng Hải (cảng container lớn nhất thế giới) gần như đóng cửa trong hai tuần và tiếp tục gây ra tình trạng chậm trễ đáng kể.

Cuộc chiến với Iran dù kết thúc thì lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel của Nga vẫn còn đó, khiến 12% nguồn cung diesel vận chuyển bằng đường biển trên thế giới bị cắt giảm.

Cuộc chiến với Iran dù kết thúc thì lực lượng Houthi ở Biển Đỏ và cướp biển Somalia tại vịnh Aden vẫn còn đó. Cả hai lực lượng này đã buộc các công ty vận tải biển phải chuyển hướng tàu đi vòng qua toàn bộ châu Phi để tránh các cuộc tấn công, làm giảm 15% năng lực vận tải biển toàn cầu trong năm nay.

Ông Ryan Petersen, Giám đốc điều hành Flexport (nền tảng phần mềm về logistics và chuỗi cung ứng), bình luận: “Tôi đã làm việc trong lĩnh vực logistics 25 năm và chưa bao giờ chứng kiến điều gì tồi tệ như thế này”.

Trong khi đó, các doanh nghiệp đang sắp hết giới hạn chịu đựng. Đáng báo động khi một người tham gia cuộc khảo sát của ISM nhận định tình hình chuỗi cung ứng hiện nay là cuộc khủng hoảng thậm chí còn lớn hơn và phức tạp hơn so với trong và sau COVID-19.

Năm 2020, các tàu container bị mắc kẹt nhiều tuần khi tìm cách cập cảng. Các cửa hàng không thể duy trì nguồn cung giấy vệ sinh, khẩu trang hoặc nước rửa tay. Chuỗi cung ứng gần như đình trệ hoàn toàn rồi mới dần hoạt động trở lại.

Trong khi đó, các vấn đề chuỗi cung ứng hiện nay hoàn toàn khác: hoạt động vận chuyển lúc bắt đầu, lúc đình trệ, khi xấu đi, khi cải thiện đáng kể rồi lại xấu đi nghiêm trọng. Giá cả tăng, giảm rồi lại tăng cao hơn.

Theo những người trong ngành, chuỗi cung ứng vẫn hoạt động, nhưng đi kèm chi phí, trở ngại và tình trạng bất định lớn hơn nhiều so với thời kỳ COVID-19.

Tình trạng biến động cực đoan này đang gây hỗn loạn cho các lãnh đạo doanh nghiệp. Ông Vojta nói: “COVID-19 rất đáng sợ. Điều này gây căng thẳng hơn. Chúng tôi đang trải qua giai đoạn gián đoạn mà trước đây chưa từng gặp phải”.