Doanh nghiệp ngừng hoạt động, hồ sơ giải thể vẫn 'treo'

8 tháng năm 2026, có gần 28.600 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ giải thể và hơn 40.800 doanh nghiệp hoàn tất giải thể. Ảnh: MH

Tháng 6/2026, ông V.A. ở Đà Nẵng nhận thông báo nợ thuế của công ty truyền thông, tổ chức sự kiện do ông cùng bạn bè lập. Kinh doanh không hiệu quả, công ty đăng ký tạm ngừng một năm từ 2013 rồi để hồ sơ dang dở. Khi ông V.A. tìm cách giải thể, khoản phải xử lý không dừng ở thông báo nợ hơn 8 triệu đồng mà tổng nghĩa vụ và chi phí hoàn tất hồ sơ có thể vượt 80 triệu đồng; tính thêm phí dịch vụ và các khoản liên quan, số tiền dự tính gần 100 triệu đồng.

Trường hợp của ông V.A. cho thấy công ty đã ngừng hoạt động từ năm 2013 nhưng đến năm 2026 ông vẫn phải xử lý nghĩa vụ thuế và thủ tục giải thể.

Dừng hoạt động chưa phải đã giải thể

Theo Cục Thống kê, 8 tháng năm 2026 có gần 138.100 doanh nghiệp thành lập mới, gần 28.600 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ giải thể và hơn 40.800 doanh nghiệp hoàn tất giải thể, tăng 125,5% so với cùng kỳ. Số hoàn tất bao gồm cả hồ sơ tồn từ trước.

Bộ Tài chính cho biết đến tháng 6/2026 có gần 292.000 doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất giải thể, chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Khoảng 325.500 doanh nghiệp khác không hoạt động tại địa chỉ đăng ký và đang nợ thuế. Tuy nhiên, Bộ Tài chính lí giải đây là hai trạng thái khác nhau không thể coi tất cả đều đang xin giải thể hoặc đều nợ thuế.

Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín, Ủy viên thường trực Hội Tư vấn thuế Việt Nam cho rằng, cần phân biệt doanh nghiệp tạm ngừng đúng thủ tục với doanh nghiệp tự ngừng, bỏ địa chỉ kinh doanh. Nhóm thứ hai có thể phải khôi phục mã số thuế, bổ sung tờ khai và xử lý nghĩa vụ tồn trước khi giải thể.

Ngay cả khi đã giải quyết nghĩa vụ thuế, một số doanh nghiệp vẫn chưa được ghi nhận giải thể. Theo Bộ Tài chính, có trường hợp chưa xong thủ tục thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Hồ sơ để lâu có thể thiếu chứng từ, thay người đại diện hoặc không thể liên hệ, trường hợp bị giả mạo thông tin còn phải xác minh.

Bên cạnh đó, khả năng thanh toán là ranh giới pháp lý quan trọng. Theo Luật Doanh nghiệp, công ty chỉ được giải thể khi đã thanh toán hết nợ, nghĩa vụ tài sản và không đang giải quyết tranh chấp tại tòa án hoặc trọng tài. Quyền lợi người lao động và nợ với chủ nợ vẫn phải xử lý. Doanh nghiệp mất khả năng thanh toán cần được xem xét theo thủ tục phục hồi, phá sản. Luật Phục hồi, phá sản có hiệu lực từ ngày 1/3/2026.

Mẫu thông báo về việc giải thể doanh nghiệp và hướng dẫn. Ảnh: MH

Phân loại để khép hồ sơ

Trước những hồ sơ khác nhau về tình trạng hoạt động và nghĩa vụ còn lại, ngành thuế phân loại để có cách xử lý tương ứng. Doanh nghiệp không phát sinh hóa đơn, doanh thu, không nợ thuế cần được phân biệt với trường hợp bỏ địa chỉ nhằm tránh nghĩa vụ hoặc dùng pháp nhân mua bán hóa đơn.

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế, đề nghị tách doanh nghiệp không còn hoạt động, không phát sinh doanh thu, chi phí và không nợ thuế khỏi trường hợp cố tình vi phạm. Với nhóm đầu, bà đề xuất nghiên cứu không truy thu lệ phí môn bài, tiền chậm nộp, không phạt chậm nộp tờ khai trong thời gian ngừng hoạt động.

“Thay vào đó, chỉ xử phạt đối với hành vi không thực hiện thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Với khoản thuế còn nợ từ trước và không có hành vi gian lận, bà đề xuất phân loại để thu đủ tiền thuế gốc” - bà Cúc đề nghị.

Từ phía cơ quan quản lý, Cục Thuế triển khai chiến dịch làm sạch mã số thuế, ưu tiên xử lý hồ sơ đơn giản và hồ sơ tồn đọng từ một năm trở lên, đồng thời kiểm tra riêng trường hợp rủi ro cao. Ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế, cho biết chiến dịch xử lý cả hồ sơ cũ lẫn trường hợp mới phát sinh nhằm hạn chế tình trạng hồ sơ giải thể, chấm dứt hoạt động tiếp tục tồn đọng.

Trong 8 tháng năm 2026, Cục Thuế đã chấm dứt hiệu lực mã số thuế cho 94.991 doanh nghiệp, tổ chức. Ông Mai Sơn cho biết chỉ 23.017 trường hợp đề nghị thực hiện trong năm nay, gần 72.000 trường hợp là hồ sơ từ năm 2025 trở về trước. Chỉ tiêu mã số thuế này không tương đương số doanh nghiệp hoàn tất giải thể của Cục Thống kê. Cơ quan thuế cũng khôi phục mã số thuế cho hơn 3.000 doanh nghiệp.

Với hồ sơ đủ điều kiện, Cục Thuế yêu cầu hướng dẫn rõ những nội dung cần bổ sung, không đặt thêm giấy tờ ngoài quy định hoặc để người nộp thuế đi lại nhiều lần. Sau khâu thuế, tình trạng pháp lý của doanh nghiệp còn phải được cập nhật tại cơ quan đăng ký kinh doanh để hoàn tất giải thể.

Yêu cầu làm cho “cửa ra” thuận lợi hơn cũng được đặt ra khi xây dựng chính sách. Tại cuộc làm việc đầu tháng 9 về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Thủ tướng yêu cầu đơn giản thủ tục đăng ký doanh nghiệp, rút gọn quy trình giải thể và thủ tục phá sản cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thủ tướng lưu ý tránh tình trạng doanh nghiệp “gia nhập thị trường đã khó, chấm dứt hoạt động, rời khỏi thị trường còn khó hơn”.