Doanh nghiệp Nhà nước và cơ hội từ Nghị quyết 79

Sử dụng hiệu quả tài sản nhà nước là vấn đề lớn đặt ra hiện nay. Ảnh minh họa: Petro Vietnam

Doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò chủ đạo

Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước, đặt ra vấn đề tái cấu trúc, xây dựng, phát triển các doanh nghiệp nhà nước, đủ sức dẫn dắt dẫn thị trường.

Nội dung Nghị quyết nhấn mạnh sau 80 năm xây dựng và phát triển, đặc biệt sau gần 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới đất nước, kinh tế nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và đảm bảo các mục tiêu quốc phòng, an ninh, xã hội…nhưng vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập.

Chính sách pháp luật về kinh tế nhà nước chậm đổi mới; việc quản lý, khai thác và sử dụng nhiều nguồn lực, tài sản của Nhà nước chưa thực sự hiệu quả. Các doanh nghiệp nhà nước hoạt động chưa tương xứng với vị trí, nguồn lực đang nắm giữ, chưa đóng vai trò tiên phong trong đổi mới sáng tạo và dẫn dắt một số ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu.

Trong bối cảnh này, Nghị quyết nhấn mạnh các giải pháp liên quan đến nguồn lực đất đai, tài nguyên khoáng sản, tài sản kết cấu hạ tầng, ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia, doanh nghiệp nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập…để thực hiện theo mục tiêu đặt ra.

Cụ thể, Nghị quyết nêu rõ các quan điểm kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Kinh tế nhà nước bình đẳng với các khu vực kinh tế khác, cùng phát triển hợp tác và cạnh tranh lành mạnh.

Các nguồn lực kinh tế nhà nước phải được rà soát, thống kê, đánh giá, hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường, gắn với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Kinh tế nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới. Ngoài ra, tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng; nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với kinh tế nhà nước, nhất là trong định hướng sử dụng nguồn lực và tổ chức thực hiện.

Cổ phiếu BSR của Công ty lọc hóa dầu Bình Sơn chuyển niêm yết từ sàn UPCoM lên HOSE vào đầu năm 2025. Thị giá BSR tăng hơn 15% kể từ đầu năm 2026.

Tập trung phát triển doanh nghiệp nhà nước

Một nội dung đáng chú ý trong Nghị quyết là việc tiếp tục tập trung đầu tư, phát triển một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước mạnh, có quy mô lớn đóng vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế.

Các lĩnh vực có thể kể đến như quốc phòng, an ninh; năng lượng; vận tải, logistics; tài chính ngân hàng; khoa học công nghệ, điện tử viễn thông, hạ tầng số; khai thác, chế biến khoáng sản chiến lược; hóa chất; xây dựng, vật liệu xây dựng; nông, lâm nghiệp…

Chính sách tăng vốn điều lệ cũng được nhắc đến như cho phép sử dụng toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp; tăng tỉ lệ lợi nhuận sau thuế để lại doanh nghiệp; rà soát, đánh giá lại tài sản đã hết khấu hao nhưng còn giá trị sử dụng. Khuyến khích hợp nhất, sáp nhập, chuyển giao các doanh nghiệp nhằm phát huy lợi thế tổng thể của ngành kinh tế.

Đối với dự án trọng điểm quốc gia, dự án đầu tư ở nước ngoài do cấp có thẩm quyền giao ngoài kế hoạch của doanh nghiệp, Nhà nước có chính sách bảo đảm đủ vốn, hỗ trợ lãi suất và cung cấp đủ tín dụng.

Ngoài ra, Nghị quyết khuyến khích doanh nghiệp nhà nước đầu tư, liên kết với các doanh nghiệp khác trong chuỗi giá trị thuộc lĩnh vực kinh doanh chính hoặc các doanh nghiệp công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Sắp xếp, tái cấu trúc doanh nghiệp Nhà nước

Một vấn đề quan trọng khác là tiếp tục cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp và đổi mới, sắp xếp doanh nghiệp nhà nước.

Nghị quyết đề cập việc tiếp tục thực hiện lộ trình cổ phần hóa để nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, thu hút thêm sự tham gia từ các khu vực kinh tế khác nhằm tăng cường năng lực quản trị, cải thiện công nghệ, nguồn lực tài chính để doanh nghiệp phát triển sau cổ phần hóa.

Nghị quyết cũng nêu rõ việc cổ phần hóa phải bảo đảm không ảnh hưởng đến kiểm soát của Nhà nước trong những lĩnh vực then chốt, chiến lược, không làm mất đi các thương hiệu quốc gia có uy tín và không làm thất thoát tài sản của Nhà nước.

Với các doanh nghiệp mà nhà nước không cần nắm giữ cổ phần chi phối, thì lộ trình sẽ là sáp nhập với các doanh nghiệp nhà nước khác để hình thành chuỗi giá trị, tăng quy mô, hiệu quả hoạt động; chuyển giao cho doanh nghiệp có chức năng đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước trung ương hoặc địa phương để rà soát, đánh giá toàn diện thực trạng và phân loại để có giải pháp cơ cấu lại vốn phù hợp.

Một số các doanh nghiệp niêm yết có vốn Nhà nước đang nắm giữ vị thế đầu ngành.

Cơ hội mới cho doanh nghiệp nhà nước

Theo báo cáo chiến lược năm 2026 của Công ty chứng khoán MBS, hiện các doanh nghiệp có vốn nhà nước đang đóng góp khoảng 29% GDP, giữ vị thế đầu ngành về tổng tài sản, doanh thu, thị phần, thậm chí có lợi thế độc quyền trong nhiều lĩnh vực kinh tế (hàng không, dầu khí…).

Nhóm phân tích cũng kỳ vọng Nghị quyết 79 sẽ có cú hích tương tự như Nghị quyết 68 về kinh tế tư nhân. "Nếu được khơi thông nguồn lực, doanh nghiệp nhà nước sẽ tăng tốc trong thời gian tới", báo cáo đánh giá.

Trên sàn chứng khoán, Nghị quyết 79 được kỳ vọng sẽ tiếp tục mang đến sự khởi sắc, sau khi dòng tiền bắt đầu tìm đến những doanh nghiệp nhà nước lớn đang niêm yết kể từ đầu năm 2026.

Theo báo cáo của Công ty chứng khoán Yuanta Việt Nam, ước tính có khoảng 53 doanh nghiệp niêm yết trên ba sàn giao dịch với tỷ lệ sở hữu nhà nước từ 50% đến 96%. Đáng chú ý là thực tế nhiều doanh nghiệp nhà nước không đáp ứng quy định về tư cách công ty đại chúng (yêu cầu tối thiểu 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết do cổ đông không phải cổ đông lớn nắm giữ, và phải có ít nhất 100 cổ đông).

Tuy nhiên, rủi ro hủy tư cách công ty đại chúng và hủy niêm yết là thấp vì các doanh nghiệp này hiện thực hiện kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước đã được phê duyệt. Do đó, thị trường chứng khoán đặt ra kỳ vọng về làn sóng thoái vốn các doanh nghiệp Nhà nước có thể lặp lại như giai đoạn 2016-2018.

D. Nguyễn