Doanh nghiệp Nhật Bản lao đao vì khủng hoảng nguyên liệu

Những bao bì khoai tây chiên Calbee với màu sắc rực rỡ và lớp in phủ bóng quen thuộc trên các kệ hàng tại Nhật Bản sắp chuyển sang tông màu đen trắng, khi tập đoàn đồ ăn vặt lớn của Nhật quyết định tạm thời sử dụng phương thức in đơn sắc.

Các sản phẩm với bao bì trắng đen sẽ dần xuất hiện trên các kệ hàng khắp Nhật Bản kể từ ngày 25/5. Người phát ngôn của Calbee, ông Kai Maraun, nhấn mạnh rằng dù diện mạo bao bì thay đổi nhưng chất lượng, thành phần và độ an toàn của sản phẩm vẫn được đảm bảo.

“Biện pháp này nhằm giúp duy trì nguồn cung sản phẩm ổn định trong bối cảnh một số nguyên liệu bao bì tiếp tục bị hạn chế”, ông Maraun chia sẻ với tờ The Straits Times.

Khi được hỏi về mức độ thiếu hụt nguyên liệu cũng như khả năng áp dụng bao bì đen trắng cho các sản phẩm xuất khẩu ra thị trường nước ngoài, ông Maraun cho biết tập đoàn không thể tiết lộ thêm thông tin.

Cuộc khủng hoảng nguyên liệu bắt nguồn từ tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng naphtha tại Nhật Bản. Đây là sản phẩm phụ của dầu mỏ được sử dụng trong sản xuất chất kết dính và nhựa, đồng thời là nguyên liệu thiết yếu cho nhựa resin và dung môi phục vụ in màu công nghiệp quy mô lớn.

Nguồn cung naphtha bị siết chặt do eo biển Hormuz gần như đóng cửa kể từ cuối tháng 2/2026 khi chiến sự Trung Đông nổ ra.

Calbee chỉ là một trong số nhiều doanh nghiệp Nhật Bản đang chịu tổn thương trong bối cảnh nền kinh tế nước này bị rung lắc bởi những dư chấn sâu rộng từ cuộc chiến Iran.

Ngành ô tô, trụ cột của nền kinh tế Nhật Bản, cũng chịu ảnh hưởng nặng nề do phụ thuộc vào nguyên liệu thô từ Trung Đông. Ông Takanori Azuma, Giám đốc phụ trách kế toán của Toyota tiết lộ, hãng ước tính lợi nhuận hoạt động sẽ giảm khoảng 670 tỷ yên (~4,6 tỷ USD) do chi phí nguyên vật liệu tăng, giao hàng chậm và doanh số sụt giảm. Ông lưu ý thêm rằng, tác động của chiến tranh đang ảnh hưởng đến mọi yếu tố, từ chi phí nhiên liệu, vận tải cho tới giá sơn và các vật liệu khác được sử dụng tại các nhà máy lắp ráp xe.

Công ty thực phẩm Mizkan, đơn vị sản xuất natto - món đậu nành lên men thường thấy trong bữa ăn hàng ngày của người Nhật - cũng đã ngừng bán bốn sản phẩm và tăng giá tới 20% với nhiều mặt hàng khác do thiếu hộp nhựa polystyrene dùng để đóng gói.

Nhà sản xuất thiết bị vệ sinh Toto của Nhật Bản mới đây cũng thông báo rằng họ đã ngừng nhận đơn hàng đối với các bộ phòng tắm lắp ghép sản xuất bằng nhựa có nguồn gốc từ naphtha.

Ngay cả các sento, mô hình nhà tắm công cộng truyền thống trong khu dân cư, vốn sử dụng lò hơi chạy bằng dầu nhiên liệu, cũng không thoát khỏi hệ lụy. Một số cơ sở hoạt động hàng chục năm như Katsuragi Onsen tại tỉnh Aomori đã quyết định đóng cửa để cắt lỗ.

Nhật Bản hiện phải sử dụng tới kho dự trữ dầu chiến lược quốc gia do chính phủ và doanh nghiệp tư nhân nắm giữ, dù lượng dự trữ này cũng đang suy giảm. Tồn kho ban đầu đủ đáp ứng nhu cầu trong nước suốt 254 ngày, nhưng nay giảm xuống chỉ còn tương đương 205 ngày tính đến ngày 8/5.

Đối với naphtha, khi lượng dự trữ được báo cáo chỉ đủ dùng khoảng ba tuần đã khiến nhiều ngành công nghiệp phát tín hiệu báo động.

Một khảo sát cuối tháng 4 của Seidanren - hiệp hội đại diện cho các doanh nghiệp tiêu dùng như ngành thực phẩm, đồ uống và bán lẻ - cho thấy 72,5% doanh nghiệp thành viên có khả năng tăng giá nếu tình trạng lo ngại về nguồn cung naphtha tiếp diễn. Khảo sát cũng chỉ ra rằng 42,2% doanh nghiệp có thể thay đổi thông số kỹ thuật sản phẩm và 35,3% có thể ngừng hoặc tạm dừng hoàn toàn một số dòng sản phẩm.

Tại cuộc họp chính phủ ngày 30/4, Thủ tướng Nhật bản Sanae Takaichi thừa nhận những lo ngại về tình trạng khan hiếm nguyên liệu, đồng thời cho biết Nhật Bản đang đa dạng hóa nguồn cung naphtha bằng cách tăng nhập khẩu từ các quốc gia ngoài Trung Đông như Mỹ, Algeria và Peru.

Ngày 12/5, Phó Chánh Văn phòng Nội các Kei Sato chia sẻ trước chiến tranh, 40% nguồn cung naphtha của Nhật được nhập khẩu từ Trung Đông và 20% đến từ các khu vực khác, phần còn lại được tinh chế trong nước từ dầu thô. Đến nay, lượng nhập khẩu naphtha ngoài Trung Đông trong tháng 5 đã tăng gấp ba lần so với trước.

Tuy nhiên, ông Takahide Kiuchi, nhà kinh tế trưởng điều hành tại Viện nghiên cứu Nomura (NRI) cho rằng cuộc khủng hoảng đang diễn ra sẽ buộc nhiều doanh nghiệp phải học thích nghi giống như cách Calbee đã làm.

“Các loại chất tẩy rửa và dầu gội có nguồn gốc từ dầu mỏ có thể sẽ được thay thế hoàn toàn bằng các sản phẩm có nguồn gốc thực vật. Các sản phẩm nhựa cũng có thể được thay thế bằng giấy và gỗ, chẳng hạn túi giấy thay cho túi polyester”, ông viết trong bài bình luận đăng trên website của NRI.