Doanh nghiệp nhiều nhưng 'không muốn lớn'?

Nông sản chế biến sâu của doanh nghiệp Lâm Đồng được xuất khẩu đến nhiều thị trường trên thế giới

Vì sao doanh nghiệp “không muốn lớn”?

Theo Chỉ số Hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI) được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) thí điểm công bố lần đầu trong Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam năm 2025, Lâm Đồng đang đứng trước một nghịch lý đáng chú ý, đó là doanh nghiệp gia nhập thị trường khá mạnh, nhiều chỉ số về hoạt động sản xuất, kinh doanh cao hơn mức trung vị cả nước, nhưng khả năng mở rộng quy mô chưa tương xứng.

Năm 2025, toàn tỉnh có 4.455 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 85,7% so với năm trước, với tổng vốn đăng ký trên 25.000 tỷ đồng. Hơn 800 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, tăng 21%; trên 300 doanh nghiệp được thành lập trên cơ sở chuyển đổi từ hộ kinh doanh…

Kết quả này góp phần mở rộng số lượng chủ thể kinh doanh, bổ sung nguồn lực cho khu vực doanh nghiệp và tạo thêm dư địa phát triển kinh tế tư nhân trên địa bàn tỉnh. Thế nhưng, khi chuyển từ trạng thái doanh nghiệp duy trì hoạt động sang doanh nghiệp mở rộng quy mô, bức tranh kinh tế tư nhân bộc lộ những lỗ hổng nhất định.

Theo kết quả BPI năm 2025, chỉ 18,56% doanh nghiệp được khảo sát tại Lâm Đồng cho biết có kế hoạch mở rộng trong vòng hai năm tới. Con số này thấp hơn mức trung vị cả nước 31,57% tới 13,01 điểm phần trăm, xếp thứ 34/34 tỉnh, thành phố. Đây là chỉ tiêu có khoảng cách bất lợi lớn nhất trong 13 chỉ tiêu thuộc chiều cạnh sự phát triển của khu vực tư nhân.

Kết quả khảo sát này không có nghĩa là 81,44% doanh nghiệp còn lại đang thu hẹp sản xuất, kinh doanh hay chuẩn bị rời thị trường. Một bộ phận doanh nghiệp có thể đang duy trì quy mô hiện tại hoặc chưa có kế hoạch mở rộng trong thời gian được khảo sát. Tuy nhiên, tỷ lệ 18,56% vẫn cho thấy tâm lý thận trọng khá rõ khi doanh nghiệp đứng trước quyết định bỏ thêm vốn để lớn lên.

Nhiều doanh nghiệp nông thôn tận dụng không gian sinh sống làm nhà xưởng, nên khó nâng công suất và mở rộng quy mô sản xuất

Từ góc nhìn của doanh nghiệp, ông Đỗ Một - Giám đốc chiến lược, Công ty Tư vấn Marketing Ong Vàng cho rằng: “Từ thực tế doanh nghiệp, tôi cho rằng có 3 nút thắt chính: thị trường đầu ra, khả năng tiếp cận vốn và chi phí vận hành. Vì vậy, hỗ trợ doanh nghiệp không nên chỉ dừng ở việc tạo thêm doanh nghiệp, mà cần tập trung giúp doanh nghiệp có khách hàng, tạo lợi nhuận, tích lũy được nguồn lực và giảm rủi ro khi mở rộng”.

Cần một sức bật đủ mạnh

Khảo sát PCI 2025 cho thấy, khó khăn lớn nhất mà doanh nghiệp Lâm Đồng phản ánh là tìm kiếm vốn, với 50% doanh nghiệp được khảo sát lựa chọn. Tiếp đó là tìm kiếm khách hàng 40,8% và biến động thị trường 32,7%.

Đào tạo nguồn nhân lực được Công ty Tư vấn Marketing Ong Vàng chú trọng, nhằm nâng cao năng lực và tạo nền tảng cho doanh nghiệp phát triển

Nhiều doanh nghiệp cho rằng, câu chuyện “không muốn lớn” không phải doanh nghiệp không có khát vọng phát triển. Muốn lớn, doanh nghiệp không chỉ cần có ý tưởng kinh doanh mà quan trọng còn là vốn, đất đai, nhà xưởng, lao động, công nghệ, thị trường và khả năng quản trị rủi ro. Với xuất khẩu, doanh nghiệp còn phải đầu tư chế biến, bảo quản, truy xuất nguồn gốc và logistics.

Cùng với đó, qua rà soát, UBND tỉnh chỉ ra nhiều điểm nghẽn liên quan đến đất đai, quy hoạch, bồi thường giải phóng mặt bằng, chuyển mục đích sử dụng đất, xác định giá đất và thực hiện nghĩa vụ tài chính. Hạ tầng kho lạnh, bảo quản, đóng gói, logistics cũng chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu.

Đến đầu tháng 7/2026, chương trình kết nối ngân hàng - doanh nghiệp có dư nợ 29.324 tỷ đồng với 5.362 doanh nghiệp. Năm 2025, có 720 doanh nghiệp đăng ký tăng vốn điều lệ, tăng 6%. Qua đó cho thấy nhu cầu đầu tư, mở rộng vẫn rất lớn. Bởi, doanh nghiệp mới cần được hỗ trợ để đứng vững; doanh nghiệp đang hoạt động cần thêm thị trường, vốn và mặt bằng; còn doanh nghiệp muốn mở rộng lại cần một môi trường đủ ổn định để chấp nhận rủi ro đầu tư. Nếu những nút thắt này chưa được tháo gỡ, khoảng cách giữa "đông doanh nghiệp” nhưng ít “doanh nghiệp lớn lên” vẫn còn khá xa.