Doanh nghiệp nhỏ và vừa trước áp lực vốn, chi phí
Chiếm hơn 95% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam và tạo việc làm cho hàng triệu lao động, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế.
Tuy nhiên, lãi suất chưa giảm như kỳ vọng, khó khăn trong tiếp cận tín dụng cùng áp lực chi phí đầu vào, nhân lực và chuyển đổi đang gây sức ép lên khả năng duy trì, mở rộng sản xuất, kinh doanh của nhóm doanh nghiệp này.
Doanh nghiệp SME chịu sức ép từ nhiều phía

Ứng dụng công nghệ vào sản xuất tôm xuất khẩu ở Cà Mau. Ảnh: Tuấn Phi - TTXVN
Theo ông Trần Thành Trọng, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Sáng Ban Mai, mặt bằng lãi suất hiện nay vẫn cao hơn kỳ vọng của doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực SME. Với mức lãi suất trên 10%, động lực vay vốn đầu tư sẽ rất thấp, bởi biên lợi nhuận, nhất là trong lĩnh vực sản xuất, vốn đã khá mỏng.
Bên cạnh chi phí vốn, điều kiện tiếp cận tín dụng cũng là trở ngại lớn. Phần lớn doanh nghiệp có tài sản hạn chế, đặc biệt là bất động sản để thế chấp, trong khi một số ngân hàng vẫn yêu cầu tài sản bảo đảm khi cấp tín dụng. Vì vậy, nhiều doanh nghiệp dù có đơn hàng và phương án kinh doanh khả thi vẫn khó tiếp cận vốn mở rộng sản xuất.
Theo ông Trần Thành Trọng, hệ thống ngân hàng cần cân đối hơn trong phân bổ tín dụng giữa các dự án lớn và khu vực SME. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa là mắt xích trong chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp lớn. Nếu chỉ hỗ trợ chủ đầu tư mà thiếu nguồn lực cho doanh nghiệp vệ tinh, hiệu quả lan tỏa của dòng vốn đầu tư sẽ bị hạn chế.
Ngoài khó khăn về vốn, ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP. Hồ Chí Minh, cho biết doanh nghiệp còn chịu áp lực từ nhân lực, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và chi phí sản xuất.
Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục mở cửa, thu hút vốn đầu tư nước ngoài, nhu cầu lao động ngày càng tăng, đặc biệt là lao động phổ thông. Các ngành sử dụng nhiều lao động như dệt may, da giày đang gặp khó khăn trong tuyển dụng nhân lực đáp ứng yêu cầu sản xuất.
Cùng với đó, yêu cầu chuyển đổi xanh và chuyển đổi số ngày càng rõ nét. Để xuất khẩu sang các thị trường như châu Âu, Mỹ, doanh nghiệp phải đáp ứng những quy định, tiêu chuẩn và hàng rào kỹ thuật cao hơn, đòi hỏi đầu tư thêm cho công nghệ, quy trình sản xuất và các giải pháp môi trường.
Biến động giá năng lượng, nguyên liệu đầu vào cũng làm gia tăng chi phí. Là nền kinh tế có độ mở lớn, Việt Nam phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu. Những biến động nguồn cung do xung đột địa chính trị không chỉ đẩy giá thành lên cao mà còn ảnh hưởng tiến độ giao hàng.
Theo Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP. Hồ Chí Minh, có thời điểm doanh nghiệp dù có hàng hóa và nguồn lực tài chính vẫn không thể vận chuyển đúng hạn do chuỗi cung ứng quốc tế gián đoạn. Trong khi đó, khả năng chuyển phần chi phí phát sinh vào giá bán của doanh nghiệp SME còn hạn chế.
Ở góc độ năng lực nội tại, ông Phạm Văn Triêm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hồ Chí Minh, cho rằng việc sáp nhập, mở rộng không gian phát triển của thành phố tạo thêm cơ hội đầu tư, kinh doanh. Tuy nhiên, khu vực SME vẫn còn hạn chế về quản trị, tiềm lực tài chính, quy mô hoạt động và khả năng kết nối kinh doanh.
Theo ông Phạm Văn Triêm, cần đánh giá đầy đủ thực trạng doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn để xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp. Dù Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã được ban hành từ tháng 5/2025, việc cụ thể hóa và đưa chủ trương vào thực tiễn vẫn còn hạn chế. Do đó, cần đẩy nhanh triển khai chính sách, bảo đảm giải pháp hỗ trợ đáp ứng đúng khó khăn của doanh nghiệp.
Khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp SME
Trong bối cảnh đó, bên cạnh nỗ lực củng cố năng lực tài chính và cơ cấu lại nguồn vốn của doanh nghiệp, vai trò điều phối của cơ quan quản lý và hệ thống ngân hàng cũng rất quan trọng. Việc phân bổ tín dụng hợp lý, khơi thông dòng vốn và thiết kế cơ chế hỗ trợ phù hợp sẽ góp phần tháo gỡ khó khăn cho khu vực SME.
Theo Tiến sĩ Đỗ Thiên Anh Tuấn, chuyên gia kinh tế, khó khăn về vốn cần được nhìn nhận trong tổng thể quan hệ cung – cầu vốn của nền kinh tế. Khi nhu cầu đầu tư gia tăng, nguồn lực tài chính phải đáp ứng nhiều khu vực, khiến cạnh tranh tiếp cận vốn giữa các doanh nghiệp lớn hơn.
Ông Tuấn cho biết tỷ lệ tiết kiệm quốc gia của Việt Nam hiện vào khoảng 37% GDP. Trong khi đó, nhu cầu đầu tư ngày càng tăng. Nếu trước đây tỷ lệ đầu tư khoảng 32-33% GDP, thì để hướng đến mục tiêu 35%, thậm chí 40% GDP, nền kinh tế cần lượng vốn lớn hơn đáng kể. Khi nhu cầu đầu tư tăng nhanh hơn khả năng huy động tiết kiệm trong nước, áp lực lên mặt bằng lãi suất sẽ gia tăng.
Ở góc độ vi mô, nguồn vốn còn phải đáp ứng nhu cầu đầu tư công và khu vực tư nhân. Khi nhiều dự án đầu tư công được triển khai, một lượng vốn đáng kể được huy động cho các dự án này, khiến nguồn lực dành cho doanh nghiệp tư nhân, trong đó có SME, trở nên hạn hẹp hơn.
Một vấn đề khác là sự khác biệt giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng cung tiền. Theo Tiến sĩ Đỗ Thiên Anh Tuấn, tín dụng tăng cao chưa đồng nghĩa lượng tiền thực tế lưu thông trong nền kinh tế tăng tương ứng. Năm 2025, tăng trưởng tín dụng đạt hơn 19%; trong 9 tháng năm 2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và tăng 16,69% so với cùng kỳ. Vì vậy, cần xem xét thêm tổng phương tiện thanh toán để đánh giá đầy đủ khả năng cung ứng tiền cho nền kinh tế.
Vị chuyên gia cho rằng, cơ quan điều hành cần theo dõi đồng thời tăng trưởng tín dụng và tổng phương tiện thanh toán để đánh giá đầy đủ hơn diễn biến cung tiền, khả năng lưu thông vốn và hiệu quả truyền dẫn chính sách tiền tệ. Qua đó, việc điều hành có thể linh hoạt hơn, không chỉ tập trung vào chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng mà còn chú trọng khả năng đưa nguồn vốn vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Từ những vướng mắc của doanh nghiệp, ông Trần Thành Trọng, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Sáng Ban Mai cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận tín dụng, chuyển từ chủ yếu dựa vào tài sản bảo đảm sang đánh giá hiệu quả hợp đồng, dự án và khả năng tạo dòng tiền. Cách tiếp cận này sẽ mở thêm cơ hội tiếp cận vốn cho những doanh nghiệp có năng lực sản xuất, kinh doanh nhưng hạn chế tài sản thế chấp.
Bên cạnh đó, ngân hàng cần quan tâm hơn đến các doanh nghiệp SME tham gia chuỗi cung ứng của những dự án lớn. Hỗ trợ đồng thời doanh nghiệp vệ tinh sẽ giúp dòng vốn đầu tư phát huy hiệu quả lan tỏa, thay vì chỉ tập trung vào một số chủ đầu tư.
Ông Phạm Văn Triêm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hồ Chí Minh cũng kiến nghị nâng cao hiệu quả hoạt động của Quỹ Bảo lãnh tín dụng để hỗ trợ SME vay vốn ngân hàng. Cơ chế bảo lãnh hiệu quả sẽ góp phần chia sẻ rủi ro với tổ chức tín dụng, tháo gỡ một trong những rào cản lớn nhất khi doanh nghiệp tiếp cận tín dụng.
Theo các chuyên gia, song song với các giải pháp tài chính, các doanh nghiệp SME cần được hỗ trợ nâng cao năng lực quản trị, mở rộng thị trường và tăng cường liên kết với các doanh nghiệp khác để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Việc cụ thể hóa các chính sách phát triển kinh tế tư nhân cần gắn với nhu cầu thực tế, thay vì chỉ dừng ở những định hướng chung. Bên cạnh đó, các chương trình hỗ trợ chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đào tạo nhân lực cũng cần được thiết kế phù hợp với quy mô, khả năng tài chính của doanh nghiệp, tránh làm phát sinh thêm gánh nặng chi phí.
Nguồn Bnews: https://bnews.vn/doanh-nghiep-nho-va-vua-truoc-ap-luc-von-chi-phi/444861.html
