Doanh nghiệp phải chủ động 'siết' quản trị tài chính

Rà soát thường xuyên các giao dịch, hóa đơn, chi phí và hồ sơ thuế liên quan sẽ giúp doanh nghiệp sớm nhận diện những điểm dễ phát sinh sai sót, củng cố tính minh bạch.

Tính trước rủi ro tài chính

Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tháng 8 và 8 tháng năm 2026 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong 8 tháng, cả nước có gần 138.100 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, tăng 7,7% so với cùng kỳ; tổng vốn đăng ký gần 1,708 triệu tỷ đồng, tăng 36,2%. Cùng thời gian, gần 68.300 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động.

Ở chiều ngược lại, hơn 40.800 doanh nghiệp đã hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 125,5% so với cùng kỳ. Bình quân mỗi tháng có khoảng 19.700 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.

Doanh nghiệp không chỉ cần tìm kiếm thêm nguồn vốn mà phải tính toán khả năng cân đối dòng tiền, kiểm soát chi phí. Ảnh minh họa

Những con số này cho thấy hoạt động của khu vực doanh nghiệp có sự đan xen giữa gia nhập, mở rộng và sắp xếp, cơ cấu lại hoạt động. Trong môi trường này, năng lực quản trị tài chính càng trở nên quan trọng. Ngoài việc "giải" bài toán tìm kiếm nguồn vốn, doanh nghiệp còn phải tính toán khả năng cân đối dòng tiền, kiểm soát chi phí và chủ động phương án khi hoạt động đầu tư, kinh doanh phát sinh khó khăn.

TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, Đại biểu Quốc hội khóa XVI cho rằng, khi lập và triển khai dự án, nhà đầu tư cần tính toán các rủi ro, trong đó có khó khăn tài chính, như một phần của chi phí đầu tư. Đồng thời, doanh nghiệp phải dự trù các kịch bản, kể cả khả năng thất bại, rút lui và cơ cấu lại khoản đầu tư khi điều kiện thực tế thay đổi.

Theo cách tiếp cận này, quản trị tài chính cần bắt đầu ngay từ quá trình lập kế hoạch, thay vì chỉ tìm giải pháp khi dòng tiền đã chịu áp lực. Việc xác định trước những tình huống có thể phát sinh sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong phân bổ nguồn lực và điều chỉnh kế hoạch kinh doanh.

Đáng chú ý, khó khăn tài chính của một dự án không nhất thiết đồng nghĩa với việc phải tiếp tục duy trì bằng mọi giá. Khi một khoản đầu tư không còn phù hợp với năng lực hoặc điều kiện thị trường, phương án cơ cấu lại hoặc rút lui cần được tính đến để hạn chế việc nguồn lực bị sử dụng kém hiệu quả.

Ông Lê Đình Chung, Tổng Giám đốc CTCP Tư vấn và Phát triển Bất động sản SGO Homes, Phó Chủ tịch Hội đồng nghiên cứu và đánh giá thị trường Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) đánh giá, doanh nghiệp không nên chỉ tập trung vào việc huy động vốn mà cần tái cấu trúc tài chính. Trong đó, có thể giảm chi phí vận hành, tối ưu hóa nguồn nhân lực, cơ cấu lại danh mục dự án và bán những dự án được đánh giá không hiệu quả để thu hút dòng vốn phục vụ hoạt động kinh doanh.

Từ góc độ quản trị, đây là sự chuyển dịch từ tư duy “thiếu vốn thì tìm vốn” sang sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn. Doanh nghiệp cần thường xuyên đánh giá dòng tiền, chi phí và hiệu quả của từng khoản đầu tư để có phương án điều chỉnh phù hợp.

Minh bạch nghĩa vụ thuế, nền tảng kinh doanh bền vững

Cùng với quản trị tài chính, quản trị thuế cũng cần được xem là một bộ phận của hệ thống kiểm soát nội bộ doanh nghiệp. Song song với quá trình hội nhập quốc tế, chính sách thuế trong nước đang được cải tổ theo hướng tăng tính minh bạch, dễ thực hiện, đồng bộ pháp luật và khắc phục những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Các doanh nghiệp cập nhật công nghệ mới và mở rộng hợp tác trong hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao. Ảnh minh họa

Các luật thuế quan trọng, có ảnh hưởng rộng tới hoạt động doanh nghiệp như Luật Thuế giá trị gia tăng và Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp đã có hiệu lực và đang được triển khai trong thực tiễn. Cùng với đó, Luật Bảo hiểm xã hội, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm y tế đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2025; Luật Việc làm có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Những thay đổi này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp thường xuyên cập nhật chính sách, rà soát quy trình và tổ chức thực hiện đúng quy định.

Trong khi chính sách tiếp tục được hoàn thiện, phương thức quản lý thuế cũng chuyển mạnh theo hướng dựa trên dữ liệu, phân tích rủi ro và ứng dụng công nghệ. Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tiếp tục hoàn thiện các quy định về khai thuế, hoàn thuế, kiểm tra thuế, hóa đơn điện tử và chứng từ điện tử; đồng thời tạo cơ sở để tự động hóa một số quy trình đối với trường hợp có đủ dữ liệu và đáp ứng tiêu chí quản lý rủi ro.

Với doanh nghiệp tư nhân, một số rủi ro phổ biến có thể đến từ việc sử dụng hóa đơn không hợp pháp, ảnh hưởng đến thuế giá trị gia tăng; không kê khai đầy đủ giao dịch liên kết hoặc áp dụng sai ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp; kê khai chi phí tiền lương không đúng thực tế; không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế khi cổ đông chuyển nhượng vốn; hoặc không khấu trừ thuế nhà thầu nước ngoài đối với các khoản thuộc diện phải khấu trừ.

Những vấn đề này nếu không được phát hiện sớm có thể dẫn tới chi phí phát sinh, ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh và làm tăng thời gian giải trình khi cơ quan quản lý kiểm tra. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động rà soát quy trình nội bộ, từ việc lập và sử dụng hóa đơn, ký kết hợp đồng, thanh toán, hạch toán chi phí đến lưu trữ hồ sơ giao dịch. Với giao dịch liên kết, cần xác định đúng đối tượng, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai và lưu giữ hồ sơ theo quy định.

Quan trọng hơn, năng lực của đội ngũ kế toán, tài chính và pháp chế cần được nâng lên để theo kịp tốc độ thay đổi của chính sách. Doanh nghiệp cũng có thể chủ động trao đổi với các hiệp hội, tổ chức nghề nghiệp hoặc đơn vị tư vấn khi gặp những vấn đề phức tạp. Trong bối cảnh quản lý thuế ngày càng dựa trên dữ liệu, việc minh bạch hóa hồ sơ không còn chỉ là yêu cầu khi cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra. Đây cần trở thành một phần của quản trị doanh nghiệp.

Thực tế số doanh nghiệp giải thể tăng mạnh trong 8 tháng qua cần được nhìn nhận cùng với sự gia tăng của doanh nghiệp thành lập mới và dòng vốn đăng ký. Đây là một phần trong những chuyển động của khu vực doanh nghiệp khi hoạt động sản xuất, kinh doanh tiếp tục được mở rộng và cơ cấu lại.

Trong bối cảnh đó, nâng cao sức chống chịu không chỉ phụ thuộc vào khả năng tiếp cận vốn mà còn nằm ở chất lượng quản trị. Chủ động tính toán rủi ro tài chính, kiểm soát chi phí, cơ cấu lại nguồn lực và minh bạch hóa nghĩa vụ thuế sẽ giúp doanh nghiệp củng cố nền tảng hoạt động, nâng cao khả năng thích ứng và hướng tới phát triển ổn định, bền vững.