Doanh nghiệp phải lớn lên bằng năng suất, mạnh bằng sáng tạo

Không chỉ lớn về quy mô mà phải mạnh về năng lực

Phát biểu tại diễn đàn "Doanh nghiệp phát triển bền vững Việt Nam 2026" ngày 5/10 tại Hà Nội, GS, TS Nguyễn Xuân Thắng - Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng sự thay đổi của mô hình phát triển doanh nghiệp Việt Nam phản chiếu sự thay đổi của mô hình phát triển kinh tế đất nước trong 40 năm đổi mới.

Theo ông, doanh nghiệp lớn mạnh thì nền kinh tế mạnh; doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh thì nền kinh tế có năng lực cạnh tranh. Chất lượng của mô hình phát triển kinh tế cuối cùng phải được kiểm chứng bằng kết quả tại doanh nghiệp.

“Doanh nghiệp phải trở thành chủ thể kiến tạo tăng trưởng, đổi mới, hội nhập và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia”, ông Thắng nhấn mạnh.

Từ góc nhìn này, đổi mới mô hình phát triển kinh tế phải được cụ thể hóa bằng đổi mới mô hình phát triển doanh nghiệp. Không thể lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính nếu doanh nghiệp vẫn chủ yếu tăng trưởng bằng mở rộng vốn, sử dụng lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên.

Theo GS, TS Nguyễn Xuân Thắng, đầu tư cho khoa học công nghệ phải được cụ thể hóa bằng năng lực nghiên cứu và làm chủ công nghệ ngay tại doanh nghiệp. Chuyển đổi số phải làm thay đổi cách quản trị, sản xuất và phục vụ khách hàng; chuyển đổi xanh phải được thực hiện từ lựa chọn công nghệ, năng lượng đến tổ chức quy trình sản xuất.

GS, TS Nguyễn Xuân Thắng - Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương.

Tăng trưởng của doanh nghiệp cũng cần chuyển từ dựa vào vốn, đất đai và tài nguyên sang dựa vào năng suất, dữ liệu, khoa học công nghệ và nhân lực chất lượng cao. Năng lực cạnh tranh phải được xây dựng bằng công nghệ, chất lượng và sự khác biệt thay vì giá rẻ và lao động chi phí thấp.

Nhìn lại chặng đường 40 năm đổi mới, ông Thắng cho rằng doanh nghiệp Việt Nam đã từng bước lớn mạnh, hình thành những doanh nghiệp có thương hiệu nổi bật, trong đó có những thương hiệu vươn ra thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, yêu cầu của giai đoạn mới đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi cách thức tăng trưởng và đổi mới.

“Điều đáng lo không phải là doanh nghiệp còn nhỏ, mà là doanh nghiệp cần có ý tưởng, có khát vọng, có niềm tin và tinh thần dấn thân cùng đất nước”, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nói.

Doanh nghiệp nhỏ không đồng nghĩa với doanh nghiệp yếu, cũng như doanh nghiệp lớn không có nghĩa sẽ mãi dẫn đầu. Yếu tố quyết định là khả năng học hỏi, thích ứng và tự đổi mới. Doanh nghiệp cần chuyển mạnh sang quản trị hiện đại, lấy dữ liệu làm cơ sở ra quyết định, lấy kết quả làm thước đo, đồng thời xây dựng hệ thống quản trị minh bạch, chuyên nghiệp và có khả năng kiểm soát rủi ro.

Sức mạnh lâu bền cũng phải chuyển từ khai thác tài nguyên, đất đai, lao động và lợi thế về vốn sang làm giàu bằng tri thức, công nghệ, năng suất và phát triển thương hiệu. Lợi nhuận chính đáng phải là phần thưởng cho năng lực tạo ra giá trị và khuyến khích sản xuất, kinh doanh phải đi đôi với liêm chính, tuân thủ pháp luật.

Cần tiếp tục đổi mới thể chế

Để sức sáng tạo của doanh nghiệp trở thành động lực phát triển quốc gia, theo ông Thắng, doanh nghiệp phải chủ động xây dựng năng lực tự đổi mới và tự cường sáng tạo, dành một phần thành quả hiện tại để đầu tư cho nghiên cứu, công nghệ, con người và quản trị.

Cùng với nỗ lực từ phía doanh nghiệp, thể chế cần tiếp tục được đổi mới để doanh nghiệp không chỉ ra đời mà còn lớn lên, mạnh lên và vươn ra thế giới. Thể chế phải bảo đảm quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, môi trường cạnh tranh bình đẳng và khả năng tiếp cận nguồn lực, công nghệ, thị trường.

“Hiệu quả cải cách không chỉ được đo bằng số doanh nghiệp thành lập mới, mà còn bằng sự trưởng thành của doanh nghiệp, những công nghệ được làm chủ và những thương hiệu Việt Nam vươn ra thế giới”, ông Thắng nhấn mạnh.

Một yêu cầu khác là xây dựng hệ sinh thái để sức sáng tạo được kết nối và lan tỏa. Doanh nghiệp lớn cần mở cơ hội để doanh nghiệp nhỏ tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, chia sẻ công nghệ, tiêu chuẩn và kinh nghiệm quản trị...

Theo GS, TS Nguyễn Xuân Thắng, mục tiêu tăng trưởng hai con số không thể chỉ được nhìn từ các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô mà phải được hiện thực hóa bằng năng lực sản xuất, kinh doanh của cộng đồng doanh nghiệp.

Khi doanh nghiệp đổi mới cách tạo ra giá trị và Nhà nước đổi mới cách kiến tạo phát triển, đổi mới mô hình kinh tế sẽ trở thành một quá trình có chủ thể thực hiện, có động lực thúc đẩy và có kết quả đo lường cụ thể.

“Chúng ta đang rất cần một bước chuyển về chất: lớn lên bằng năng suất, mạnh lên bằng sáng tạo, đi xa bằng trách nhiệm”, ông nói.

Theo đó, Việt Nam cần thêm nhiều doanh nghiệp nhưng quan trọng hơn là những doanh nghiệp có năng suất cao, công nghệ tốt, quản trị hiện đại, thương hiệu uy tín và tinh thần trách nhiệm.

Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh, khi thể chế mở đường, doanh nghiệp chủ động và các nguồn lực được kết nối, Việt Nam có thể hình thành một thế hệ doanh nghiệp đủ năng lực vươn xa, đủ bản lĩnh chinh phục thị trường và đủ trách nhiệm để cùng đất nước phát triển nhanh, bền vững.