Doanh nghiệp thực phẩm trước sức ép đổi mới sản phẩm

Chi phí tăng, doanh nghiệp phải thay đổi để giữ thị trường

Tại Triển lãm Quốc tế chuyên ngành Thực phẩm và Đồ uống diễn ra từ ngày 4 đến 7-11 tại Hà Nội, xu hướng đổi mới sản phẩm thể hiện rõ qua cách doanh nghiệp khai thác nguyên liệu, hương vị truyền thống để tạo ra những sản phẩm tiện lợi hơn.

Golden Farm phát triển các dòng trà viên mật ong, trà trái cây dạng gói có thịt trái cây, đồng thời điều chỉnh quy cách đóng gói bơ đậu phộng và phát triển sirô đậm đặc từ bí đao, atisô đỏ. Điểm đáng chú ý là sản phẩm được thiết kế cho nhiều mục đích sử dụng, từ tiêu dùng gia đình đến pha chế kinh doanh.

Trong khi đó, Công ty cổ phần Nosafood với thương hiệu Ông Chà Và đưa các loại gia vị truyền thống như cà ri, phở, hủ tiếu, bún bò Huế vào dạng bột và viên gia vị tiện dụng. Thay vì phải chuẩn bị nhiều nguyên liệu, người tiêu dùng có thể rút ngắn thời gian chế biến mà vẫn giữ được hương vị quen thuộc.

Nhiều doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm mới, chú trọng tính tiện lợi, hương vị và quy cách đóng gói. Ảnh: Tuệ Lâm

Những ví dụ trên cho thấy đổi mới không nhất thiết là tạo ra mặt hàng hoàn toàn khác biệt. Cải tiến công thức, bao bì, quy cách sử dụng hoặc phát triển thực phẩm chế biến sẵn cũng giúp sản phẩm phù hợp hơn với nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, quá trình này kéo theo chi phí nghiên cứu, thiết bị, kiểm nghiệm và tiếp thị, trong khi giá nguyên liệu, năng lượng, vận chuyển và vận hành biến động, gây sức ép lên lợi nhuận.

Thị hiếu thay đổi cũng khiến bài toán cạnh tranh phức tạp hơn. Theo khảo sát người tiêu dùng năm 2025 của PwC tại Việt Nam, 47% người được hỏi coi giá cả là yếu tố chính khi lựa chọn thực phẩm. Kết quả khảo sát bình chọn Hàng Việt Nam chất lượng cao năm 2026 cho thấy, với thực phẩm chế biến, 92% người tiêu dùng ưu tiên sản phẩm ngon, hợp khẩu vị và 83% quan tâm đến an toàn.

Điều này đặt doanh nghiệp trước sức ép kép: kiểm soát giá thành nhưng vẫn phải nâng chất lượng và tạo khác biệt. Cạnh tranh bằng giá khó duy trì lâu dài nếu sản phẩm thiếu lợi thế, trong khi đầu tư đổi mới không đúng nhu cầu có thể khiến doanh nghiệp gia tăng chi phí mà không cải thiện được đầu ra.

Đổi mới từ nhu cầu thị trường

Theo các doanh nghiệp, thực tế hoạt động cho thấy, nguyên liệu tốt chưa đồng nghĩa với giá trị thương mại cao.

Bà Đào Thu Hà- Công ty Vinexad nhận định, Việt Nam có nguồn nông sản phong phú nhưng nhiều sản phẩm chưa được đầu tư bài bản về công nghệ chế biến, tiêu chuẩn chất lượng, bao bì và hệ thống phân phối. Muốn tăng sức cạnh tranh, doanh nghiệp phải xây dựng niềm tin, nâng giá trị thương hiệu thay vì chỉ dựa vào lợi thế nguồn nguyên liệu.

Nhiều doanh nghiệp đã cải tiến sản phẩm để giữ thị phần và nâng sức cạnh tranh. Ảnh: Tuệ Lâm

Bà Lê Thị Dung, Viện trưởng Viện Doanh Trí, Tổng Giám đốc DGroup Training cho rằng nhiều doanh nghiệp chú trọng sản xuất nhưng chưa quan tâm tương xứng đến nghiên cứu nhu cầu khách hàng. Sản phẩm tốt chỉ là lợi thế ban đầu, chưa bảo đảm khả năng tiêu thụ bền vững. Do đó, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy sản xuất những gì mình có sang phát triển sản phẩm theo nhu cầu thị trường, xác định rõ khách hàng mục tiêu và giá trị khác biệt. Cùng một nguyên liệu, việc thay đổi công nghệ chế biến, hương vị, cách bảo quản hoặc thiết kế bao bì có thể tạo nên nhiều dòng sản phẩm phù hợp với từng nhóm khách hàng.

Tuy nhiên, đổi mới phải đi đôi với kiểm soát chất lượng. Ông Trần Hồng Hải, Viện trưởng Viện Sinh thái Nhân văn và Phát triển bền vững cho rằng yêu cầu đối với sản phẩm không chỉ đến từ người tiêu dùng, vốn quan tâm đến an toàn, hương vị, nguồn gốc, mà còn từ nhà phân phối, những đơn vị cần nguồn cung ổn định, chất lượng đồng đều và khả năng kiểm soát rủi ro.

Theo ông Hải, liên kết chuỗi, ứng dụng dữ liệu và truy xuất nguồn gốc là những giải pháp cần thiết. Thay vì sản xuất xong mới tìm đầu ra, doanh nghiệp cần nghiên cứu nhu cầu thị trường trước khi tổ chức sản xuất để hạn chế rủi ro.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hạn chế về vốn càng khiến việc đổi mới khó khăn. Ngoài chi phí nghiên cứu công thức, đầu tư thiết bị, doanh nghiệp còn phải tính đến kiểm nghiệm, cải tiến bao bì, xây dựng kênh phân phối và quảng bá. Vì vậy, hướng đi phù hợp có thể là cải tiến sản phẩm sẵn có, chuẩn hóa quy trình và hợp tác với đơn vị cung ứng công nghệ để giảm gánh nặng đầu tư.

Theo ông Lê Hoàng Tài, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), việc tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp sản xuất, phân phối và các đơn vị cung ứng công nghệ sẽ góp phần thúc đẩy ứng dụng công nghệ hiện đại, tiết kiệm năng lượng, sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường, từ đó nâng cao giá trị sản phẩm và sức cạnh tranh trên thị trường.

Trong bối cảnh thị trường liên tục thay đổi, đổi mới không thể chỉ dừng ở mẫu mã mà cần gắn với chất lượng, giá bán và khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế. Kết hợp kiểm soát chi phí, ứng dụng công nghệ và nghiên cứu thị trường là con đường để doanh nghiệp thực phẩm Việt giữ thị phần và tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn.