Doanh nghiệp Việt muốn lớn phải thay đổi tư duy và đẩy mạnh M&A

Trong bối cảnh thị trường M&A ngày càng đóng vai trò quan trọng trong tái cấu trúc và nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp, Việt Nam cần thúc đẩy đồng thời nhiều trụ cột phát triển như số hóa, xanh hóa, đổi mới quản trị và chuẩn hóa thị trường...

M&A sẽ giúp doanh nghiệp tận dụng cơ hội và hình thành quy mô đủ lớn để cạnh tranh. Ảnh minh họa.

Ngày 27/6/2026, Hiệp hội Mua bán và Sáp nhập Doanh nghiệp Việt Nam (VMAA) tổ chức “Diễn đàn Tái cấu trúc và M&A doanh nghiệp trong kỷ nguyên vươn mình”.

Phát biểu khai mạc, Luật sư Vũ Văn Thái, Phó Chủ tịch VMAA, cho biết sự ra đời của VMAA là kết quả từ quá trình chuẩn bị nghiêm túc, bền bỉ của cộng đồng chuyên gia trong lĩnh vực M&A (Mua bán và Sáp nhập). Hiệp hội không chỉ là một tổ chức xã hội - nghề nghiệp mà còn hướng tới trở thành nền tảng kết nối, chuẩn hóa và thúc đẩy thị trường M&A Việt Nam phát triển chuyên nghiệp, minh bạch và hội nhập quốc tế.

TỪ TÁI CẤU TRÚC ĐẾN M&A

Theo ông Thái, M&A đã trở thành kênh quan trọng để thu hút vốn đầu tư, tái cấu trúc doanh nghiệp, mở rộng quy mô và nâng cao năng lực quản trị. Tuy nhiên, thị trường vẫn còn nhiều hạn chế về dữ liệu, tiêu chuẩn nghề nghiệp, chất lượng tư vấn, năng lực thẩm định, kết nối thương vụ và quản trị sau sáp nhập, khiến không ít giao dịch tiềm năng không thành công.

Để khắc phục những tồn tại này, VMAA sẽ xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ M&A theo hướng chuyên môn hóa, hình thành các ban chuyên môn và phát triển các thiết chế như Trung tâm Tư vấn M&A, Trung tâm Hòa giải M&A và Trung tâm Trọng tài M&A.

Đồng thời, Hiệp hội sẽ xây dựng mạng lưới kết nối giữa doanh nghiệp, quỹ đầu tư, ngân hàng, công ty chứng khoán, đơn vị tư vấn pháp lý, tài chính, kiểm toán, thuế và thẩm định giá; thúc đẩy chuẩn hóa quy trình, tiêu chuẩn nghề nghiệp, phát triển nguồn nhân lực và hệ thống dữ liệu thị trường.

"Giá trị của một thương vụ M&A không chỉ nằm ở việc ký kết thành công mà còn ở chất lượng giao dịch, khả năng kiểm soát rủi ro và hiệu quả vận hành sau sáp nhập. M&A cần được nhìn nhận như một giải pháp phát triển bền vững và là công cụ chiến lược trong quá trình tái cấu trúc doanh nghiệp", ông Thái nhấn mạnh.

Tại nhiều quốc gia phát triển, ngân hàng coi tài trợ cho các thương vụ M&A là loại hình tín dụng hấp dẫn vì đây là động lực của tăng trưởng phi tuyến tính. Trong khi đó, tại Việt Nam, hoạt động M&A vẫn gặp rào cản lớn về tài chính do tâm lý e ngại của nhiều tổ chức tín dụng".

Ông Phạm Đức Dũng Giám đốc Trung tâm M&A và Tái cấu trúc, Khối Ngân hàng Đầu tư, Công ty Cổ phần Chứng khoán SHS

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Đức Dũng, Giám đốc Trung tâm M&A và Tái cấu trúc, Khối Ngân hàng Đầu tư, Công ty Cổ phần Chứng khoán SHS, cho rằng doanh nghiệp Việt Nam đang phân hóa thành hai nhóm rõ rệt.

Nhóm thứ nhất: Doanh nghiệpvẫn duy trì tư duy tăng trưởng cũ, dựa vào lợi thế nhân công rẻ, vốn rẻ và đất rẻ, trong khi các lợi thế này ngày càng suy giảm.

"Chi phí lao động, lãi suất và chi phí vốn tăng cao, khả năng tiếp cận nguồn vốn khó khăn buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc từ nền tảng tài chính", ông Dũng nhận định; đồng thời nhấn mạnh, việc giãn nợ hay huy động thêm vốn chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ chiến lược phát triển dài hạn, thay vì chỉ kéo dài sự tồn tại của mô hình kinh doanh cũ.

Nhóm thứ hai: Doanh nghiệp đã thay đổi tư duy sẵn sàng tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược, chấp nhận chia sẻ một phần vốn chủ sở hữu để tiếp nhận không chỉ nguồn vốn mà còn công nghệ, kinh nghiệm quản trị và các chuẩn mực ESG. Đây sẽ là nhóm có nhiều cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh, tiếp cận nguồn vốn chi phí thấp và tạo ra bước chuyển đổi mạnh mẽ trong thời gian tới.

Ông Dũng nhấn mạnh vai trò của các đơn vị tư vấn pháp lý, tài chính và thu xếp vốn là rất quan trọng, nhưng yếu tố quyết định vẫn là chất lượng của quá trình tái cấu trúc. Doanh nghiệp cần rà soát lại danh mục sản phẩm, mô hình kinh doanh và chiến lược phát triển để bảo đảm phù hợp với nhu cầu của thị trường trong tương lai.

ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG MỚI

Chia sẻ tại diễn đàn, TS. Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Phát triển Ngân hàng, thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia, cho rằng tái cấu trúc doanh nghiệp cần tập trung vào bốn trụ cột, gồm: số hóa xanh hóa, đổi mới quản trị và nâng cao năng lực marketing.

Theo đó, doanh nghiệp cần tiếp tục phát triển những sản phẩm còn dư địa nhưng phải được số hóa. Muốn chuyển đổi số hiệu quả, doanh nghiệp phải xây dựng cơ sở dữ liệu làm nền tảng cho phân tích, hoạch định chiến lược và tự động hóa quy trình. Đồng thời, xanh hóa sản phẩm là yêu cầu tất yếu để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn vốn quốc tế.

Về quản trị, TS. Lê Xuân Nghĩa nhận định, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn vận hành theo mô hình gia đình, làm hạn chế hiệu quả hoạt động.

"Marketing sẽ tiếp tục là yếu tố quyết định trong bối cảnh mới. Dù sở hữu công nghệ hiện đại hay chuyển đổi số thành công, doanh nghiệp vẫn phải bán được hàng. Vì vậy, marketing cần trở thành văn hóa xuyên suốt, từ lãnh đạo đến từng nhân viên", TS. Lê Xuân Nghĩa nhấn mạnh; đồng thời khẳng định chỉ khi đồng thời thực hiện số hóa, xanh hóa, đổi mới quản trị và xây dựng văn hóa marketing, doanh nghiệp mới có thể nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Tại diễn đàn, một số chuyên gia cũng cho rằng trong bối cảnh mới, doanh nghiệp không thể chỉ phát triển bằng tích lũy nội lực mà cần đẩy mạnh liên kết, hợp tác và M&A để tạo ra sức mạnh lớn hơn. M&A sẽ giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn, tận dụng cơ hội và hình thành quy mô đủ lớn để cạnh tranh.

Hiện nay, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn có quy mô nhỏ, nếu tiếp tục phát triển riêng lẻ sẽ khó tạo dựng lợi thế cạnh tranh quốc tế. Vì vậy, doanh nghiệp cần sẵn sàng hợp tác với đối tác để cùng phát triển, trong khi Nhà nước cần xây dựng cơ chế thuận lợi nhằm khuyến khích hoạt động M&A.

Theo nhận định của các chuyên gia, nguyên nhân nhiều thương vụ M&A không đạt kỳ vọng dù đã thống nhất được giá là do mức giá chỉ phản ánh kết quả đàm phán, còn thành công của thương vụ phụ thuộc vào khả năng tạo ra giá trị cộng hưởng sau sáp nhập. Bản chất của M&A là tạo ra giá trị mới, vì vậy, doanh nghiệp cần xác định rõ mục tiêu, chuẩn bị kỹ lưỡng cho quá trình tái cấu trúc và có sự đồng hành của các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp.