Đổi mới căn bản phương thức quản lý hoạt động bưu chính

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trình bày Tờ trình Dự án Luật. Ảnh: VPQH

Phân loại doanh nghiệp và điều kiện kinh doanh dịch vụ bưu chính

Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 4, sáng 16/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) cho ý kiến về Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi).

Trình bày Tờ trình Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) gồm 8 chương, 51 điều; được xây dựng trên cơ sở xác định rõ, phân định rõ phạm vi điều chỉnh với các luật liên quan như: các luật điều chỉnh hoạt động vận tải hàng hóa, Luật Thương mại, Luật Thương mại điện tử.

Dự thảo Luật không điều chỉnh hoạt động vận tải hàng hóa, hoạt động thương mại điện tử hoặc dịch vụ hoàn tất đơn hàng độc lập không gắn với bưu gửi. Dự thảo Luật chỉ điều chỉnh các hoạt động được tổ chức trên mạng bưu chính và gắn trực tiếp với quá trình cung ứng dịch vụ bưu chính và bưu gửi; xác định dịch vụ bưu chính phải được tổ chức trên cơ sở mạng bưu chính, có định danh, theo dõi và truy vết bưu gửi.

Nội dung cơ bản của Dự thảo Luật gồm: sửa đổi, bổ sung các khái niệm nền tảng của hoạt động bưu chính; sửa đổi, mở rộng phạm vi dịch vụ bưu chính.

Theo đó, dịch vụ bưu chính bao gồm chấp nhận, vận chuyển, phát bưu gửi và các công đoạn trực tiếp (kho, lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả) trên mạng bưu chính. Chính sách tập trung phân định rõ ranh giới với vận tải, logistics, thương mại điện tử; bổ sung công đoạn trung gian gắn liền với bưu gửi để phản ánh đúng thực tiễn.

Đáng chú ý, Dự thảo Luật đã bổ sung các quy định về phát triển bưu chính trở thành hạ tầng quan trọng, thiết yếu của quốc gia; bổ sung quy định về các đặc trưng của dịch vụ bưu chính nhằm phân định với dịch vụ vận tải hàng hóa; bổ sung quy định về thành phần mạng bưu chính...

Về kinh doanh dịch vụ bưu chính, Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung toàn diện theo hướng đổi mới căn bản phương thức quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ bưu chính từ tiền kiểm sang hậu kiểm; đơn giản hóa, số hóa thủ tục hành chính; tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp và hiệu quả giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

Trong đó, Dự thảo sửa đổi, hoàn thiện điều kiện kinh doanh dịch vụ bưu chính theo hướng cắt giảm điều kiện kinh doanh, bổ sung điều kiện có biện pháp quản lý chất lượng dịch vụ.

Đồng thời, hoàn thiện quy định về hoạt động đại lý, đại diện trong lĩnh vực bưu chính, tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động hợp tác, cung ứng dịch vụ bưu chính xuyên biên giới và trên môi trường số.

Dự thảo Luật bổ sung quy định phân loại doanh nghiệp (DN) bưu chính gồm: DN vận hành mạng bưu chính và DN không vận hành mạng bưu chính để làm cơ sở áp dụng cơ chế quản lý phù hợp…

Thẩm tra Dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành Dự án Luật như Tờ trình của Chính phủ.

Thường trực Ủy ban đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung nội dung xác định bưu chính là một bộ phận của hạ tầng logistics số, hạ tầng dữ liệu và hạ tầng kinh tế số quốc gia. Đồng thời làm rõ phạm vi điều chỉnh đối với các hoạt động trực tiếp gắn với quá trình cung cấp dịch vụ bưu chính trên môi trường số.

Thường trực Ủy ban cũng cho rằng, việc phân loại DN bưu chính là chính sách mới, có tác động trực tiếp đến hoạt động của DN. Do đó, đề nghị bổ sung đánh giá về sự cần thiết và tác động của việc phân loại này đến môi trường đầu tư, kinh doanh, hoạt động của DN, tránh trường hợp làm phát sinh thêm điều kiện đầu tư, kinh doanh và chi phí tuân thủ của DN.

Tránh gây khó khăn cho doanh nghiệp

Phát biểu tại Phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Bưu chính đang đứng trước bước ngoặt quan trọng, chuyển mạnh từ tư duy quản lý truyền thống sang kiến tạo phát triển để đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới.

Quang cảnh Phiên họp. Ảnh: VPQH

Liên quan đến việc phân định ranh giới quản lý giữa bưu chính, vận tải, logistics, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, trước sự bùng nổ của thương mại điện tử, ranh giới giữa dịch vụ bưu chính và dịch vụ vận tải (như tài xế công nghệ, gửi hàng xe khách…) đang trở nên mong manh. Do đó, Dự thảo Luật không nên coi mọi hoạt động vận chuyển là bưu chính để áp đặt giấy phép, gây khó khăn cho DN.

Tiêu chí quản lý phải dựa trên khái niệm "mạng bưu chính" thay vì "hành vi vận chuyển". Cần làm rõ tiêu chí phân biệt trong Dự thảo Luật, chỉ những dịch vụ có quy trình thu gom, chia chọn, phân loại qua trung tâm khai thác và phát theo địa chỉ mới thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật này - Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Chủ tịch Quốc hội đánh giá, việc phân loại DN thành hai nhóm (có vận hành mạng và không vận hành mạng), đồng thời chuyển dịch từ tiền kiểm sang hậu kiểm, là bước tiến lớn của Dự thảo Luật.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cần đơn giản hóa thủ tục, nhóm DN không vận hành mạng cần được chuyển hoàn toàn sang hình thức thông báo hoạt động trực tuyến, giải quyết nhanh trong vòng nửa ngày đến một ngày. Đồng thời, Luật hóa nghĩa vụ kết nối dữ liệu sản lượng và trạng thái bưu gửi theo thời gian thực về hệ thống của cơ quan quản lý để thực hiện hậu kiểm bằng công nghệ.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, để bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, cần tách bạch tài chính, hạch toán độc lập, rõ ràng giữa dịch vụ bưu chính công ích (do Nhà nước đặt hàng, trợ giá) và mảng bưu chính thương mại cạnh tranh; tuyệt đối không để xảy ra tình trạng "bù chéo" nhằm cạnh tranh không lành mạnh.

Đồng thời, cần xã hội hóa hạ tầng công cộng, khuyến khích các doanh nghiệp tư nhân cùng tiếp cận và sử dụng chung hạ tầng bưu chính công cộng để tối ưu hóa chi phí xã hội.

Đồng quan điểm, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho rằng, Cơ quan soạn thảo cần phải làm rõ các khái niệm cốt lõi để tránh gây khó khăn cho DN khi áp dụng.

Với việc phân loại DN bưu chính thành hai nhóm: DN vận hành mạng bưu chính và không vận hành mạng bưu chính, ông Phan Chí Hiếu đề nghị Cơ quan soạn thảo cần đánh giá tác động đầy đủ để đảm bảo không làm phát sinh thêm điều kiện kinh doanh, chi phí tuân thủ, tạo gánh nặng cho môi trường đầu tư.