Đổi mới chính sách kiểm soát thuốc lá để bảo vệ thanh thiếu niên

Biển báo cấm hút thuốc lá tại nơi công cộng. Ảnh: T.L.

Nhận diện những hình thức tiếp thị thuốc lá mới

Không còn giới hạn ở các hình thức quảng cáo truyền thống, hoạt động tiếp thị thuốc lá đang dịch chuyển mạnh sang môi trường số, nơi thanh thiếu niên thường xuyên tiếp cận thông tin, giải trí và giao lưu.

Tại tọa đàm “Thế hệ người Việt trẻ nói không với thuốc lá” vừa diễn ra tại Hà Nội, các chuyên gia, nhà quản lý đã chỉ ra những thách thức trong kiểm soát hoạt động tiếp thị thuốc lá trá hình và những hạn chế của hệ thống cảnh báo sức khỏe hiện hành.

Theo ThS Đoàn Thu Huyền - Giám đốc quốc gia Tổ chức Campaign for Tobacco-Free Kids tại Việt Nam, hoạt động tiếp thị thuốc lá hiện nay ngày càng gắn với phong cách sống, hình ảnh cá nhân, các chương trình khuyến mại và hoạt động tài trợ. Những hình thức quảng bá gián tiếp này khiến người tiếp nhận khó phân biệt đâu là nội dung giải trí thông thường, đâu là thông điệp tiếp thị sản phẩm.

Một báo cáo về hoạt động quảng bá nicotine và các sản phẩm thuốc lá mới trên mạng xã hội ghi nhận hơn 3,4 tỷ lượt xem, tiếp cận khoảng 385 triệu người, trong đó có 16 triệu người dưới 18 tuổi. Dù không phản ánh riêng tình hình tại Việt Nam, số liệu cho thấy quy mô ảnh hưởng đáng chú ý của hoạt động tiếp thị thuốc lá trên môi trường số.

Ông Đặng Hoa Nam - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam nhận định, sự phát triển của các nền tảng chia sẻ video, trò chơi trực tuyến và cộng đồng số đang khiến trẻ em tiếp xúc với những hình thức tiếp thị tinh vi hơn. Đặc biệt, hoạt động quảng bá thông qua tài khoản cá nhân, hội nhóm kín hoặc người nổi tiếng có thể che giấu mục đích thương mại, gây khó khăn cho việc phát hiện và xử lý.

Nghiên cứu Tiny Targets mới đây tại khu vực xung quanh 240 trường học ở Hà Nội và TPHCM ghi nhận trung bình 13 điểm bán thuốc lá trong bán kính 100m quanh mỗi trường. Trong số các điểm bán được khảo sát, 57,6% trưng bày thuốc lá ở tầm mắt trẻ em và 27,9% đặt sản phẩm gần bánh kẹo, đồ chơi.

Đổi mới cảnh báo sức khỏe để tăng hiệu quả phòng ngừa

Theo PGS.TS Lê Thị Thanh Hương - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng, Việt Nam hiện quy định cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh chiếm ít nhất 50% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao thuốc lá. Tuy nhiên, sáu mẫu cảnh báo hiện hành đã được sử dụng từ tháng 5/2013, trong khi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 quy định nội dung cảnh báo phải được thay đổi định kỳ hai năm một lần.

Việc duy trì những hình ảnh quen thuộc trong thời gian dài có thể khiến người sử dụng giảm chú ý, từ đó hạn chế hiệu quả truyền tải thông điệp.

Theo TS Nguyễn Huy Quang - nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), chính sách cảnh báo sức khỏe của Việt Nam đã chậm được điều chỉnh so với nhiều quốc gia. Trong khi Việt Nam duy trì mức 50%, Thái Lan đã áp dụng cảnh báo chiếm 85% diện tích bao bì; Lào, Singapore và một số nước trong khu vực áp dụng mức 75%.

Ông Nguyễn Huy Quang cho rằng, việc hoàn thiện pháp luật cần hướng tới quy định rõ lộ trình tăng diện tích cảnh báo, chu kỳ thay đổi hình ảnh và trách nhiệm giám sát thực hiện. Nếu thiếu những mốc thời gian cụ thể, yêu cầu đổi mới có thể tiếp tục chậm được triển khai trên thực tế.

Cùng với đó, các chuyên gia đề nghị nghiên cứu áp dụng bao bì chuẩn hóa nhằm hạn chế việc sử dụng màu sắc, hình ảnh và thiết kế như công cụ quảng bá thương hiệu. Việc bổ sung thông tin hỗ trợ cai thuốc cũng cần được quan tâm, giúp cảnh báo sức khỏe không chỉ dừng ở việc nhắc nhở nguy cơ mà còn tạo điều kiện để người sử dụng tiếp cận dịch vụ tư vấn.