Hủa Na: Dấu ấn của một quyết định dũng cảm

Vỡ òa khoảnh khắc đón dòng điện đầu tiên

19 giờ 30 phút ngày 1-2-2013, tại Nhà máy Thủy điện Hủa Na, xã Thông Thụ, Nghệ An, Tổ máy số 1 với công suất 90 MW chính thức hòa vào lưới điện quốc gia. Sau gần 5 năm xây dựng, lắp đặt, thí nghiệm và hiệu chỉnh, dòng điện đầu tiên từ công trình giữa đại ngàn miền Tây xứ Nghệ đã trở thành hiện thực.

Phía sau khoảnh khắc ấy là hành trình dài với biết bao thử thách: địa hình hiểm trở, điều kiện thi công khắc nghiệt, áp lực tiến độ, những khó khăn về nguồn lực và yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt. Đó còn là những tháng ngày hàng nghìn cán bộ, kỹ sư, công nhân bám trụ công trường, những cuộc họp kéo dài để tháo gỡ vướng mắc, những đợt chạy đua với thời tiết và nỗ lực không ngừng nghỉ để đưa từng hạng mục về đích.

Toàn cảnh Nhà máy Thủy điện Hủa Na

Với những người đã dành nhiều năm gắn bó với Hủa Na, niềm vui ngày tổ máy đầu tiên phát điện là niềm tự hào khi công sức và sự hy sinh của tập thể được kết tinh trong một công trình có ích cho đất nước. Những giọt nước mắt hạnh phúc chứa đựng cả một chặng đường gian nan mà không phải ai cũng có thể hình dung hết.

Gần 2 tháng sau, ngày 27-3-2013, Tổ máy số 2 tiếp tục hòa lưới thành công, đưa toàn bộ công suất 180 MW của nhà máy vào vận hành. Ngày 20-9-2013, Thủy điện Hủa Na chính thức khánh thành, đánh dấu việc hoàn thành một dự án năng lượng quy mô lớn của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, nay là Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM).

Hơn 13 năm trôi qua kể từ thời khắc đáng nhớ ấy, nhưng với những người góp sức xây dựng nhà máy, ký ức về Hủa Na vẫn vẹn nguyên. Trước khi trở thành công trình phát điện, Hủa Na từng là bài toán khó về đầu tư, kỹ thuật và tổ chức thực hiện. Để biến tiềm năng sông Chu thành năng lượng phục vụ đất nước, những người dầu khí không chỉ cần bản lĩnh trong quyết định lựa chọn mà còn phải kiên trì theo đuổi mục tiêu.

Quyết định dũng cảm nơi miền Tây xứ Nghệ

Những năm đầu thế kỷ XXI, phương án đầu tư xây dựng Nhà máy Thủy điện Hủa Na tại miền Tây Nghệ An của PETROVIETNAM là quyết định không dễ dàng. Khi ấy, Quế Phong là huyện miền núi biên giới còn nhiều khó khăn, cách trung tâm tỉnh khoảng 200km. Địa hình bị chia cắt bởi núi cao, sông suối; giao thông đi lại vất vả, hạ tầng còn hạn chế, đời sống người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp và lâm nghiệp, tỷ lệ hộ nghèo ở thời điểm triển khai dự án ở mức trên 40%.

Hủa Na từng là một lựa chọn đầy thử thách, đòi hỏi PETROVIETNAM phải có tầm nhìn, bản lĩnh

Trong điều kiện ấy, xây dựng một nhà máy thủy điện công suất lớn đồng nghĩa với việc phải giải quyết đồng thời nhiều bài toán: huy động nguồn vốn lớn, tổ chức thi công giữa địa hình phức tạp, vận chuyển thiết bị cồng kềnh, kiểm soát tiến độ, bảo đảm chất lượng công trình và thực hiện công tác di dân, tái định cư. Mỗi nhiệm vụ đều đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, trong khi các điều kiện phục vụ thi công phải từng bước hình thành ngay tại công trường.

Ngày 19-1-2006, Thủ tướng Chính phủ có văn bản cho phép đầu tư Dự án Thủy điện Hủa Na. Trên cơ sở đó, PETROVIETNAM cùng Tổng công ty Lắp máy Việt Nam (Lilama) hợp tác triển khai dự án thông qua Công ty CP Thủy điện Hủa Na, với sự tham gia của Tổng công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam - CTCP (PV Power).

Được xây dựng trên dòng sông Chu, công trình có hai tổ máy với tổng công suất 180 MW, sản lượng điện thiết kế bình quân khoảng 717 triệu kWh mỗi năm, tổng mức đầu tư gần 7.000 tỉ đồng. Không chỉ bổ sung nguồn điện cho hệ thống điện quốc gia, dự án còn được kỳ vọng góp phần điều tiết nguồn nước trên lưu vực sông Chu, hỗ trợ phòng lũ, bổ sung nước mùa kiệt cho vùng hạ du và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Tuy nhiên, quy mô và những lợi ích kỳ vọng cũng đi kèm trách nhiệm lớn. Đặc biệt, việc hình thành lòng hồ khiến hơn 1.300 hộ dân phải di dời khỏi vùng dự án. Đối với đồng bào miền núi, nơi ở không chỉ gắn với đất sản xuất, rừng và sông suối mà còn gắn liền với phong tục, tập quán và những mối quan hệ cộng đồng được vun đắp qua nhiều thế hệ. Vì thế, bên cạnh yêu cầu hoàn thành công trình, bài toán ổn định đời sống người dân sau tái định cư cũng không thể xem nhẹ.

Thời điểm đó, quyết định đầu tư Hủa Na là lựa chọn bước vào một địa bàn khó khăn, chấp nhận thách thức hiện hữu để khai thác tiềm năng phục vụ lợi ích lâu dài. Từ chủ trương đầu tư đến một nhà máy phát điện an toàn, hiệu quả là khoảng cách lớn, chỉ có thể được lấp đầy bằng nguồn lực, trí tuệ, năng lực tổ chức và sự kiên định của những người thực hiện.

Những bước chân mở đường giữa đại ngàn

Ngày 28-3-2008, công trình Thủy điện Hủa Na chính thức khởi công. Giữa núi rừng, một đại công trường dần hình thành với sự tham gia của hàng nghìn cán bộ, kỹ sư, công nhân cùng nhiều phương tiện, thiết bị thi công. Trước đó, những người đi trước đã vượt qua vô vàn trở ngại về đường đi, nơi ở, nước sinh hoạt và việc đưa thiết bị đến đúng vị trí khảo sát.

Anh Đoàn Văn Trường, Phó Giám đốc Công ty CP Thủy điện Hủa Na, là người có mặt tại Hủa Na từ thời gian đầu của dự án

Anh Đoàn Văn Trường, Phó Giám đốc Công ty CP Thủy điện Hủa Na, có mặt tại công trường từ năm 2009, vẫn ấn tượng với những cung đường hiểm trở, những chiếc máy khoan được tháo rời để gùi qua núi. Trước khi có thể đưa những thiết bị lớn vào lắp đặt, trước khi đường hầm và các khối bê tông dần thành hình, công trình đã được khởi dựng từ những việc nhọc nhằn như thế, bằng sức người, sự kiên trì và quyết tâm.

Khó khăn không chỉ nằm ở giao thông, điều kiện sinh hoạt mà còn ở yêu cầu kỹ thuật và điều kiện địa chất, thủy văn. Các hạng mục từ đập chính, hầm dẫn dòng, đường hầm dẫn nước, hệ thống thiết bị phải triển khai đồng bộ; chỉ một khâu chậm trễ cũng có thể ảnh hưởng đến tiến độ chung. Trong khi đó, thời tiết miền núi, nhất là mưa lũ, luôn tiềm ẩn nguy cơ làm gián đoạn thi công.

Tại Hủa Na, đường hầm dẫn nước dài gần 3,8km cùng địa chất phức tạp đặt ra yêu cầu cao về tổ chức thi công và an toàn. Việc vận chuyển vật tư, thiết bị lớn qua những tuyến đường quanh co cũng đòi hỏi phương án phù hợp. Các đơn vị phải chủ động mở đường công vụ, điều chỉnh kế hoạch vận chuyển, bố trí mặt bằng và xử lý vướng mắc ngay tại hiện trường.

Mỗi bước tiến công trình vì thế phụ thuộc vào sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà thầu xây dựng, lắp máy, ban quản lý dự án và đội ngũ kỹ thuật, điều hành. Trong điều kiện nhiều hạng mục liên kết chặt chẽ, năng lực tổ chức, tính chủ động và khả năng phối hợp quyết định không nhỏ đến tiến độ chung.

Ngày 19-6-2009, lãnh đạo PETROVIETNAM yêu cầu đẩy nhanh tiến độ, sớm đưa dự án vào phát điện. Trong bối cảnh công trường còn nhiều khó khăn, nhiệm vụ này đặt ra thách thức lớn đối với đội ngũ thực hiện.

Theo nguyên Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thủy điện Hủa Na Nguyễn Mạnh Hùng, sự tin tưởng và trao quyền từ lãnh đạo PETROVIETNAM, PV Power là yếu tố quan trọng góp phần vào thành công của dự án. Trên cơ sở đó, lãnh đạo công ty đề xuất cơ chế chủ động xử lý nhanh các vấn đề phát sinh tại hiện trường, những nội dung vượt thẩm quyền sẽ báo cáo cấp có thẩm quyền. Cơ chế này giúp rút ngắn thời gian chờ đợi, kịp thời tháo gỡ vướng mắc. Sự chủ động trong điều hành đã góp phần quan trọng chuyển sức ép tiến độ thành động lực hành động.

Bản lĩnh từ những giải pháp tại công trường

Cùng với đổi mới điều hành, đội ngũ kỹ sư và nhà thầu liên tục tìm giải pháp kỹ thuật phù hợp với thực tế. Phương án thi công hầm dẫn dòng được điều chỉnh; hệ thống cốp pha hầm dẫn nước được cải tiến; phương án dẫn nước mùa lũ năm 2011 được thay đổi khi đập chính chưa hoàn thành. Một số kết cấu cũng được nghiên cứu thay thế nhằm rút ngắn thời gian thi công mà vẫn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

Các giải pháp được hình thành từ khảo sát, trao đổi chuyên môn và xử lý những vướng mắc cụ thể tại công trường. Mỗi điều chỉnh đều phải bảo đảm chất lượng, an toàn và hiệu quả tổng thể. Chính sự kết hợp giữa quyết tâm đẩy nhanh tiến độ và thận trọng trong kỹ thuật đã tạo nên cách làm phù hợp cho một công trình nhiều thách thức như Hủa Na.

Song song với quá trình xây dựng, Hủa Na chú trọng chuẩn bị đội ngũ đủ năng lực tiếp nhận, vận hành nhà máy. Với hệ thống thiết bị phức tạp, hoàn thành lắp đặt mới chỉ là bước đầu. Cán bộ kỹ thuật phải nắm vững nguyên lý vận hành, quy trình an toàn và cách xử lý các tình huống phát sinh.

Kỹ sư Trần Khắc Đồng, Phó Quản đốc Phân xưởng Vận hành sửa chữa, gắn bó với Hủa Na từ giai đoạn xây dựng. Sau thời gian học tập tại Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, anh trở lại công trường, cùng đồng nghiệp theo các nhóm lắp máy, học hỏi kinh nghiệm từ nhà thầu và làm quen với thiết bị, quy trình công nghệ.

Kỹ sư Trần Khắc Đồng, Phó Quản đốc Phân xưởng Vận hành sửa chữa Nhà máy Thủy điện Hủa Na

Từ những người vừa học hỏi vừa thực hành, đội ngũ kỹ thuật Hủa Na dần trưởng thành qua từng hạng mục lắp đặt, từng đợt thí nghiệm và hiệu chỉnh. Quá trình ấy đòi hỏi sự tập trung cao độ, bởi mọi thông số đều phải được kiểm tra, đánh giá theo yêu cầu nghiêm ngặt trước khi thiết bị được đưa vào hoạt động.

Anh Đồng nhớ lại, trước thời điểm tích nước hồ chứa, khối lượng công việc còn lớn trong khi các mốc tiến độ đã được xác định. Sau khi hoàn thành các hạng mục xây dựng, đội ngũ kỹ thuật tiếp tục thí nghiệm, hiệu chỉnh thiết bị, rà soát sai sót trong lắp đặt và điều chỉnh thông số. Mỗi khâu đều phải thực hiện cẩn trọng để tổ máy có thể đóng điện, chạy thử và vận hành ổn định, không đánh đổi an toàn lấy tiến độ.

Quá trình đó giúp đội ngũ cán bộ, kỹ sư đủ năng lực tiếp nhận và vận hành các tổ máy ngay từ những ngày đầu phát điện. Thành quả của Hủa Na vì thế không chỉ là công trình hoàn thành mà còn là đội ngũ nhân lực kỹ thuật trưởng thành từ thực tiễn. Đây là nền tảng quan trọng để nhà máy hoạt động an toàn, hiệu quả trong những năm tiếp theo.

Tháng 7-2012, Hủa Na hoàn thành ngăn sông, tích nước hồ chứa. Tháng 10, hạ đặt rotor Tổ máy số 1, mở đầu giai đoạn lắp đặt, hiệu chỉnh thiết bị. Ngày 19-1-2013, tổ máy chạy không tải thành công. Tối ngày 1-2-2013, Tổ máy số 1 hòa lưới điện quốc gia, Tổ máy số 2 phát điện gần 2 tháng sau đó. Từ những ngày gùi máy khoan qua núi đến thời khắc hòa lưới, Hủa Na khép lại chặng đường xây dựng gian nan, bước vào giai đoạn vận hành.

Dòng điện đi xa, những giá trị ở lại

Ngày 20-9-2013, Nhà máy Thủy điện Hủa Na chính thức khánh thành. Với tổng công suất 180 MW, đây là nhà máy thủy điện có công suất lớn nhất của PETROVIETNAM tại thời điểm đó, góp phần bổ sung nguồn điện cho hệ thống quốc gia và khẳng định năng lực đầu tư, xây dựng, vận hành các công trình năng lượng của Tập đoàn.

Từ một dự án đối mặt với nhiều hoài nghi và thách thức, Hủa Na dần khẳng định giá trị qua sản lượng điện hằng năm. Đến cuối tháng 11-2022, sản lượng điện lũy kế của nhà máy đạt khoảng 6,35 tỉ kWh. Đằng sau con số ấy là hàng nghìn ngày vận hành, là công việc bền bỉ của các thế hệ cán bộ, kỹ sư và người lao động. Họ theo dõi thiết bị, kiểm soát thông số kỹ thuật, cập nhật diễn biến thủy văn, điều tiết hồ chứa và xử lý các tình huống phát sinh để duy trì sản xuất. Nếu quá trình xây dựng đòi hỏi sức bền vượt khó, vận hành nhà máy cần sự chính xác, kỷ luật và trách nhiệm mỗi ngày.

Giá trị của Hủa Na không chỉ nằm ở sản lượng điện, mà còn ở những đổi thay tại địa phương. Trong quá trình triển khai dự án, các tuyến đường và hạ tầng được hình thành, góp phần cải thiện giao thông miền núi. Các khu tái định cư có điện, đường, trường học và công trình thiết yếu giúp người dân ổn định nơi ở mới.

Tuy nhiên, tái định cư mới chỉ là bước đầu. Với những gia đình nhường đất cho công trình, khôi phục sinh kế, bảo đảm thu nhập và tạo dựng tương lai cho con em mới là bài toán lâu dài. Để người dân thích nghi với điều kiện sống, sản xuất mới và biến những hy sinh ban đầu thành cơ hội phát triển bền vững, cần sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng.

Lòng hồ Hủa Na còn mở ra hướng phát triển kinh tế từ nuôi trồng thủy sản, trong đó có mô hình nuôi cá lồng. Bên cạnh nông nghiệp, lâm nghiệp, người dân có thêm cơ hội khai thác mặt nước để cải thiện đời sống. Việc phát triển các mô hình này cần gắn với bảo vệ môi trường, tổ chức sản xuất phù hợp và bảo đảm an toàn công trình.

Cùng với sản xuất kinh doanh, Công ty CP Thủy điện Hủa Na tiếp tục tham gia các chương trình an sinh xã hội, chăm lo đời sống người dân, đồng hành cùng địa phương trong phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai. Những hoạt động này góp phần duy trì mối gắn bó giữa doanh nghiệp với địa bàn, tiếp nối tinh thần trách nhiệm từ những ngày đầu xây dựng công trình.

Trên nền tảng kinh nghiệm đầu tư và vận hành, doanh nghiệp tiếp tục nâng cao năng lực quản trị, mở rộng hoạt động. Tháng 1-2024, cổ phiếu HNA chính thức niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP HCM, đánh dấu bước tiến trong nâng cao tính minh bạch và tiếp cận thị trường vốn. Cũng trong năm 2024, Thủy điện Hủa Na nhận chuyển nhượng Nhà máy Thủy điện Nậm Nơn, mở rộng quy mô hoạt động và tìm kiếm động lực tăng trưởng mới.

Nhìn lại hành trình Hủa Na, có thể thấy thành công của dự án được tạo nên từ tầm nhìn đầu tư, sự quyết liệt trong tổ chức thực hiện, những sáng kiến kỹ thuật tại công trường và đội ngũ nhân lực trưởng thành qua thử thách. Quan trọng hơn cả là tinh thần không lùi bước trước khó khăn, sự phối hợp giữa các lực lượng và niềm tin vào giá trị của công trình đối với đất nước.

Hủa Na là minh chứng cho một quyết định đầu tư được hiện thực hóa bằng nỗ lực bền bỉ. Giá trị công trình không chỉ nằm ở ngày khánh thành, mà còn ở những đóng góp được duy trì qua năm tháng, năng lực được tích lũy và cơ hội phát triển mở ra cho cộng đồng. Giữa miền Tây xứ Nghệ, dấu ấn của những người lao động PETROVIETNAM tiếp tục được ghi lại qua từng ngày vận hành và mỗi dòng điện hòa vào lưới quốc gia.