Đổi mới chính sách, tạo động lực phát triển đội ngũ nhà giáo

Các quy định mới về đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm, bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp, xếp lương cùng định hướng đổi mới cơ chế bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư đang hướng tới nâng cao chất lượng, mở rộng nguồn tuyển, bảo đảm quyền lợi và tạo động lực để nhà giáo phát huy năng lực, cống hiến.

Giáo viên Trường TH&THCS Kỳ Tây, tỉnh Hà Tĩnh, ứng dụng công nghệ thông tin trong giờ học. Ảnh: Hoàng Ngà/TTXVN

Nâng chuẩn đào tạo, bảo đảm quyền lợi nhà giáo

Phát triển đội ngũ nhà giáo đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu và đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Nghị quyết 71-NQ/TW. Trong bối cảnh nhiều địa phương còn khó khăn trong tuyển dụng giáo viên, nhất là ở các môn học đặc thù, yêu cầu mở rộng nguồn tuyển gắn với nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm ngày càng trở nên cấp thiết.

Một trong những chính sách mới là Thông tư số 91/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về Chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho người có nguyện vọng trở thành giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông.

Điểm mới quan trọng là mở rộng đối tượng được tham gia bồi dưỡng. Theo đó, người có bằng cao đẳng trở lên hoặc sinh viên đã tích lũy tối thiểu 70% khối lượng học tập của chương trình đào tạo phù hợp với các môn Mĩ thuật, Âm nhạc, Nghệ thuật, Ngoại ngữ cấp tiểu học, Tin học và Công nghệ, tiếng dân tộc thiểu số có thể tham gia chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm.

Trước đây, sinh viên các ngành không phải sư phạm thường phải hoàn thành chương trình đại học mới có thể tham gia bồi dưỡng. Quy định mới cho phép chuẩn bị nghiệp vụ sư phạm ngay trong quá trình học chuyên ngành, góp phần rút ngắn thời gian chuẩn bị nguồn nhân lực, đặc biệt đối với những môn học đang gặp khó khăn trong tuyển dụng.

Chương trình bồi dưỡng được thống nhất giữa các cấp học, với khối lượng 32 tín chỉ, giảm so với quy định trước đây. Thời gian bồi dưỡng tối thiểu 6 tháng, tối đa 18 tháng. Người học được xem xét công nhận, chuyển đổi kết quả học tập và miễn trừ học phần trên cơ sở đối sánh; chứng chỉ được cấp theo cấp học. Việc mở rộng đối tượng bồi dưỡng giúp các địa phương có thêm nguồn tuyển, song vẫn phải bảo đảm chất lượng đào tạo và đáp ứng yêu cầu tuyển dụng giáo viên.

Cùng với việc mở rộng nguồn giáo viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quyết định số 3198/QĐ-BGDĐT về Chuẩn chương trình đào tạo trình độ đại học nhóm ngành Đào tạo giáo viên. Đây là bước cụ thể hóa yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo nhà giáo theo Nghị quyết 71-NQ/TW, đồng thời gắn với định hướng phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số của Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Chuẩn mới quy định chương trình đào tạo giáo viên trình độ đại học có thời gian 4 năm, khối lượng tối thiểu 125 tín chỉ. Trong đó, nghiệp vụ sư phạm phải có ít nhất 30 tín chỉ; tối thiểu 12 tín chỉ dành cho rèn luyện nghiệp vụ, thực hành và thực tập sư phạm, với ít nhất 8 tín chỉ thực hiện tại các cơ sở giáo dục.

Yêu cầu này nhằm tăng thời lượng rèn luyện nghề nghiệp, giúp sinh viên sư phạm tiếp cận môi trường nhà trường và thực hành giảng dạy trước khi tốt nghiệp. Hoạt động thực hành được tổ chức theo lộ trình, gồm trải nghiệm môi trường giáo dục, tập dạy, thực tập từng phần và thực tập toàn diện.

Một điểm mới đáng chú ý là các cơ sở đào tạo phải xác định, công khai và đánh giá chuẩn đầu ra về năng lực số đối với từng chương trình. Nội dung ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) phải được tích hợp xuyên suốt quá trình đào tạo, gắn với thực hành sư phạm số.

Chuẩn cũng nâng yêu cầu về ngoại ngữ. Sinh viên sư phạm khi tốt nghiệp phải đạt tối thiểu bậc 3 theo Khung năng lực ngoại ngữ dùng cho Việt Nam, trừ trường hợp chương trình có yêu cầu cao hơn. Đối với ngành Sư phạm tiếng nước ngoài, yêu cầu tối thiểu là bậc 5 đối với ngoại ngữ chính và bậc 3 đối với ngoại ngữ phụ.

Không chỉ đặt chuẩn đối với người học, quy định mới còn nâng yêu cầu về đội ngũ giảng viên đào tạo giáo viên. Giảng viên toàn thời gian có trình độ tiến sĩ phải trực tiếp đảm nhiệm ít nhất 60% khối lượng học tập thuộc các khối kiến thức cơ sở ngành, kiến thức ngành và chuyên sâu. Mỗi chương trình phải có ít nhất 5 giảng viên cơ hữu hoặc đồng cơ hữu trình độ tiến sĩ, trong đó có ít nhất 2 người có chuyên môn về khoa học giáo dục. Sau ba năm, số giảng viên trình độ tiến sĩ tham gia chủ trì giảng dạy phải đạt tối thiểu 7 người.

Bên cạnh chuẩn hóa năng lực, việc bảo đảm chế độ, chính sách cho nhà giáo cũng là nội dung quan trọng. Thông tư số 93/2026/TT-BGDĐT được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung một số quy định về chuẩn nghề nghiệp, bổ nhiệm chức danh và xếp lương đối với nhà giáo, xử lý những bất cập phát sinh trong thực tiễn.

Theo đó, việc chuyển chức danh nghề nghiệp giáo viên từ hạng cũ sang hạng tương ứng theo quy định mới không phụ thuộc vào cơ cấu hạng chức danh nghề nghiệp. Những giáo viên trước đây bị bổ nhiệm xuống hạng thấp hơn do áp dụng cơ cấu hạng sẽ được xem xét bổ nhiệm lại vào hạng đã giữ và truy lĩnh tiền lương, phụ cấp chênh lệch theo quy định.

Thông tư cũng hướng dẫn xử lý những trường hợp được bổ nhiệm ngay vào hạng cao trong một số giai đoạn trước đây nhưng chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định về thăng hạng, đồng thời bổ sung quy định chuyển tiếp nhằm bảo đảm quyền lợi của giáo viên.

Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu việc bổ nhiệm và xếp lương theo các quy định sửa đổi, bổ sung phải hoàn thành trước ngày 31/12/2026. Việc tháo gỡ vướng mắc về chức danh nghề nghiệp, xếp lương góp phần bảo đảm quyền lợi chính đáng, tạo sự yên tâm công tác cho đội ngũ nhà giáo.

Lớp xóa mù chữ ở bản K-Vi, xã Dân Hóa, tỉnh Quảng Trị. Ảnh: Tá Chuyên/TTXVN

Tăng quyền tự chủ, đổi mới cơ chế bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư

Ở bậc đại học, một nội dung quan trọng đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức lấy ý kiến là dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư.

Chủ trì hội nghị trực tuyến lấy ý kiến góp ý dự thảo ngày 7/11, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, Nghị quyết 71-NQ/TW đã xác định chủ trương đổi mới mạnh mẽ công tác xét, bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư theo hướng hội nhập quốc tế, tăng quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục đại học.

Theo định hướng mới, chức danh giáo sư, phó giáo sư được gắn với vị trí việc làm, nhiệm vụ và nguồn lực thực hiện tại cơ sở giáo dục đại học. Nhà nước ban hành tiêu chuẩn tối thiểu thống nhất, trong khi các trường được tự chủ tổ chức tuyển chọn cạnh tranh và bổ nhiệm theo nhu cầu thực tế, đi đôi với trách nhiệm giải trình.

Một điểm đáng chú ý là theo dự thảo, việc xét bổ nhiệm có thể thực hiện vào bất kỳ thời điểm nào trong năm, thay vì tổ chức theo đợt như trước đây. Ứng viên có thể nộp hồ sơ tại nhiều cơ sở giáo dục đại học, qua đó tạo môi trường cạnh tranh và thúc đẩy sự dịch chuyển đội ngũ giảng viên, nhà khoa học.

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, cạnh tranh không nhằm gia tăng số lượng giáo sư, phó giáo sư mà phải hướng tới nâng cao chất lượng. Khi có nhiều ứng viên cho cùng một vị trí, hội đồng xét bổ nhiệm phải đánh giá công tâm, khách quan, thực chất và bảo đảm công khai, minh bạch.

Một thay đổi quan trọng khác trong dự thảo là bỏ bảng quy đổi điểm công trình khoa học, chuyển sang đánh giá chất lượng thông qua 5 công trình tiêu biểu của ứng viên. Năng lực giảng dạy được xác định chiếm tối thiểu 30% trọng số đánh giá, nhằm khắc phục tình trạng quá chú trọng thành tích nghiên cứu mà chưa đánh giá tương xứng đóng góp trong đào tạo.

Theo dự thảo, hồ sơ ứng viên phải được phản biện ẩn danh. Đối với chức danh giáo sư, dự thảo quy định 5 chuyên gia phản biện, trong đó có ít nhất một chuyên gia quốc tế; đối với chức danh phó giáo sư là 3 chuyên gia. Các yêu cầu về kiểm soát xung đột lợi ích, liêm chính học thuật và trách nhiệm sau bổ nhiệm cũng được tăng cường.

Dự thảo còn xác định số lượng giáo sư, phó giáo sư tối đa theo từng nhóm ngành, căn cứ vào quy mô giảng viên có trình độ tiến sĩ, kết quả khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và đào tạo tiến sĩ trong ba năm gần nhất. Cách tiếp cận này nhằm gắn phát triển đội ngũ với năng lực thực tế của cơ sở đào tạo, tránh bổ nhiệm chỉ dựa trên việc ứng viên đáp ứng các tiêu chuẩn cá nhân.

Bên cạnh đó, dự thảo mở rộng cơ chế thu hút nhà khoa học chất lượng cao trong nước và quốc tế, tạo điều kiện để các đại học trọng điểm thu hút giáo sư, phó giáo sư nước ngoài theo đề án phát triển đạt đẳng cấp quốc tế.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, trên cơ sở các ý kiến đóng góp, Bộ sẽ tiếp tục rà soát các quy định về số lượng, cơ cấu chức danh, tiêu chuẩn đối với ngành đặc thù, hội đồng đánh giá, chuyên gia phản biện và điều khoản chuyển tiếp; phấn đấu ban hành Thông tư trong tháng 11/2026.

Các chính sách được ban hành và tiếp tục hoàn thiện cho thấy, yêu cầu phát triển đội ngũ nhà giáo theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW đang được cụ thể hóa trên cả phương diện đào tạo, sử dụng và đãi ngộ. Trong thời gian tới, hiệu quả thực hiện cần được đánh giá bằng khả năng đáp ứng nhu cầu giáo viên, chất lượng đào tạo sư phạm, việc bảo đảm quyền lợi của nhà giáo và năng lực giảng dạy, nghiên cứu của đội ngũ giảng viên đại học. Đây là cơ sở để các chính sách thực sự tạo động lực nâng cao chất lượng giáo dục.